به پاس فعالیت‌های سوسن طهماسبی؛ بیست سال پس از «کمپین یک میلیون امضا»

بیست سال پیش، در ۲۷ اوت ۲۰۰۶، «کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیض‌آمیز علیه زنان ایران» رسماً آغاز شد؛ حرکتی مدنی که هدف آن تنها جمع‌آوری یک میلیون امضا برای اصلاح قوانین تبعیض‌آمیز نبود، بلکه آگاهی‌رسانی درباره حقوق زنان، گفت‌وگو با شهروندان و ایجاد مشارکت اجتماعی برای تغییر قوانین بود. Sussan Tahmasebi — What We Want⁠

اکنون که بیست سال از آغاز آن حرکت مدنی می‌گذرد، یاد و نام نرگس محمدی، منصوره شجاعی، نسرین ستوده، نوشین احمدی خراسانی، شیرین عبادی، سیمین بهبهانی، شهلا لاهیجی، منیرو روانی‌پور، فرزانه طاهری و ژیلا بنی‌یعقوب را با احترام و قدردانی گرامی می‌داریم؛ زنانی که هر یک در بنیان‌گذاری، گسترش و تداوم این تلاش جمعی سهمی ارزشمند داشتند و به واسطه نقش‌های برجسته و تأثیرگذار خود، جایگاهی ویژه در حافظه این جنبش دارند. در این میان، سوسن طهماسبی نیز به واسطه نقش برجسته و تأثیرگذار خود در تقویت جامعه مدنی و جنبش حقوق زنان، جایگاهی ویژه دارد.

سوسن طهماسبی، فعال و مدافع ایرانی ـ آمریکایی حقوق زنان، در سال ۱۹۷۸، در آستانه انقلاب ایران، همراه خانواده‌اش به ایالات متحده مهاجرت کرد. او در سال ۱۹۹۹ به ایران بازگشت و نزدیک به یازده سال در حوزه جامعه مدنی و جنبش زنان فعالیت کرد. Sussan Tahmasebi — Discussing Iran’s Growing Protests⁠

بازگشت طهماسبی به ایران، آغاز فصل مهمی از فعالیت اجتماعی او بود. او در کنار دیگر فعالان مدنی برای تقویت جامعه مدنی نوپای ایران تلاش کرد و در زمینه آموزش، ظرفیت‌سازی و افزایش مشارکت اجتماعی فعالیت داشت.

او در تأسیس «مرکز آموزش و تحقیقات جامعه مدنی ایران» (Iran Civil Society Training and Research Center ـ ICTRC) نیز مشارکت داشت؛ مرکزی که با هدف تقویت توانایی و ظرفیت سازمان‌های جامعه مدنی فعالیت می‌کرد و در مارس ۲۰۰۷ توسط نیروهای امنیتی تعطیل شد. دیدبان حقوق بشر (Human Rights Watch) در معرفی طهماسبی، به نقش او در آموزش رهبری و صلح و تهیه مطالب آموزشی درباره حقوق زنان و کودکان اشاره کرده است. Human Rights Watch — Sussan Tahmasebi, Iran⁠

طهماسبی همچنین از اعضای بنیان‌گذار «کمپین یک میلیون امضا» بود؛ کمپینی که می‌کوشید با گفت‌وگوی مستقیم با مردم، به‌ویژه زنان، آگاهی عمومی درباره قوانین تبعیض‌آمیز را افزایش دهد و حمایت شهروندان را برای اصلاح این قوانین جلب کند. Human Rights Watch — Sussan Tahmasebi, Iran⁠

روش فعالیت کمپین در نوع خود قابل توجه بود. فعالان آموزش می‌دیدند، سپس به میان مردم می‌رفتند و درباره تأثیر قوانین بر زندگی زنان با آنان گفت‌وگو می‌کردند. به این ترتیب، «یک میلیون امضا» فقط یک طومار نبود؛ تلاشی بود برای تبدیل آگاهی فردی به گفت‌وگوی اجتماعی و مشارکت مدنی. طهماسبی نیز در مقاله‌ای درباره کمپین، بر اهمیت آموزش شهروندان و گفت‌وگوی چهره‌به‌چهره درباره حقوق زنان تأکید کرده است. Sussan Tahmasebi — What We Want⁠

طهماسبی در مقاله دیگری در سال ۲۰۱۰، با مرور تجربه کمپین، درباره اهمیت گفت‌وگوی چهره‌به‌چهره با مردم و نقش این تجربه در توانمندسازی نسل تازه‌ای از فعالان زن نوشته است. Sussan Tahmasebi — Yes We Should⁠

امروز، پس از گذشت بیست سال، شاید بتوان معنای آن تجربه را در یک جمله خلاصه کرد: یک امضا فقط یک نام روی کاغذ نبود؛ نشانه‌ای بود از این باور که حقوق زنان، مسئله‌ای عمومی و متعلق به همه جامعه است.

