شنبه ۱۲ اسفند ۱۴۰۲ - ۰۵:۱۰

شنبه ۱۲ اسفند ۱۴۰۲ - ۰۵:۱۰

نگاهی به کتاب «تحلیل جنسیت»: تغییر آرزوی دختران ایرانی از «ازدواج» به «اشتغال»

تلاش زنان ايراني براي اتصال به محيط ‌هاي حرفه‌اي و شغلي تا جايي پيش رفته كه نويسنده را با تحليل‌هاي فراوان به اين واقعيت مي‌رساند كه آرزوي دختران ايران از ازدواج به اشتغال تغيير كرده است.

کتاب «تحلیل جنسیت» تالیف دکتر عباس محمدی اصل که توسط انتشارات سفیر اردهال در سال ۹۳ و در شمارگان ۵۵۰ نسخه به چاپ رسیده، کتابی است که گشاینده دریچه های جدیدی از تامل در زندگی فردی و اجتماعی زنان است. این کتاب که از سوی مولف به همه زنان ایرانی تقدیم شده سرشار از مصادیقی قابل لمس در ساختهای فردی و اجتماعی است که خواندنش برای هر زن ایرانی فارغ از جایگاه و موقعیت اجتماعی اش دلیلی برای تفکر و البته امیدواری به آمدن روزهای بهتر در ساخت اجتماعی و فرهنگی است. مولف با خوش بینی که کمتر از جامعه شناسان می توان سراغ داشت، در سراسر کتاب، واقعیتهایی را اقامه کرده و در راستای همانها از مثالهایی بهره جسته که مخاطب می تواند ردپای آنها را در دایره تجربیات شخصی خود نیز پیدا کند.

این کتاب خواندنی و ۱۸۰ صفحه ای با جمله تاثیر گذار «سبعانه ترین ضعف ما خوار شمردن وجودمان است» شروع می شود و مناسبات خرد و کلان در رابطه فرد و جامعه با هدف تببین شرایط تاثیر و تاثر متقابل آنها بر یکدیگر را مورد تحلیل قرار می دهد.

کتاب از فصل بندیهای بعضا خشک و مرسوم به دور است و مولف دیدگاههای خود در تحلیل جنسیت را در رابطه با حداقل نوزده محور جامعه شناسانه از جمله رفتارهای جمعی، نقشهای سازمانی، نابرخورداری اجتماعی، آموزش، اشتغال، تحولات جمعیتی، سکونت، بازار و… ارائه کرده است. سطوح تحلیل جامعه شناختی جنسیت با توجه به مساله مشارکت اجتماعی زن ایرانی آغاز می شود و مولف با مددجویی از مدل مدارهای قدرت؛ از شرطی سازی زنان برای تداوم خودخواسته نظم مذکر سخن گفته و بر این باور است که ارزشهای فرهنگی که در فرآیند جامعه پذیری و اغلب از طریق آموزش و پرورش وابسته به نظام قدرت، درونی می شوند برای زنان چاره ای جز تبعیت و محدود شدن به همان عرصه خصوصی باقی نمی گذارد. تصویری که به شکل مادام چه در کتابهای درسی و چه در نظام اجتماعی هر روز و هر روز برای زنان بازتولید می شود او را عضو ثابتی از خانواده نشان می دهد که نقش اکتسابی کمتری برای او قابل تصور است و در عرصه عمومی جایی ندارد. بعد از این تحلیل جامعه شناسانه، مولف اما از واقعیت قابل تاملی هم حرف می زند. سهمیه بندی جنسیتی در آزمون ورودی دانشگاهها و محدود کردن دختران در ورود به دانشگاه از نظر مولف، ناشی از ترس اختلال در نظم مذکری است که زنان ایرانی را علیرغم همه محدودیت‌های بروکراتیک به حضوری درخشان در عرصه آموزش عالی رهنمون شده است. تلاش زنان ایرانی برای اتصال به محیط ‌های حرفه‌ای و شغلی تا جایی پیش رفته که نویسنده را با تحلیل‌های فراوان به این واقعیت می‌رساند که آرزوی دختران ایران از ازدواج به اشتغال تغییر کرده است.

