یکشنبه ۶ خرداد ۱۴۰۳ - ۱۹:۰۳

یکشنبه ۶ خرداد ۱۴۰۳ - ۱۹:۰۳

ترمینولوژی “ترکمنستان ایران” و “ترکمن‌هاى ایران” و مرور کوتاهى بر گذشته و حال آن‌ها

ترکمن‌ها به جريان انقلاب ١٣۵۷(١۹۷۹) با طرح حقوق فرهنگى و سياسى از دست‌رفته‌شان چون "اُقـو گه‌رئگ خط گه‌رئگ، ترکمنچه مکتب گه‌رئگ، الدئن گيدئن يئرلرى قايتاريپ آلماق گه‌رئگ" پيوستند... نيروهاى مترقى ترکمن با همکارى نيروهاى مترقى سراسرى توانستند يک‌سال شرايط "خودمختارى غيررسمى“ معروف به " دوره‌ى کانون و ستاد" را در ترکمن‌صحرا به‌وجود آورند

حکومت رومانف‌ها در روسیه و قاجارها در ایران درجریان ایجاد مرز روسیه و ایران در غرب دریاى خزر (طبق عهدنامه‌ى گلستان به‌سال ١٨١٣)، بر سر ایجاد مرز جغرافیائى ایران و روسیه درشرق دریاى خزر نیز به تفاهم می‌رسند. آن‌ها توافق میکنند تقاضاى ترکمن‌ها در به‌رسمیت شناختن مرز موجود در شرق دریاى خزر را نپذیرفته و تلاش آنها در حفظ آن‌را درهم شکسته از طریق تصرف و تقسیم سرزمین ملت ترکمن مرز جدیدى در بین خود ایجاد نمایند. در حالیکه در شرق دریاى خزر به‌علت بروز جنگ طولانى مدت شیعه و سنى به‌دنبال حمله‌ى شاه اسماعیل صفوی (در١۵١٠) و کشتار بى‌رحمانه‌ى اهالى شهر مرو به‌خاطر عدم تغییر مذهب (همانند سنى‌کشى در تبریز)، مرز شیعه و سنى شکل گرفته وقرن‌ها پیش تبدیل به مرز بین ترکمن وایران گشته بود.

در اجراى نقشه‌ى شوم تصرف و تقسیم سرزمین ملت ترکمن ابتدا تهران فعال شده، جهت علیل وناتوان ساختن ملت ترکمن علاوه بر اقدام به قتل، غارت و سوزاندن منازل و اموال با حمله‌هاى غافلگیرانه و پراکنده، و نیز اجراى تدابیر مرموزانه و پنهانى متعدد (با همکارى بیگانگان)، به‌طور رسمى یک‌بار به “قاررى قلعه” (١٨۵٨) و بار دیگر به “مرو” (١٨۶٠) لشگرکشى نموده شکست می‌خورد. در نتیجه نوبت را به ارتش استعمارى روسیه تزارى واگذار کرده این‌بار تهران یارى‌دهنده میشود و به‌مناسبت پیروزى نهائى ارتش تزار(یانوار١٨٨١) پس از دو بار ارتکاب گنوسید (قتل عام) در محدوده‌ى استان‌اى “داش آُغوز” و”آخال” فعلى، تهران تبریک‌نامه فرستاده رودخانه‌ى اترک را به‌عنوان مرز پیشنهاد میدهد. به این ترتیب سنت پترزبورگ و تهران در دسامبر١٨٨١ پس از۶٨ سال (١٨١٣- ١٨٨١ ) موفق به امضاى قرارداد “آخال” در مورد ایجاد مرز روسیه و ایران در شرق دریاى خزر میشوند. و چون ایران توان اعمال حاکمیت بر سهم خود را نداشته روسیه سهم ایران را نیز اشغال و در کنترل نگه مى‌دارد تا ترکمن امکان سربلند کردن در راه کسب حقوق از دست رفته‌اش را نیابد. ارتش روسیه در راستاى این سیاست استعمارى در ١۹١۶ در اقدام به سرکوب قیام ترکمن‌ها مرتکب گنوسید (نسل کشى) سوم در” آق قلعه” مى‌شود.

