جوانان نیروی تغییر و تحول در ایران – بخش دوم

چهارم- مد در میان جوانان:

پدیده مد از موضوعاتی است كه همواره بخشی از زندگی روزمره انسان ها را به خود اختصاص داده است و میتواند اقشار مختلف جامعه و به ویژه نوجوانان و جوانان كشور را به شكل های گوناگون مورد تاثیر خود قرار دهد. در ضمن مد پدیده ای است كه نوآوری و به روز بودن و نوجوئی را در بر دارد. روشن است كه تمامی این صفات با مسئله جوانی سازگار است. جوان علاقمند است كه خود را بهتر، تازه تر، قوی تر، زیباتر، امروزی تر، نوتر و تا حد ممکن متمایز از دیگران نشان دهد و همین تمایل را در گرایش به مد بروز می دهد. نیاز به تنوع و نوگرایی به ویژه در مقطع جوانی و نوجوانی امری طبیعی محسوب می شود. البته نوع نگرش حكومت به این پدیده اجتماعی میتواند نقش آن را در جامعه افزایش یا كاهش دهد. در مقاله علی صمد با عنوان "نگاهی به روحیات و تمایلات جوانان نسل سوم" كه در سایت "كارآن لاین" در سال 80 به چاپ رسیده است می خوانیم :"حكومت اسلامی بعد از انقلاب با سركوب تنوع، آزادی های فردی و اجتماعی و ... یك نوع نگرش انحصارطلبانه را در جامعه انتشار داد و بدین طریق انواع ممنوعیت ها و محدودیت ها در جامعه ایجاد شد و متخلفین به اشكال گوناگون تنبیه و سركوب شده و جوانان به لحاظ گرایش به مد و تنوع، مستقیماً در معرض حمله، سركوب و تحقیر این سیاست بوده اند. البته در اوایل انقلاب این نوع محدودیت ها و منع ها تا حدودی توانست نیروی زیادی از مردم كشورمان را به هماهنگی و تطابق با فرهنگ اسلامی حكومت بكشاند ولی این موضوع با مرور زمان و با افزایش اختناق و سركوب و عدم موفقیت حكومت در تربیت و پرورش "اسلامی" نسل جوان كشور به شدت تغییر كرد. پدیده مد و مدگرایی در ایران بیش از پیش در میان مردم و به ویژه نسل نوجوان و جوان نفوذ و گسترش یافت. جمهوری اسلامی در سه دهه حكومت خود توانسته است در حوزه های رسمی با ایجاد یكسری محدودیت ها و ممنوعیت ها، مانع ایجاد كند اما هرگز نتوانسته در حوزه غیررسمی و عمومی چنین سیاستی را پیش برد و در سطح جامعه در دهه اخیر بیشترین مشكلات را نه با اپوزیسیون غیر حكومتی بلكه با نسل نوجوان و جوان كشور داشته است"(1).

نسل جوان و نوجوان كشور سبك های خاصی در پوشش خود دارند. آنها می خواهند به سبك دلخواه و امروزی خود پوشش های خود را انتخاب كنند. در واقع مد تنها سبك پوشش محسوب نمی شود بلكه جوان احساس می كند كه به روز و امروزی است. آنها خود را با نوع پوششی كه جوانان در كشورهای دیگر دارند، تنظیم می كنند. برای نسل جوان به روز بودن یك نوع لذت خاصی دارد و اعتماد به نفس را در جوانان افزایش می دهد و نگاه آنها را به زندگی تغییر می دهد. به علاوه الگوهای مد با سرعت در حال تغییر و تحول می باشند. آنقدر سبك های متنوع وجود دارند كه هر جوانی می تواند براحتی مدل دلخواه خود را پیدا كند. در واقع پدیده مد در میان جوانان یك نوع احساس شبیه بودن به "دیگران" از یك سو و در همان حال متفاوت بودن از "دیگران" از سوی دیگر به همراه دارد. در ضمن پدیده مد در میان نسل جوان كشور می تواند هم نشانگر تمایز طبقاتی و هم موجب همبستگی گروهی نیز محسوب شود.

