|
Getting your Trinity Audio player ready...
|
بسمه‌تعالی
تحولات پرشتاب سال‌های اخیر در خاورمیانه نشان می‌دهد که الگوی سنتی امنیت منطقه، مبتنی بر اتکای کشورهای منطقه به قدرت‌های فرامنطقه‌ای، مسابقه تسلیحاتی، رقابت‌های ژئوپلیتیک و منازعات نیابتی، نه‌تنها نتوانسته است صلح و امنیت پایدار را برای ملت‌های منطقه به ارمغان آورد، بلکه خود به یکی از عوامل استمرار بی‌ثباتی، توسعه‌نیافتگی و فرسایش منابع انسانی و اقتصادی کشورهای خاورمیانه تبدیل شده است.
همه نیروهای ملی و دلسوز ایران اذعان دارند که دفاع ملی و حفظ همبستگی اجتماعی در برابر دشمن به عنوان اصلی ضروری، توامان و همراه با مذاکره و تلاش برای توقف جنگ و دستیابی به توافق و صلح، می‌تواند ضامن تامین منافع ملی ایران باشد. در جهت تامین همین هدف بود که همزمان با پاسخ قاطع نیروهای نظامی ایران به تهاجم دشمنان، مذاکرات دیپلماتیک نیز با همکاری کشورهای میانجی به موفقیتی کم نظیر دست یافت و تفاهم نامه‌ای میان ایران و آمریکا به امضاء رسید که تحقق آن تا حد زیادی می‌توانست امنیت و منافع ملی ایران را تامین کند.
متاسفانه مدتی کوتاه پس از امضای تفاهم نامه مذکور، با نقض آتش بس و مفاد تفاهم‌نامه، درگیری میان طرفین مجدداً آغاز شد و توافقات نیز به حالت تعلیق درآمد. ایران و آمریکا اکنون زیر سایه تشدید جنگ، در پی ایجاد محدودیت‌های بازرگانی بر یکدیگر هستند و متاسفانه آمریکا برنامه‌ای برای اعمال تحریم‌های اقتصادی و مالی فلج کننده علیه ایران در دستور دارد. همه می‌دانند که تحریم‌های اقتصادی و اعمال محدودیت‌های تجاری در بلند مدت، بیش از همه، مردم ایران و سایر کشورها را در معرض آسیب و فشار اقتصادی قرار می‌دهد بدون آن‌که در عمل راه‌گشای منازعات و بن‌بست‌ها باشد. همان‌طور که جنگ موجب نابودی زیرساخت‌ها می‌شود، تحریم‌های اقتصادی نیز بنیان‌های اجتماعی و معیشتی یک جامعه را نابود می‌کند.
در چنین شرایطی که تداعی‌کننده یک بن‌بست جدی در توافق و مذاکره میان طرفین است، امضای «پیمان مکه» میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در مردادماه ۱۴۰۵ را باید مورد توجه قرار داد. این پیمان، با ایجاد چارچوبی برای همکاری و دفاع مشترک میان سه کشور مهم منطقه، نشانه‌ای از تمایل فزاینده کشورهای منطقه به ایجاد ظرفیت‌های امنیتی و دفاعی مستقل و چندجانبه است.
نهضت آزادی ایران، با توجه به اصول و مبانی فکری و سیاسی خود، از هر اقدامی که به تقویت همکاری میان کشورهای منطقه، کاهش وابستگی امنیتی به قدرت‌های بزرگ، جلوگیری از جنگ و ایجاد سازوکارهای جمعی برای حفظ صلح و ثبات منجر شود، استقبال می‌کند. نهضت آزادی ایران بر این باور است که پیمان مکه را نباید صرفاً با عینک رقابت ایران و عربستان یا در چارچوب تقابل‌های موجود در منطقه ارزیابی کرد. این پیمان می‌تواند بخشی از روند بزرگ‌تری باشد که در آن کشورهای خاورمیانه به تدریج مسئولیت بیشتری برای تأمین امنیت خود بر عهده می‌گیرند. از این منظر، تشکیل ائتلاف‌های منطقه‌ای، در صورتی که ماهیتی دفاعی، شفاف و غیرتهاجمی داشته باشند و علیه کشور مشخصی طراحی نشده باشند، می‌تواند به جای تهدید، فرصتی برای کاهش مداخلات و رقابت‌های قدرت‌های فرامنطقه‌ای فراهم آورد.
