«حاج احمد» کنار هر وعده غذا ۶ـ۷ قرص برای یکی از دردهایش میخورد؛ خودش میگوید لب بوم است اما نوه چهار سالهاش هنوز از سر و کول بابابزرگ بالا میرود و به قرصهای کنار سفره خیره میشود.
از اینکه بابت قرصها به دامادش رو میاندازد، ناراحت است؛ قیمت داروها و چند قلم قرص از هزینههای گوشت و مرغ ماهیانه هم بیشتر است، قرص سبز، زرد و قرمز برای صبح، قرص سبز درشت ، آبی و کپسولهای زرد هم برای شب.
«حاج احمد» هنوز با دستان پینهبستهاش سر ساختمانکار میکند؛ دنبال یک لقمه نان حلال است. «پوری خانم» بازنشسته آموزش و پرورش از دو ماه پیش خانهنشین شده، آلزایمر دارد و به کمک پرستارش امورات میگذراند؛ هر چه دارد و ندارد خرج دارو، پرستار و … میکند.
از قدیم گفتهاند: «سالمندان چشم و چراغ خانوادهها» شاید این جمله هم میان سایر ضربالمثلهای قدیمی پنهان شده باشد،با وجود مسایل مربوط به بیمه، حفظ شان و جایگاه آنها، حمایتهای مادی و معنوی و … همگی کاستیهایی دارد که چندان درخور و شایستهاین پیشکسوتان بیحمایت نیست.
ایران و انفجار سالمندی
بر اساس آخرین سرشماری سال ۱۳۸۵، پنج میلیون و ۱۲۱ هزار و ۴۳ نفر سالمند در کشور وجود دارد که نسبت این افراد به کل جمعیت ۳/۷ درصد است؛ در آستانه فرا رسیدن هفته سالمندان در کشور، رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت، نسبت به سونامی سالمندی در ایران هشدار داده و بیماریهای قلبی و عروقی را از شایعترین بیماریها در میان آنان اعلام کرده است.
به نظر میرسد با توجه به اطلاعات این مسئول در وزارت بهداشت که بر اساس آن، ۸۰ درصد از سالمندان را بیسواد دانسته، برای توجه ویژه به سالمندان اراده عمومی نیاز است و یک نهاد قدرتمند باید بحران مسایل سالمندی را پیشبینی و بر اساس تمام نگرانیها و تند بودن شیب سالمندی در ایران، تسهیلات مورد نیاز را پیشبینی و مهیا کند.
مرضیه شیرازیخواه عضو مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم بهزیستی با اشاره به تحقیقات خود در این زمینه به خبرنگار ایلنا میگوید: به طور حتم مسئله و بحران سالمندان در سال آینده خود را نشان میدهد و به دلیل آنکه تمام طرحهای موجود در ساختارهای اجرایی کشور به جمعیت جوان و نوجوان معطوف شده است، این امکان وجود دارد که با مشکلات زیادی در این زمینه مواجه باشیم این در حالی است که با توجه به تغییرات جمعیتی و هرم سنی، اولویت اصلی و در معرض خطر ما سالمندان هستند که باید برای این قشر برنامهریزی و تمهیداتی اندیشیده شود.
او با اشاره به آمارهای آخرین سرشماری و تعداد سالمندان ادامه میدهد: پیشبینی میشود که جمعیت سالمندان در سال ۱۴۱۵ شمسی به ۱۴/۵ درصد و در سال ۱۴۲۵ نیز به ۱۲ درصد برسد که این رقم انفجار سالمندی در جهان شناخته شده است.
پیشی گرفتن تعداد سالمندان مرد به زن
این کارشناس مشکلات جنسیتی سالمندان و پیشی گرفتن تعداد سالمندان مرد به زن را مسئلهای مهمی عنوان میکند:“ نسبت جنسی سالمندان ۶۰ سال و بالاتر در سال ۱۳۳۵ در مقابل هر ۱۰۰ زن، ۱۱۱ مرد بوده و این عدد طی دوره ۵۰ ساله «در سال ۸۵»به ۱۰۸ مرد رسیده و تعداد مردان سالمندان همچنان بیشتر است. در عین حال تعداد سالمندان زن که به تنهایی زندگی میکنند و یا به خانواده خود وابسته هستند نیز بیشتر است.”