مسیر سوسن طهماسبی البته آسان نبود. عفو بین‌الملل (Amnesty International) در گزارش خود درباره مدافعان حقوق زنان در ایران نوشته است که طهماسبی در ۴ مارس ۲۰۰۷، همراه با ۳۲ زن دیگر، بازداشت شد. این بازداشت در ارتباط با فعالیت‌های او در زمینه حقوق زنان صورت گرفت و او در ادامه با پرونده قضایی و محدودیت‌هایی روبه‌رو شد. Amnesty International — Women’s rights defenders defy repression: Sussan Tahmasebi⁠

سازمان دیدبان حقوق بشر نیز در گزارش خود از بازداشت، بازجویی و فشارهای امنیتی علیه او و همچنین تعطیلی مرکز آموزش و تحقیقات جامعه مدنی ایران خبر داده است. این بخش از زندگی او یادآور آن است که فعالیت مدنی، در بسیاری از دوره‌ها، تنها سخن گفتن درباره آرمان‌ها نبوده است؛ گاه به معنای پذیرفتن هزینه‌ها و عواقب آن برای حفظ همان باورها بوده است. تلاش‌های سوسن طهماسبی در سطح بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گرفت.

دیدبان حقوق بشر نیز در گزارش خود به بازداشت، بازجویی و فشارهای امنیتی علیه طهماسبی، محدودیت‌های مسافرتی او و تعطیلی مرکز آموزش و تحقیقات جامعه مدنی ایران اشاره کرده است. Human Rights Watch — Sussan Tahmasebi, Iran⁠

تلاش‌های سوسن طهماسبی در سطح بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گرفت. دیدبان حقوق بشر در سال ۲۰۱۰ جایزه «آلیسون دِس فورج برای فعالیت برجسته» (Alison Des Forges Award for Extraordinary Activism) را به او اعطا کرد. این جایزه به پاس فعالیت مدافعان برجسته حقوق بشر اهدا می‌شد. دیدبان حقوق بشر در معرفی طهماسبی، بر تلاش‌های او برای تقویت جامعه مدنی و افزایش آگاهی درباره حقوق زنان در ایران تأکید کرد. Human Rights Watch — Alison Des Forges Award for Extraordinary Activism⁠

این سازمان در معرفی طهماسبی، بر تلاش‌های او برای تقویت جامعه مدنی و افزایش آگاهی درباره حقوق زنان در ایران تأکید کرد. سازمان دیدبان حقوق بشر و نام او همچنین در سال‌های بعد در عرصه‌های مختلف بین‌المللی مطرح شد و فعالیت‌هایش در زمینه حقوق زنان، صلح و جامعه مدنی مورد توجه قرار گرفت.

در ۱۰ نوامبر ۲۰۱۰، دیدبان حقوق بشر گزارش کرد که طهماسبی جایزه خود را به نسرین ستوده و دیگر زنان فعال دربند تقدیم کرده است. Human Rights Watch — Iran: Rights Defender Dedicates Award to Women Activists⁠

گزارش Human Rights Watch درباره این اقدام⁠ در بیستمین سالگرد کمپین یک میلیون امضا، تجلیل و بزرگداشت سوسن طهماسبی، ادای احترام به نسلی از زنانی است که تلاش کردند آگاهی را به عمل، گفت‌وگو را به مشارکت و مطالبه فردی را به خواسته‌ای اجتماعی تبدیل کنند.

امروز که بیست سال از آغاز کمپین یک میلیون امضا می‌گذرد،  با احترام از سوسن طهماسبی یاد می‌کنیم؛

به احترام سال‌هایی که برای آگاهی و برابری تلاش کرد؛

به احترام گفت‌وگوهایی که با مردم داشت؛

به احترام دشواری‌هایی که در مسیر فعالیت مدنی تحمل کرد؛

به احترام زنانی که در کنارشان ایستاد؛

و به احترام باوری که در مرکز فعالیت‌های او قرار داشت: اینکه تغییر اجتماعی از آگاهی و مشارکت انسان‌ها آغاز می‌شود.

بیست سال از آن روزها گذشته است. بیست سال از روزی که «یک میلیون امضا» به سمبل و نشانی از مطالبه مدنی تبدیل شد.

ما در این سالگرد، تجلیل از سوسن طهماسبی را نه فقط برای آنچه او در گذشته انجام داده است، بلکه برای یادآوری ارزشِ ایستادگی مدنی، آموزش، گفت‌وگو و تلاش برای جامعه‌ای که در آن حقوق زنان و کرامت انسانی جدی گرفته شود.

با احترام، با سپاس و با یاد همه زنانی که در این مسیر قدم برداشتند.

چاپ متن