پدیده مد در تمام جوامع و نیز در میان گروه های اجتماعی از درجه ای از اهمیت برخوردار است. اما در ایران به دلیل جوانی جمعیت كشور، مصرف كننده گانش هم جوان هستند. مدل های جدید لباس در شهرهای بزرگ كشور، گویای پیچیدگی هایی است كه زندگی مدرن با خود به سطح جامعه می آورد. مد به عنوان پدیده ای در تمایز اجتماعی و تمایز طبقاتی و در عین حال نیرویی برای تحول اجتماعی، محصول دوره مدرن است. پس مد پدیده ای است كه در جامعه مدرن قوت و شدت می گیرد. در اصل پدیده مد و مدگرایی در میان نوجوانان و جوانان نوعی تلاش و كوشش برای باز تولید فردیت از دست رفته در سطح خیابان و نیز بیانگر تفاوت جوان با "دیگری" است. نیاز سنی، تجربه و پرسش برای یافتن هویت فردی و اجتماعی برای مقبول واقع شدن نزد دیگران و ده ها مورد دیگر، می تواند از علل گرایش جوانان به مد باشد. نوجویی، نیاز نوجوانان و جوانان می باشد. آنها می خواهند قالب های خود را بشكنند و یك فرد نو و امروزی باشند. آنها این موضوع را در شیوه لباس پوشیدن، طرز تفكر، در به كار بردن لغات و اصطلاحات مخصوص و افكار و نگرش های خود نشان می دهند.

در جوامع مختلف پدیده مد همواره توسط طبقات بالا یا پولدار به جامعه عرضه می شود و سپس به طبقه متوسط انتقال یا سرایت می كند. اما در ایران پدیده مد یك كالا و رفتار عام شده است كه همه طبقات اجتماعی به شكلی خود را از طریق مد از دیگران متمایز می كنند. معمولاً درعرصه جهانی مصرف كنندگان مد طبقات پایین ولی ابداع كنندگانشان طبقات بالا می باشند. در كشور ما این وضعیت بسیار پیچیده و به هم ریخته است. در ایران طبقات بالا چندان نفوذ فرهنگی به این معنا ندارند و در حوزه اقتصاد بیشتر اثر گذارند. در واقع طبقات بالا در جامعه به لحاظ فرهنگی جنبه حاشیه ای دارند و می شود گفت كه چندان تاثیر گذار نیستند. در خصوص مسائل فرهنگی عموماً طبقات متوسط و در درجه بعد هم طبقات پایین جامعه تاثیرگذاری بیشتری دارند. با این حساب در این شرایط طبقات بالا مصرف كننده و طبقات متوسط سازنده مد می باشند. مد لباس از معدود پدیده های اجتماعی جامعه ما می باشد كه مرجع، منبع، و دم و دستگاهی آنرا تولید یا تشویق نمی كند و نیز رسماً رسانه ای در كشور نیست كه برای آن تبلیغ كند. اما ساخته می شود، شناسایی می شود و گسترش می یابد. در كشمكش میان جوانان و مردمی كه به دنبال پیروی از پدیده های تازه هستند و مسئولانی كه برای كنترل و هدایت این پدیده ها نقشه طراحی می كنند. در واقع پدیده مد غیر قابل حذف و نسبتاً عمومی است كه برخورد با آن نباید به عنوان یك معضل اجتماعی مطرح شود و نمی توان با بخشنامه، قوانین تحمیلی یا اجباری و دستور العمل براحتی برآن مسلط شد.