عضو مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم بهزیستی با اشاره به مشکلات پیشروی جامعه سالمندان در کشور نسبت به عدم وجود خدمات جامع سالمندی در کشور ابراز نگرانی میکند، “خدمات مربوط به مراقبت در منزل، خدمات روزانه و سایر خدمات تحت پوشش بیمه نبوده و هزینههای سرسامآور را به دوش سالمندان میگذارد و سازمان یا مراکز حمایتی، توان زیادی برای پرداخت یارانههای مربوط را ندارند.”
شیرازیخواه سالمندان را نیازمند خدمات توانبخشی ویژهای دانسته و بهای این خدمات در کشور را گران قیمت میداند و ادامه میدهد: متاسفانه بیمهها توجهی به این مسئله ندارند و بخش خصوصی نیز به دلیل بالا بودن هزینه تجهیزات مربوطه استقبال چندانی نسبت به راهاندازی مراکز مربوط به توانبخشی سالمندان در کشور ندارند.
او با ابراز تاسف از اینکه برای سالمندان سیاست اجتماعی ویژهای در نظر گرفته نشده به ایلنا میگوید: سالمندان به مراکز «تخت حاد»در کشور نیاز ویژهای دارند به طوری که این مراکز با استقرارشان در میان بیمارستان و منازل به سالمندانی که دچار بیماریهای عضلانی، عصبی، قلبی و…. میشوند مراقبتهای ۳۰ روزه ارایه میدهند اما متاسفانه در کشور ما حتی یک تخت حاد نیز برای سالمندان پیشبینی نشده است.
حمایت سالمندانی که به دنبال یارانه رفتهاند و مابقی هیچ
به گفته این کارشناس نه تنها جامعه، دستگاههای مسئول و اجرایی، مسایل سالمندان را به صورت موضوع اساسی و جامع در نظر نگرفته و به آن اولویت ندادهاند بلکه خود سالمندان نیز برای خودشان اولویتی قرار ندادهاند و با سهلانگاری خانوادههایشان نیز ظلم مضاعفی بر روی آنها اعمال میشود.
به گزارش خبرنگار ایلنا، مطابق با آمارها، از جمعیت پنجمیلیونی سالمندان در کشور، تنها حدود سه میلیون نفر تحت پوشش یکی از سازمانهای بیمهای یا حمایتی از جمله کمیته امداد، بهزیستی، سازمان تامین اجتماعی و بازنشستگی هستند و در این میان حدود دو میلیون سالمند در کشور نیز تحت پوشش هیچ یک از سازمانهای حمایتی نیستند.
عضو مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم پزشکی در ادامه میگوید: دولت تا به امروز با دادن یارانههای مستقیم و بیحساب، تنها به قشری خاصی که متقاضی دریافت یارانه بودند، خدمات داده است و در ارایه این خدمات تاکنون موازی کاریهایی نیز صورت گرفته است.
“شورای ملی سالمندان” نامی که نشان ندارد
به گزارش خبرنگار ایلنا، هیات وزیران در بیستم و ششم فروردین ماه سال ۱۳۸۳ آییننامهتشکیل“شورای ملی سالمندان” را به تصویب رساندند و بر این اساس قوانین مبنی بر لزوم حمایتهای همهجانبهی دستگاهها از سالمندان وجود دارد اما با گذشت هفت سال از زمان تصوب این آییننامه، آنطور که باید و شاید کار ویژهای برای سالمندان انجام نشده است و بنا به گفته کارشناسان فراموشی مسایل و مشکلات سالمندان طی چند سال اخیر بیش از پیش خودنمایی میکند به طوریکه در سال ۸۶ تنها یک جلسه از این شورا در سال ۸۶ تشکیل شد و بعد از آن نیزاین شورا در دولت نهم و دهم فراموش شده و با عدم اجرای مصوبهی مربوطه اصل آن زیر سوال رفت.
عضو مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم پزشکی نیز با انتقاد از تشکیل نشدن “شورای ملی سالمندی” در کشور تاکید میکند: متاسفانه با وجود آنکه در برنامههای جامع رفاه اجتماعی مسایل ویژهای در ارتباط با سالمندان وجود دارد اما در حال حاضر تنها یک نام از این شورا باقی مانده و اثرگذاری خاصی ندارد.