دکتر عباس محمدی اصل با اقامه دلایل و مصادیقی از افزایش استقلال اقتصادی زنان به مدد آموزش و اشتغال، به تعویق ازدواج و به تبع آن کاهش موالید اشاره کرده و بر این باور است که تحرک جغرافیایی و آزاداندیشی زنان که اغلب ناشی از رشد آموزش و اشتغال است قدرت چانه زنی زنان را ابتدا در محیط های خانوادگی و پس از آن در محیط های اجتماعی افزایش داده و اطاعت محض از آمریت را مخدوش می کند. به زعم وی حتی چانه زنی زنان در خانواده، فضا را به سمت محیط دموکراتی پیش برده که حرمت گذاری به کهن الگوهای مادر کبیر و حمایت از بی سالاری را رقم زده است.(ص ۴۹)

هویت جنسیتی در رفتارهای جمعی با تحلیل مولف از حضور زنان ایران در حرکتهای اجتماعی آغاز می شود. از نظر وی شکسته شدن انسجام مکانیکی و نبود انسجام ارگانیکی جایگزین آن، سبب شده زنان نه از پیوندهای خانوادگی و خویشاوندی و دینی قدیم برخوردار باشند و نه به حریم حمایتهای صنفی و حزبی راهی داشته باشند و تنها با داشتن هویت دگراندیش به اثبات خود استمرار بخشند. در واقع زنان در این شرایط دست به دامن راه حل جدیدی شده اند و آن عبارت از احساس ذهنی قدرت برابر با مردان به واسطه هویت جدید خودشان.

بخش جنسیت و ثروت ملل با اشاره به وضعیت نابرابر زنان و مردان ایرانی در دسترسی به منابع تولید و درآمد شروع می‌شود. مولف بر این باور است که شرایط جدید باعث شده تا قدرت پنهان اقتصادی زنان در کنترل منابع اقتصادی خانواده در زندگی شهری رنگ ببازد و در عین حال اشتغال زنان به دلیل محدودیتهای تحرک شغلی مانع از برابری اقتصادی آنان با مردان همگنشان باشد. این در حالیست که از نظر مولف توسعه پایدار به واسطه افزایش تولید ناخالص ملی محقق نمی شود مگر با برابری موقعیتهای تحرک شغلی و به واسطه آن برابری درآمد هر دو جنس و زنانه نبودن فقر.(ص ۱۰۳)

«تحولات باروری در میانه عملکرد نهادهای اجتماعی و تصمیم‌گیری فردی تحقق می یابد و در این بین نباید از نقش عمده زنان غفلت کرد». این جمله ایست که بخش نهاد جنسیت و تحولات جمعیتی کتاب با آن آغاز می شود و مولف با تحلیل مشارکت زنان در تصمیم گیری راجع به موالید، آنان را کنشگران اصلی زاد و ولد محسوب کرده و بر این باور است که تحولات نهادی و کنشگری فردی به هم وابسته اند و نمی توان غافل از این وابستگی منتظر نتایج موردنظر در افزایش زاد و ولد بود.

موخره کتاب با اشاره دوباره به مدل تحلیلی نظام اجتماعی، گریزی به نحوه برخورد با رشته مطالعات زنان در ایران زده و عدم اعتماد دولتی به این رشته را دلیل عدم وجود تحلیل‌های جنسیتی در نظام اجتماعی ایران امروز می داند.

کتاب «تحلیل جنسیت» در حالی منتشر شده که فضای جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی ایران امروز علاوه بر گرفتاری‌های آکادمیک، از نبودن گروهی که مشخصا بر روی جامعه‌شناسی جنسیت کار و مطالعه کنند نیز رنج می برد. جامعه‌شناسی جنسیت از جمله محورهای جامعه‌شناسی مغفول مانده در جامعه آکادمیک امروز است که خلاء آن به خوبی توسط علاقمندان به این رشته احساس می شود. با انتشار چنین کتابی که می تواند موجب توسعه ادبیات فارسی در زمینه تحلیل جنسیت شود، خواننده علاقمند می تواند علاوه بر همراهی با خوش‌بینی‌های مولف و پیدا کردن مصداق‌های آن در زندگی فردی خود، همچنان آرزومند شکل‌گیری یک کار منسجم آکادمیک گروهی در خصوص جامعه‌شناسی جنسیت نیز باشد.


تاریخ انتشار : ۱۲ خرداد, ۱۳۹۴ ۱۱:۵۹ ب٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

انتخابات! کدام انتخابات؟

با عنایت به این وضع و شرایط عملا موجود آنچه در ایران برگزار میشود فاقد حداقل شرایط برای شناخته شدن بعنوان یک انتخابات است. با تمام محدودیت ها و کنترل های نظام امنیتی و سیاسی انتخابی در کار نیست و دقیقا با استعاره از آقای خمینی « در این رژیم آزادی های فردی پایمال و انتخابات واقعی و مطبوعات و احزاب از میان برده شده اند.