حکومت جدید برخاسته از انقلاب ١۹١۷ روسیه، مرزهاى ایجادشده براساس سیاست استعمارى روسیه‌ى تزارى را در ١۹١٨ به رسمیت شناخت و به واحدهاى ارتش در خارج از آن مرز فرمان بازگشت داد. ملت ترکمن از این فرصت استفاده کرده بلافاصله مدارس سکولار (غیرمذهبى) نوع اُروپائى به‌نام “مدارس جدید” که درآنها علوم تجربى نیز به زبان ترکمنى تدریس میشد راه انداخت و همزمان در راه تدارک کنگره‌ى ملى کوشید و در ٢٠ ماى ١۹٢۴ (٣٠ اُردیبهشت١٣٠٣) اعلام جمهورى کرده دولت تشکیل دادند. ولى حکومت جدید دست نشانده بیگانگان (رژیم پهلوى) در تهران به جاى پذیرش وجود دولت محلى بر اساس منشور انقلاب مشروطیت (١۹٠۶)، در راه اجراى توافق‌نامه‌ى استعمارى با روسیه‌ى تزارى سه لشگر اعزام نمود و مقاومت را درهم شکست. در نتیجه ترکمن‌صحرا براى اولین بار در تاریخ به انقیاد تهران در آمد و بستن مدارس ترکمنى و اجراى دیگر تدابیر شوونیستى آغاز گردید. از طرف دیگر با پیدایش اتحاد جماهیر شوروى مرز بین ایران و روسیه همانند دیوار برلین و مرز آلمان غربى و شرقى تبدیل به مرز بین دو اردوگاه سوسیالیزم وکاپیتالیزم گردید. و طولانى شدن این وضعیت در قرن بیستم بدبختى‌هاى فراوانى را نصیب ملت ترکمن ایران و جمهورى ترکمنستان نمود. 

رژیم پهلوى سهم ایران از تقسیم سرزمین ملت ترکمن طبق قرارداد “آخال” (١٨٨١) را به‌عنوان ملک شخصى رضاشاه به تصویب مجلس دست نشانده رساند و در نتیجه اداره‌ى ترکمن‌صحرا به “اداره‌ى املاک پهلوى“ واگذار شد. این اداره ابتدا ترکمن‌ها را در سرزمین خود به بیگارى واداشت ولى با گسترش مقاومت شروع به فروش زمین به آنها نمود. این‌کار پس از اشغال ایران ازجانب متفقین (شوروى، آمریکا و انگلستان) گسترش یافت تا اینکه پس ازکودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢ (١۹۵٣) دربار محمد رضا شاه برعلیه ترکمن‌ها اجراى نقشه‌هاى شوم جدیدى را در پیش گرفت. که طبق آن اسدالله علم وزیر دربار مأمور کوچاندن فارس‌ها، به‌ویژه زابلى‌ها به ترکمن‌صحرا شد و سرلشگر مزین به‌عنوان نماینده ویژه‌ى شاه مأمور فروش زمین به امراى ارتش، افراد ذى‌نفوذ دستگاه‌هاى دولتى، قضائى و کلان‌سرمایه‌داران گردید. به‌دنبال این تصمیم رژیم پهلوى با استقرار واحدى از گارد ویژه‌ى سلطنتى با اختصاص هشت هزار هکتار از اراضى مزروعى (در محدوده‌ آق قلعه ١٣۴٠) کنترل را شدت داد.

در ترکمن‌صحرا تا آمدن افراد سپاه صلح آمریکا (اواسط دهه‌ى ١۹۶٠ / ١٣۴٠) کتابخانه‌اى وجود نداشت وتلاش‌ها هم نتیجه‌اى نمیداد. این کمبود ونمونه‌هائى از این دست تنها با کمک آمریکائى‌ها برطرف گردید. به عنوان مثال براى تمام ترکمن‌صحرا تنها دو دبیرستان وجود داشت. یکى در شهر بندر ترکمن که آنرا آلمانی‌ها به‌عنوان هنرستان راه‌آهن ساخته بودند که به بهانه‌ى دستگیرى مدیرش (عضوگروه ۵٣ نفر) تبدیل به دبیرستان گردیده ولى خوابگاهش بسته میشود، و دیگرى در شهر جدیدالتأسیس گنبد قابوس (در نزدیکى گرگان و یا جرجان قدیم) که به قصد فراهم نمودن امکان تحصیلى به فرزندان غیر ترکمنهائى که کوچانده شده بودند ایجاد گردیده بود. علاوه براین، مسأله‌ى تبعید، زندانى، مسموم کردن و از بین بردن به اشکال دیگر تحصیل‌کرده‌هاى خارج از ایران ترکمن پس ازبازگشت نیز با کمک آمریکائى‌ها برطرف گردید. به‌طورکلى تنها پس ازگسترش توافقات بین دو اُردوگاه سوسیالیزم و کاپیتالیزم برسر کنترل نواحى حایل مرزى و حضور آمریکائى‌ها در منطقه، مأموران رژیم شوونیستى پهلوى وادار به حفظ ظاهر شدند.