شیرازیخواه مشکلات تامین مالی سلامت سالمندان، مسایل بازنشستگی، کافی نبودن مستمری برای امرار معاش، ناکارآمدی نظام خدمترسانی، پیچیدگی مقررات، نبود بانک اطلاعات سالمندان و نامشخص بودن گروه سالمندان از نظر لایههای جمعیت را از دیگر مشکلات پیشروی سالمندان برمیشمارد و خاطر نشان میکند: اگرچه جای تردید وجود ندارد که سونامی سالمندی ایران در راه است اما برنامه شفافی در برابر مسایل احتمالی آینده وجود ندارد این در حالی است که سایر کشورها از سالها قبل برای این مسئله برنامهریزی کرده و بستههای حمایتی خاصی پیشبینی کردهاند.
این کارشناس و فعال حقوق سالمندان به باورهای غلط در زمینه دوران سالمندی در میان جامعه و مردم اشاره کرده و ادامه میدهد: به جای آنکه از نقشهای مثبت سالمندان به عنوان انتقال تجربیات استفاده کنند، بیشتر به کارکردهای منفی آن پرداختهاند.
عضو مرکز تحقیقات سالمندی دانشگاه علوم بهزیستی با انتقاد از عدم توجه مسئولان به نقش حساس و خطیر سازمانهای مردمنهادی که در حوزه سالمندان کار میکنند یادآور شد: نگرشسازمانهای حمایتی و مسئولان به انجمنهای فعال در حوزه سالمندان، نگرش بالا به پایین بوده و انجمنها به دلیل طولانی بودن بروکراسی اداری نتوانستهاند نقش خود را به طور کامل در این زمینه ایفا کنند.
آزار ۴ تا ۶ درصدی سالمندان در کشور
این استاد دانشگاه اشکال گوناگون سالمند آزاری در کشور را یک تهدید جدی برای افراد بالاتر از ۶۵ سال اعلام میکند و میگوید: این آزار از تهدید و ناسزاگویی گرفته تا آسیبهای جسمی و جنسی و شیوع سالمندآزاری در مطالعات نیز از یک تا ۱۲ درصد به ثبت رسیده است، به طوری که به طور متوسط حدود چهار تا شش درصد از سالمندان دستخوش سالمندآزاری قرار میگیرند.
او در مورد نتایج یکی از تحقیقات انجام شده در این زمینه که در سال ۸۵ و در شهر اهواز صورت گرفته ادامه میدهد: مطابق با این نتایج، ۱۰/۵درصد از سالمندان شهر اهواز مورد سوء استفاده جسمی قرار گرفتهاند.
به گزارش خبرنگار ایلنا، در حال حاضر برای حمایت از سالمندان یک قانون یک درصدی وجود دارد که از این میزان ۹۵ درصد از یک درصد نیز اجرا نشده و یا همین یک درصد نیز به دلیل نداشتن ضمانت برای اجرای، نواقصی داشته است.
کارشناسان اعلام میکنند که حداقل تا ۲۰ سال آینده، ۳۰ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل داده و در این زمان کشور از این منظر دچار مشکلات زیادی میشود اما در حال حاضر با وجود دغدغههای فعلی، ضرورت عملیاتی کردن ”شورای ملی سالمندان“ به منظور ساماندهی سلامت و رفاه این قشر، لزوم فرهنگسازی برای نحوه برخورد با سالمندان و رعایت شئونات آنها، کاهش میزان هزینههای درمان و بیمارستانی آنها و توجه ویژه به وضعیت معیشتی و رفاهی آنها از جمله موارد مهم بوده که باید هر چه سریعتر در مورد آنها تصمیم ویژه اتخاذ شود؛ پرونده مربوط به مشکلات سالمندان از جمله مواردی پیشو پا افتادهای نیست که بعد از نهم مهرماه بسته شود، این پرونده همچنان باز است و به توجه یا بازنگری نیاز دارد.
حل مشکلات پیشروی سالمندان به اهدای هزاران شاخه گل میارزد؛ دریغ نکنیم.
گزارش: سمیه جاهدعطائیان