مطالعه »
یادداشت

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

این تصاویر شنیع,  چه بازمانده از جنگ و چه بازمانده از دنیای سهمگین سیاستمداران زندانبان !, ما را هم به اشکال مختلف در گیر و تماشاگر چنین صحنه هایی می نماید. یعنی کشتن و یا اعدام شهروندان، به امری معمولی و سرگرم کننده بدل می شود و در روزمرگی جامعه کم کم جا باز می کند.

مطالعه »
آخرین مطالب

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

این تصاویر شنیع,  چه بازمانده از جنگ و چه بازمانده از دنیای سهمگین سیاستمداران زندانبان !, ما را هم به اشکال مختلف در گیر و تماشاگر چنین صحنه هایی می نماید. یعنی کشتن و یا اعدام شهروندان، به امری معمولی و سرگرم کننده بدل می شود و در روزمرگی جامعه کم کم جا باز می کند.

دفاع از تحریم انتخابات از منظر جمهوری خواهی

تحریم انفعال نیست بلکه یک خواست اخلاقی و سیاسی است و یک حرکت مدنی برای دفاع از حق مشروع خویش است. در شرایطی که رژِیم بیش از ۸۰ در صد از جامعه ناراضی را از حق انتخاب شدن و انتخاب کردن محرم کرده است….

مرگِ سیاه

و تنها کسی که نمی خواست بداند،
که زندگی جاری است،
دستانی بود که اسلحه بر دست،
جز تداوم خویش را نمی پائید.

آخرین «انتخابات»؟ آغازدوران پساخامنه‌ای، میراث خامنه‌ای برای جانشین‌ خود چه خواهد بود؟

حساسیت این انتخابات چنان است که نه فقط به معنی شروع دوره‌ پساخامنه‌ای دانست، بلکه می توان آن را از جهتی با توجه به رسیدن نظام به‌ سنگر پایانی خود به‌ عنوان شام آخر و چه بسا سلطان‌ آخر سلسه ولایت فقیه دانست.

یک قتل سهوی: گزارشی داستانی از ماجرایی بسیار واقعی

نام الیاس و خبر قتل‌اش چند روز بعد از مرگ او در یکی دو روزنامه علنی شد. نباید صدایش را در می‌آوردند، راننده از خودی‌های نظام بود. او را به راحتی کشتند؛ مثل خیلی از دخترها و پسرهایی که در خیابان فریاد می‌زدند: زن، زندگی، آزادی….

یادداشت

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

این تصاویر شنیع,  چه بازمانده از جنگ و چه بازمانده از دنیای سهمگین سیاستمداران زندانبان !, ما را هم به اشکال مختلف در گیر و تماشاگر چنین صحنه هایی می نماید. یعنی کشتن و یا اعدام شهروندان، به امری معمولی و سرگرم کننده بدل می شود و در روزمرگی جامعه کم کم جا باز می کند.

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
پيام ها

باید یکی شویم و قلب‌مان را سرود و پرچم‌مان سازیم تا بهاران خجسته به ارمغان به میهن‌مان فراز آید!

کرامت و خسرو دو جوان روشنفکر انسان‌دوست چپ بودند و غم مردم فقرزدهٔ میهن و جهان به دل داشتند. آنان شیفتۀ جنبش فداییان خلق بودند. خسرو گلسرخی در وصیت‌نامه‌اش می‌نویسد: «من یک فدایی خلق ایران هستم و شناسنامه من جز  عشق به مردم چیز دیگری نیست … شما آقایان فاشیست‌ها که فرزندان خلق ایران را بدون هیج مدرکی به قتل‌گاه میفرستید، ایمان داشته باشید که خلق محروم ایران، انتقام خون فرزندان خود را خواهد گرفت». تاثیر ایستادگی جانانه آنان در برابر نظام حاکم و پشتیبانان جهانی آن موجی از شور و ایمان در جنبش فداییان پدید آورد

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

دفاع از تحریم انتخابات از منظر جمهوری خواهی

مرگِ سیاه

آخرین «انتخابات»؟ آغازدوران پساخامنه‌ای، میراث خامنه‌ای برای جانشین‌ خود چه خواهد بود؟

یک قتل سهوی: گزارشی داستانی از ماجرایی بسیار واقعی

مصاحبه با رفیق فرخ نعمت‌پور در مورد انتخابات مجلس و خبرگان ١۴٠٢