ترکمن‌ها به جریان انقلاب ١٣۵۷(١۹۷۹) با طرح حقوق فرهنگى و سیاسى از دست‌رفته‌شان چون “اُقـو گه‌رئگ خط گه‌رئگ، ترکمنچه مکتب گه‌رئگ، الدئن گیدئن یئرلرى قایتاریپ آلماق گه‌رئگ” پیوستند. در فاصله‌ى سرنگونى رژیم شوونیستى از نوع پادشاهى تا شکل‌گیرى و تحکیم رژیم شوونیستى نوع مذهبى نیروهاى مترقى ترکمن با همکارى نیروهاى مترقى سراسرى توانستند یک‌سال شرایط “خودمختارى غیررسمى“ معروف به ” دوره‌ى کانون و ستاد” را در ترکمن‌صحرا به‌وجود آورند که این دوره با تحمیل جنگ نابرابر واعمال جنایت بى‌شمار از جانب رژیم پایان یافت (درفوریه‌ى ١۹٨٠) .

با پایان یافتن دوره‌ى جنگ سرد و فروپاشى اتحاد جماهیرشوروى، در رژیم شوونیزم مذهبى ایران جناح رفرمیست رشد کرد و بخش شرقى استان مازندران را به‌نام استان گلستان جدا نمود ولى نه تنها حاضر به اجراى مواد قانون اساسى مربوط به تدریس زبان غیر فارسها درمدارس نشد برعکس در رابطه با حقوق زبانى و فرهنگى اقلیت‌هاى ملى همانند شوونیست‌هاى پادشاهى عمل نمود. و در رابطه با سایر موارد چون شرکت دادن ترکمن‌ها درمسئولیت‌هاى ادارى و تعیین حوزه‌هاى انتخاباتى وغیره در نگاه وعمل حکومت با زمان قبل از انقلاب ١۹۷۹ فرق چندانى قابل مشاهده نیست به‌طوریکه حوزه‌هاى انتخاباتى همانند زمان رژیم پهلوى باقى ماندند و برخلاف تناسب ترکیب اتنیکى جمعیت استان درصد بسیار بالائى از پست‌هاى ادارى استان به غیرترکمن‌هائی‌ که ضد ترکمن و ضد سنى باشند سپرده میشود. ولى به‌حکم روزگار مبارزه‌ى حق‌طلبانه‌ى ترکمن‌ها همانند دیگرهموطنان خود در راه رسیدن به برابرحقوقى همچنان جریان دارد. مبارزه‌ى حق‌طلبانه‌ى ترکمن‌ها و دیگر ملیت‌هاى تحت ستم ملى در ایران ازعناصر تفکیک‌ناپذیر مبارزه در راه دموکراسى و حقوق بشر در ایران، منطقه و جهان است. 

یوسف کـُر

hamraq@yahoo.de

برلین ٢٠٠۶-٠٨-٠۵ / ١۴ مرداد ١٣٨۵

————————–

* منابع مورد استفاده: 

الف‌) منابع ترجمه شده از انگلیسى

١- ایران عصرصفوى، اثرRoger Savory ترجمه‌ى کامبیزعزیزى، انتشارات سحر، چاپ ششم ١٣۷٨.
٢- ترکمنها درعصرامپریالیسم، اثرM. saray ترجمه‌ى قدیر بردى رجائى، چاپ اول ١٣۷٨.

ب ) منابع ترکمنى وفارسى: 
٣- ترکمن لرینگ تاریخى، تألیف حاج عبدالغور آخوند آهنگرى، انتشارات ایل آرمان، چاپ اول ١٣٨٢.
۴- دونیأدأکى ترکمنلـر، تألیف دکتر محمد قلیچ، چاپ مؤسسه‌ى ف. اؤزسان، بورسا ١۹۹۷.
۵- مسأله‌ى ارضى درصحراى ترکمن، دکتر منصور گرگانى، چاپ اول ١٣۵٨ .
۶- تاریخ ترکمنستان (جلد١ و٢)، آراز محمد سارلى، ازانتشارات دفترمطالعات آسیاى میانه وقفقاز ١٣۷٣. 

