انتخابات رياست جمهورى، چاوز و ونزوئلا

ترجمه از: 
علی صمد

انتخابات رياست جمهورى سه دسامبر در ونزوئلا همانند ديگر انتخاباتى كه از سال ١۹۹٨ در اين كشور برگزار شده است، مى باشد. در آن سال يكى از نظاميان سابق سرهنگ دوم چترباز هوگو چاوز وارد عرصه مبارزه سياسى شد. او خود را كانديداى انتخابات رياست جمهورى در آن مقطع زمانى كرد. اكثريت توده مردم عليرغم يك كارزار وسيع تبليغاتى كه براى بى اعتبار كردن چاوز انجام گرفت به او كه قول عدالت اجتماعى و حاكميت مردم را به آنها داده بود، راى دادند. رقيب چاوز در آن انتخابات نماينده اتئلافى از احزاب و سازمان هايى كه از چهل سال پيش قدرت را در ونزوئلا در دست داشتند، بود. احزاب قديمى همچون سوسيال دمكراسى و دمكرات مسيحى ها به شدت تضعيف شده بودند و ديگر هيچگاه نتوانستند شكست خود را جبران كنند.

چپ و ناسيوناليست 

هوگو چاوز توسط يك بلوك از احزاب كوچك، شخصيت هاى چپ، ناسيوناليست ها ( در آمريكاى لاتين ناسيوناليسم بوسيله احزاب مترقى مطرح مى شود زيرا در اين مناطق واژه فوق به مفهوم آزادى حاكميت ملى در برابر دخالت و تصرف منابع ملى توسط نيروهاى خارجى معنى پيدا مى كند)، "غير حزبى ها" و "مستقل ها" در انتخابات مورد پشتيبانى قرار گرفت. با به قدرت رسيدن او به رياست جمهورى در سال ١۹۹٨، انرژى قابل توجهى در بطن اجتماع آزاد شد و بدين طريق مردم مناطق فقير بر سياست تسلط يافتند. پايه هاى اوليه هزاران سازمان جديد اجتماعى و مدنى تاسيس گرديد و اين نشانه يك زمين لرزه وسيع اجتماعى براى گرفتن سياست توسط مردم بوده است.
البته اعتقادات چاوز بسيارسخاوتمندانه است اما با وجود اين داراى ابهام است. عدالت اجتماعى، مبارزه بر عليه رشوه خوارى، حاكميت ملى،. .. و بلندپروازى هاى او به هيچوجه براى پايان دادن به وقفه اى كه در مبارزه "سيمون بوليوار" (مبارزه بر عليه استعمارگران اسپانيائى را در قرن نوزدهم آغار كرد) قهرمان ملى و منطقه اى آمريكاى لاتين بوجود آورد، نيست. اولين اقدامات رئيس جمهور جديد مخلوطى از نئوليبراليسم است. چاوزبا آمدن به قدرت روياى "راه سوم" كه توسط تونى بلر نخست وزير انگليس طرح شده بود را در نظر داشت پيش ببرد. در مسير راه سمتگيرى چاوز تغيير مى كند. چه دلايلى در شكل گيرى اين تغييرات نقش داشتند؟ خصومت ورزى شديد كارفرمايان و مديران كشور با او باعث مى شود كه هوگو چاوز به سمت چپ سمتگيرى كند. فشار توده اى بقيه كارها را به جلو پيش برد. هوگو چاوز از معدود رئيس جمهورهايى است كه به سمت چپ گرايش پيدا كرده است. البته اغلب عكس اين قضيه اتفاق مى افتد.
قانون اساسى جديد در ونزوئلا امكان و شرايط رفرم هاى بنيادى اجتماعى كه در آن مردم بازيگر اصلى در يك دمكراسى مشاركتى باشند را ايجاد كرده است. قانون اساسى از طريق يك رفراندم عمومى به تصويب مردم مى رسد. در سال ٢٠٠٠، چاوز در انتخابات رياست چمهورى شركت مى كند و با آراى بالايى انتخابات را مى برد.