واقعیت این است كه پیشرفت تكنولوژی و به وجود آمدن شبكههای ارتباطی، تاثیر خود را در تمام زوایای زندگی افراد میگذارد. همه شواهد حاكی از این است كه پدیدههایی مثل ماهواره و اینترنت تاثیر بسیار زیادی در زندگی مردم از نوع لباس پوشیدن گرفته تا آداب و معاشرت داشته است و همه این ها باعث میشود فاصله دو نسل جدید و قدیم روز به روز عمیقتر شود. مدهای جدید، نیازها و الگوهای جدیدی برای افراد ایجاد میكنند. متاسفانه در ایران هنگامی كه صحبت از مد و مدگرایی میشود برداشتهای نامناسبی توسط حكومت از آن صورت می گیرد و بیشتر سعی می شود كه آن را تخریب كنند. در صورتی كه پیروی از مد همیشه نمی تواند بد محسوب شود و میتواند جوانان را از لحاظ روحی ارضا كند و حتی در پیشرفت جامعه نیز مفید واقع شود. پدیده مد بخشی از فرهنگ جامعه محسوب می شود، زیرا با مرور، علاقه به مد در میان مردم جامعه به صورت عادت در آمده است. همه شواهد در جامعه نشانگر این است كه حكومت اسلامی ایران در ارائه الگوهای فرهنگی، بعد از گذشت سه دهه از انقلاب، هنوز نا موفق بوده است. در مقاله علی صمد با عنوان "نگاهی به روحیات و تمایلات جوانان نسل سوم" كه در سایت "كارآن لاین" در سال 78 به چاپ رسیده است می خوانیم:" امروزه گرایش نسل جوان كشور روز به روز به مدهای جدید لباس، مدل و رفتارهای تقلیدی گروه های موزیك رپ، تكنو، پاپ، راك و... هنرمندان و ورزشكاران خارجی بخصوص از نوع غربی و آمریكایی، افزایش بیش از حد یافته است. تشكیل انواع گروه های رپ، تكنو و... به اشكال پنهانی و علنی و تكثیر آنها بر روی اینترنت و سی - دیی، و استقبال نسل جوان از این تولیدات بسیار قابل توجه است. روشن است كه چنین گرایشاتی در میان عموم جوانان و نوجوانان صرف نظر از تعلقات اجتماعی- طبقاتی آنان درعرصه مطالبات اجتماعی و آزادی های مدنی برای یك زندگی بهتر و آزادتر، نقاط اشتراك زیادی وجود دارد. آن ها در این سال های اخیر با ارتباط با یكدیگر و تبادل امكانات، روابط گسترده میان خود برقرار كرده اند. نسل سوم كشورمان با وسائلی چون ماهواره، اینترنت، پوسترها، لباس و شلوارهای جین با مارك های غربی، تحت تاثیر تغییرات و شرایط زندگی جوانان دیگر كشورها قرار دارند و به اشكال گوناگون از خود عكس العمل نشان میدهند و چنان كه میبینیم مد در زندگی آن ها نقش مهم و اساسی بازی میكند. جوانها ساعتها پای اینترنت و ماهواره مینشینند تا جدیدترین مدلها را بیابند و خود را شبیه فلان خواننده یا هنرپیشه مورد علاقهشان كنند. تقلید از مد میتواند نتایج مثبتی برای مردم و نسل جوان كشور داشته باشد. به عنوان نمونه شادی، نشاط و نوگرایی، زندگی انسانها را از یكنواختی خارج میكند و احساس تازه شدن به آنها میدهد. و حكومت نمی خواهد بپذیرد كه جامعه ما الگو بردار نیست و بیشتر تنوعطلب است. مراجعه به كانال های موسیقی چونTMF وMTV و ... از طریق آنتن های ماهواره ای به شدت در نسل جوان كشور رایج است. بسیار دیده شده كه نسل سوم كشور لباس هایی با نوشته یا مارك های معروف را میپوشند تا بلكه بدین طریق با این نوع پوشش اعتراض خود را به وضع موجود جامعه با تمام محدودیت ها و ممنوعیت هایش، ابراز كند و این برخورد آن ها در واقع میتوان نوعی تجددخواهی و نوگرایی به حساب آورد. این روش ها و برخوردها به عبارتی نوعی دفاع از حقوق انسانی و انتخاب فردی جوانان در جامعه و اجتماع است و از این زاویه مترقی میباشد و میبایست از آن حمایت همه جانبه صورت گیرد"(2).

--------------------------------------------------

1-http://www.kar-online.com/

2-http://www.kar-online.com/

افزودن نظر جدید