تاریخ انتشار : ۱۵ مرداد, ۱۳۸۵ ۶:۴۰ ب٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

بیانیه‌های هیئت‌ سیاسی‌ـ‌اجرایی

مرگ رئیس دولت سیزدهم و چشم‌انداز پیشِ‌ رو

ابراهیم رئیسی بیش از چهار دهه در سمت‌های مختلف در کشتار سه نسل از مبارزین ایران نقش‌‌های مهمی ایفا کرده است. سال‌هاست نام رئیسی با فاجعۀ ملیِ کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۶۷ گره خورده است. هم از این روست که در تمام این سال‌ها خانوادۀ بزرگ دادخواهان به حقّ محاکمۀ عادلانه و مجازات او و دیگر آمرین و عاملین کشتار زندانیان سیاسی را پی‌گرفته‌اند.

ادامه »
سرمقاله

روز جهانی کارگر بر همۀ کارگران، مزد‌بگیران و زحمتکشان مبارک باد!

در یک سالی که گذشت شرایط سخت زندگی کارگران و مزدبگیران ایران سخت‌تر شد. علاوه بر پیامدهای موقتی کردن هر چه بیشتر مشاغل که منجر به فقر هر چه بیشتر طبقۀ کارگر شده، بالا رفتن نرخ تورم ارزش دستمزد کارگران و قدرت خرید آنان را بسیار ناچیز کرده است. در این شرایط، امنیت شغلی و ایمنی کارگران در محل‌های کارشان نیز در معرض خطر دائمی است. بر بستر چنین شرایطی نیروهای کار در سراسر کشور مرتب دست به تظاهرات و تجمع‌های اعتراضی می‌زنند. در چنین شرایطی اتحاد و همبستگی نیروهای کار با جامعۀ مدنی و دیگر زحمتکشان و تقویت تشکل های مستقل کارگری تنها راه رهایی مزدبگیران است …

مطالعه »
سخن روز و مرور اخبارهفته

آن‌چه در هفته ۳۰ اردیبهشت تا ۵ خرداد گذشت …

شاید کشته شدن ابراهیم رئیسی در پی سرنگونی بالگرد حامل او مهمترین خبر چند روز گذشته باشد. در پی چندگویی دست‌اندکاران حکومتی در آگاهی‌رسانی، بازار شایعات در ایران و جهان در این رابطه گرم شد. این و آن گفتن دست‌اندرکاران حکومتی و شایعه، و هم، پیشامد و اتفاق‌هایی چنین، حکومت اسلامی در ایران را از همان آغاز پیدایش، همراهی کرده‌اند.

مطالعه »
آخرین مطالب

آن‌چه در هفته ۳۰ اردیبهشت تا ۵ خرداد گذشت …

شاید کشته شدن ابراهیم رئیسی در پی سرنگونی بالگرد حامل او مهمترین خبر چند روز گذشته باشد. در پی چندگویی دست‌اندکاران حکومتی در آگاهی‌رسانی، بازار شایعات در ایران و جهان در این رابطه گرم شد. این و آن گفتن دست‌اندرکاران حکومتی و شایعه، و هم، پیشامد و اتفاق‌هایی چنین، حکومت اسلامی در ایران را از همان آغاز پیدایش، همراهی کرده‌اند.

صدور حکم دادگاه بین المللی کیفری برای بازداشت نتانیاهو، گالانت و رهبران حماس!

در بیانیه دادستان کریم خان در مورد اقدامات اسرائیل آمده است: «تاثیرات استفاده از گرسنگی به عنوان یک روش جنگی، همراه با سایر حملات و مجازات‌های دسته‌جمعی علیه مردم غیرنظامی غزه، به طور حاد، قابل مشاهده و به‌طور گسترده شناخته شده است.»

مفهوم زمان در زندگی، نوع تفکر و جهان‌بینی ما…

آیا زمان آغاز و پایانی دارد؟ آیا می‌توان بین گذشته، حال و آینده تفکیک قائل شد؟ آیا ’حال‘ در علم فیزیک معنا دارد؟ آیا جهت‌ِ زمان در همه‌ی عرصه‌های طبیعی (فیزیک) به یک ‌سو است؟ آیا یک سویه بودن زمان در ترمودینامیک کلاسیک در مورد ترمودینامیک کوانتومی نیز صادق است؟

نظر مصطفی تاج‌زاده درباره پیشنهاد مهدی نصیری و «ائتلاف از تاجزاده تا شاهزاده»!

