“… و به منظور کمک به صلح جهانی، امضاء کنندگان ذیل پیشنهاد می نمائیم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره برداری دردست دولت قرار گیرد.”
این همان ماده واحده ایست که از طرف اعضای کمیسیون نفت دوره شانزدهم مجلس شورای ملی به ریاست دکتر محمد مصدق پیشنهاد گردید و در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۳۲۹ درمجلس شورای ملی مورد تصویب قرار گرفت ودر روز ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ ازتصویب مجلس سنا نیز گذشت و شان و اعتبارقانونی کسب نمود و بهمین مناسبت از آن تاریخ روز۲۹ اسفند به نام روز ملی شدن نفت نامیده شد. مصدق و یارانش برای رسیدن به این روز راهی بس طولانی و خطیررا با حوصله و درایت و استفاده کامل از تضاد بین قدرتهای استعماری پشت سر گذاشته بودند. آنان در اول آبان ماه ۱۳۲۸ در جریان انتخابات دوره شانزدهم برای حراست از آزادی انتخابات، سازمان جبهه ملی ایران را تاسیس نمودند و با مبارزات خود موفق شدند انتخابات فرمایشی و تقلبی تهران را به ابطال کشانیده و در انتخابات مجددی که بعمل آمد هشت نفر از اعضای آن سازمان را به مجلس شانزدهم بفرستند و همین گروه اندک با حمایت بیدریغ ملت ایران سرانجام موفق شد قانون ملی شدن نفت را به تصویب مجلسین شورا و سنا برساند و یک نقطه عطف تاریخی را در حیات سیاسی اجتماعی ملت ایران خلق نماید. با تصویب شدن قانون ملی شدن نفت و پیداشدن طلیعه شکست استعمار پیر انگلیس و اخراج آن از ایران موجی از شور و هیجان و فضائی پر از احساس غرور و خودباوری پهنه ایران زمین را فرا گرفت و مصدق معمار جنبش ملی شدن نفت را در جایگاه یک قهرمان ملی قرار داد. در اوایل اردیبهشت ۱۳۳۰ درمجلس از طرف افرادی ناموجه و به عنوان یک ترفند برای خارج کردن مصدق از صحنه به او برای نخست وزیری ابراز تمایل شد ولی مصدق با هوشیاری و برای به اجرا درآوردن قانون ملی شدن نفت زمامداری را قبول کرده و دولت ملی راتشکیل داد. در روز ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۰ مصدق برنامه دولت خود را در مجلس شورای ملی در دو ماده خلاصه نمود:
۱ – اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت در سراسر کشور
۲ – اصلاح قانون انتخابات مجلس شورای ملی و شهرداریها
در برنامه مختصری که مصدق برای دولت خود ارائه نمود اهداف متعالی و آینده ساز آن بزرگ مرد بخوبی مشهود است. مقصود او از اجرای قانون ملی شدن نفت صرفنظر از تامین منافع اقتصادی ایران، کوتاه کردن دست بیگانگان از این کشور و تامین استقلال واقعی این مرز وبوم بود. منظور او از اصلاح قانون انتخابات مجلس شورای ملی وشهرداریها جز گام برداشتن در جهت انتخابات آزاد واستقرار حاکمیت ملی و برقراری دموکراسی چیز دیگری نبود. دولت ملی مصدق در زمانی کوتاه توانست اقدامات مهمی در زمینه اهداف خود یعنی برقراری استقلال، آزادی وعدالت اجتماعی بعمل آورد. ولی دریغ و افسوس که کودتای ننگین ۲۸ مرداد سال ۳۲ با همکاری دستگاه های اطلاعاتی انگلیس و آمریکا و عوامل داخلی آنها راه را برملت ایران بست و حکومت دیکتاتوری و وابسته به بیگانه ای را بر این کشور تحمیل کرد. مصدق درآخرین جلسه بیدادگاه نظامی کودتا چیان بعنوان آخرین دفاع این جملات را بر زبان راند:
«آری تنها گناه من و گناه بزرگ و بسیار بزرگ من این است که صنعت نفت ایران را ملی کرده ام و بساط استعمار و اعمال نفوذ سیاسی و اقتصادی عظیم ترین امپراطوریهای جهان را از این مملکت برچیده ام و پنجه در پنجه مخوفترین سازمانهای استعماری و جاسوسی بین المللی در افکنده ام و به قیمت ازبین رفتن خود و خانواده ام و به قیمت جان و عرض و مالم خداوند مرا توفیق عطا فرمود تا با همت و اراده مردم آزاده این مملکت بساط این دستگاه وحشت انگیز را درنوردم. حیات و عرض و مال و موجودیت من و امثال من در برابر حیات و استقلال و عظمت و سرافرازی میلیونها ایرانی و نسل های متوالی این ملت کوچک ترین ارزشی ندارد و از آنچه برایم پیش آورده اند هیچ تاسف ندارم و یقین دارم وظیفه تاریخی خود را تا سرحد امکان انجام داده ام. من به حس و عیان می بینم که این نهال برومند درخلال تمام مشقت هائی که امروز گریبان همه راگرفته به ثمر رسیده است و خواهد رسید.»
جبهه ملی ایران اکنون و در شصتمین سالروز ملی شدن نفت اعتقاد دارد که درآمد حاصل از فروش نفت نباید صرف هزینه سرکوب مردم و یا صرف اهداف واهی وبیهوده در آمریکای لاتین وغزه و لبنان و سوریه و سایر مناطق جهان شود. بلکه این درآمد پایان پذیر باید در موارد اساسی و زیربنائی و در جهت بالا بردن سطح تولید و برای رفاه نسل حاضر و نسلهای آینده سرمایه گذاری گردد.
جبهه ملی ایران در اوضاع و احوال نابسامان سیاسی، اقتصادی و بین المللی کشور یک بار دیگر تاکید می نماید که جز داشتن استقلال واقعی و برقراری آزادی های اساسی مانند آزادی احزاب، آزادی اجتماعات، آزادی مطبوعات و آزادی انتخابات و برقراری عدالت اجتماعی و توزیع عادلانه ثروت و جدائی دین از حکومت و استقرار حاکمیت ملی مبتنی بر آراء مردم در نظام جمهوری راه دیگری برای تامین رفاه و سعادت ملت ایران در پیش روی ما نخواهد بود.