این نگاه با اصول دیرپای نهضت آزادی ایران نیز همخوان است؛ در مرامنامه نهضت، بر تنظیم روابط خارجی بر پایه منشور ملل متحد، ایجاد حسن تفاهم پایدار با کشورهای جهان و به‌ویژه کشورهای همجوار، و همچنین ایجاد همبستگی میان کشورهای دارای علائق مشترک تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی و مذهبی تأکید شده است.
از این رو، ما معتقدیم که نباید در برابر شکل‌گیری ترتیبات جدید منطقه‌ای، رویکردی تدافعی، انفعالی یا مبتنی بر بی‌اعتمادی اتخاذ کرد. نگرانی از احتمال تبدیل ائتلاف‌های منطقه‌ای به سازوکاری علیه ایران، نباید موجب شود که ایران از اصل همکاری منطقه‌ای فاصله بگیرد. برعکس، راه کاهش چنین احتمالی، دیپلماسی فعال، اعتمادسازی و مشارکت مؤثر ایران در روندهای منطقه‌ای است.
ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، تاریخی و تمدنی خود نمی‌تواند و نباید از معماری امنیتی خاورمیانه کنار گذاشته شود. خلیج فارس، دریای عمان، آسیای مرکزی، قفقاز و خاورمیانه حوزه‌های امنیتی به‌هم‌پیوسته‌ای هستند که امنیت هیچ یک از کشورهای آنها را نمی‌توان جدا از امنیت دیگران تعریف کرد. از این منظر، پیشنهاد ما آن است که ایران، ابتکارهای دیپلماتیک خود را برای گفت‌وگو با اعضای پیمان مکه و سایر کشورهای منطقه آغاز کند و در جهت ایجاد یک نظام جامع امنیت و همکاری منطقه‌ای گام بردارد؛ نظامی که در آن همه کشورهای منطقه، فارغ از تفاوت‌های مذهبی، سیاسی و نظام حکمرانی، از حقوق برابر برخوردار باشند و هیچ کشوری حق نداشته باشد امنیت خود را از طریق سلب امنیت دیگران تأمین کند. چنین نظامی می‌تواند بر اصولی همچون احترام متقابل به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورها، عدم توسل به زور، عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر، حل مسالمت‌آمیز اختلافات، همکاری اقتصادی، امنیت انرژی، امنیت کشتیرانی، مبارزه با تروریسم و افراط‌گرایی، کنترل تسلیحات و ایجاد سازوکارهای منطقه‌ای برای مدیریت بحران استوار باشد.
نهضت آزادی ایران همچنین تأکید می‌کند که استقلال به معنای انزوا نیست و سیاست «نه شرقی و نه غربی» نباید به «انزوای منطقه‌ای و جهانی» تعبیر شود. استقلال ملی هنگامی پایدار خواهد بود که ایران بتواند با حفظ آزادی عمل و منافع ملی خود، با همه کشورهای منطقه و جهان روابط متوازن، سازنده و مبتنی بر احترام متقابل برقرار کند. امروز بیش از هر زمان دیگری روشن شده است که قدرت واقعی یک کشور تنها در توان نظامی آن خلاصه نمی‌شود. اعتماد همسایگان، اعتبار دیپلماتیک، توان اقتصادی، سرمایه اجتماعی و ظرفیت ایجاد ائتلاف‌ها و نهادهای همکاری نیز اجزای اساسی قدرت ملی هستند.
نهضت آزادی ایران ضمن استقبال از هر گامی که به همکاری و همگرایی کشورهای منطقه کمک کند، پیمان مکه را فرصتی برای بازاندیشی در سیاست خارجی و امنیتی ایران می‌داند. شایسته است که ایران به جای آن‌که خود را در برابر روندهای جدید منطقه‌ای تعریف کند، در شکل‌دهی به این روندها نقش فعال داشته باشد. امنیت ایران از مسیر ناامن‌سازی همسایگان نمی‌گذرد؛ همان‌گونه که امنیت همسایگان نیز بدون امنیت ایران پایدار نخواهد بود.
نهضت آزادی ایران
۳ شهریور ۱۴۰۵