اگر هم زمانی قرار بر تشکیل ائتلافی شد، باید بر مبنای پذیرش دمکراسی، حقوق بشر و حقوق شهروندی شکل بگیرد تا درنهایت به توسعه و امنیت پایدار در خاورمیانه‌ی آشوب‌زده کنونی برسد، نه اینکه از استبدادی به استبداد دیگری برویم.

خوانش سیاسی سقوط بالگرد و تاکتیک مقطعی…

مرگ رئیسی اگر نظام را در عزا نشاند، در مقابل اکثریت قاطع مردم را خوشحال کرد. در جامعه‌ای که «پشت سر مرده حرف نمی‌زنند»، شادی از مرگ در اصل نشانه‌ی سیاسی است! ابراز شادی از این نیستی سیاسی که شکل فراگیر هم دارد نه فقط جسارت جامعه را به رخ حکومت می‌کشد، که در هراس نظام از مردم نمود نمی‌یافت هرگاه کار آن به تهدید اشخاص و شبکه‌ها بخاطر شادمانی نمی‌کشید!

یادداشت

آیا مرگ رئیسی برای قربانیان فاجعه ملی یک بستار و ختم می‌آورد؟

“من انها را نمی بخشم. چرا باید انها را ببخشم وقتی که هنوزهم نمی خواهند حقیقت را بگویند؟ و مشکل در انست که آنها حتی از ما بخشش هم نمیخواهند، از کسانیکه عزیزانشان را از دست داده اند. آنها بخشش را از دولت طلب میکنند، انها هیچ زخمی به دولت نزده اند، آنها چه کرده اند، ظلم به ما روا شده است.”

مطالعه »
بیانیه ها

مرگ رئیس دولت سیزدهم و چشم‌انداز پیشِ‌ رو

ابراهیم رئیسی بیش از چهار دهه در سمت‌های مختلف در کشتار سه نسل از مبارزین ایران نقش‌‌های مهمی ایفا کرده است. سال‌هاست نام رئیسی با فاجعۀ ملیِ کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۶۷ گره خورده است. هم از این روست که در تمام این سال‌ها خانوادۀ بزرگ دادخواهان به حقّ محاکمۀ عادلانه و مجازات او و دیگر آمرین و عاملین کشتار زندانیان سیاسی را پی‌گرفته‌اند.

مطالعه »
پيام ها

دانشجویان آمریکایی در اعتراض به ادامه نسل کشی فلسطینیان توسط اسرائیل دانشگاه ها را به تصرف خود در آوردند!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت)-حوزه آمریکا ضمن اعلام حمایت کامل از مبارزه دانشجویان و استادان در تمامی دانشگاه های آمریکایی شرکت کننده در این جنبش، به مقاومت نسل نوین دانشجویی درود میفرستد و برای ایشان در شکستن فضای تاریک تحمیل شده و تا موفقیت نهایی پیروزی آرزو می‌کند.

مطالعه »
بیانیه ها

مرگ رئیس دولت سیزدهم و چشم‌انداز پیشِ‌ رو

ابراهیم رئیسی بیش از چهار دهه در سمت‌های مختلف در کشتار سه نسل از مبارزین ایران نقش‌‌های مهمی ایفا کرده است. سال‌هاست نام رئیسی با فاجعۀ ملیِ کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۶۷ گره خورده است. هم از این روست که در تمام این سال‌ها خانوادۀ بزرگ دادخواهان به حقّ محاکمۀ عادلانه و مجازات او و دیگر آمرین و عاملین کشتار زندانیان سیاسی را پی‌گرفته‌اند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

آن‌چه در هفته ۳۰ اردیبهشت تا ۵ خرداد گذشت …

صدور حکم دادگاه بین المللی کیفری برای بازداشت نتانیاهو، گالانت و رهبران حماس!

مفهوم زمان در زندگی، نوع تفکر و جهان‌بینی ما…

نظر مصطفی تاج‌زاده درباره پیشنهاد مهدی نصیری و «ائتلاف از تاجزاده تا شاهزاده»!

خوانش سیاسی سقوط بالگرد و تاکتیک مقطعی…

نگاهی به دورنمای انقلاب در ایران…