كارفرمايان و نظاميان عليه چاوز

در مسير راه چاوز خيلى سريع با توطئه هاى زيادى مواجه مى شود. در سال ٢٠٠١، دولت او دست به انجام ۴۹ طرح اجرائى كه توسط قانون اساسى اجازه داده شده بود، مى زند. سرمايه داران ونزوئلايى با ديدن اين رفرم ها سريع دست به سازماندهى وضد حمله براى انجام اقدامات تند بر عليه دولت چاوز روى مى آورند. در واقع آيين نامه ها و دستور عمل هاى دولتى شامل انجام رفرم هاى مترقى و ميانه بوده است. به عنوان مثال؛ رفرم هايى كه در بخش كشاورزى انجام گرفت، اهدافش اين بود كه فقط اراضى كه در اختيار دولت بوده است را مجددا" در ميان مردم تقسيم كند. سلب مالكيت با پرداخت پول تنها مربوط به اراضى مى شود كه صاحبان قبلى از آن زمين ها هيچگونه استفاده اى نمى كردند. انجام اين رفرم ها باعث گرديد كه صاحبان قدرت در دولت هاى قبلى در ونزوئلا دست به انجام هر كارى براى پايان دادن به رياست جمهورى چاوز بزنند.
ونزوئلا چهارمين كشور صادر كننده نفت در جهان است. ذخاير"طلاى سياه" اين كشور بسيار وسيع است. صعنت نفت با وجود مخالفت سرمايه داران و مديران مراكز بزرگ صنعتى، ملى مى شود. قبل ازاينكه چاوز به قدرت برسد حاصل درآمد نفت به جيب تكنوكرات ها و شركت هاى فرامليتى ريخته مى شده است.
در يازده آوريل ٢٠٠٢، كودتايى برعليه چاوز انجام مى گيرد. كودتاگران شامل ستاد ارتش، سياست مداران رژيم قبلى، رهبران فاسد شده سنديكائى و كارفرمايان بوده اند. آنها حركت كودتائى خود را با حمايت مستقيم امريكا به اجرا گذاشتند. چنانكه بعضى از تحقيقات اين دخالت ها را تائيد مى كنند. به عنوان مثال تحقيقاتى كه خانم "آدم گولينگر" كه يك وكيل آمريكائى و ونزوئلايى است دركتابى كه به نام "رمز چاوز" انتشار داده است اين امر را ثابت مى كند. دراين كودتا مخالفين چاوز داراى يك سلاح مهيب و موثربودند. در واقع امكانات وسائل ارتباط جمعى مراكز خصوصى در اختيار كودتاگران قرار گرفت. اين وسائل ارتباط جمعى خصوصى توسط فردى بنام "سينه روس" كه در واقع " برلوسكونى“ - نخست وزير سابق ايتاليا- قاره آمريكاى لاتين محسوب مى شود، كنترل مى گردد. اما با وجود اين كودتا شكست مى خورد. اين سوال پيش مى آيد كه چه چيزى باعث نجات چاوز در اين كودتا شد؟ جواب روشن است؛ توده مردم در سراسر كشور به صورت همه جانبه به حمايت از چاوز برخاستند. هنگامى كه سروصداى اولين تانك ها بلند شد، ميليون ها نفر از مردم به خيابان ها براى پشتيبانى از رئيس جمهورشان بيرون آمدند.
اما با اين همه كودتا گران كاملا" شكست نخوردند و به توطئه هاى خود بر عليه چاوز ادامه دادند. چند ماه بعد كارفرمايان و سرمايه داران بزرگ با سازماندهى يك اعتصاب بزرگ به اقدام توطئه آميزديگرى برعليه رئيس جمهور قانونى ونزوئلا دست زدند. دو ماه بعد صنعت نفت به كنترل دمكراتيك كارگران، كاركنان، مردم مناطق محلى و مهندسين نظامى طرفدار چاوز درآمد.
در سال ٢٠٠۴، اپوزيسيون راست ونزوئلا موفق به برگزارى يك رفراندوم براى عزل چاوزمى شود. چاوز در اين انتخابات با آوردن ۶٠ درصد آرائ مردم به پيروزى مى رسد و بدين طريق احزاب راست ونزوئلا و دولت امريكا يكبار ديگر توطئه هايشان مورد تحقير رئيس جمهور دولتى ونزوئلا واقع مى شوند. چاوز در ادامه هر چه بيشتر از قبل مورد حمايت توده مردم ونزوئلا قرار مى گيرد.
اين دوره با آغاز اصلاحات بزرگ اجتماعى در عرصه بهداشت و آموزش و پرورش همزمان مى شود. توده هاى فقير جامعه از يكسرى وام هاى كوچك براى ايجاد اشتغال بهره مند مى شوند. جنبش هاى هميارى و تعاونى ها تقويت مى شوند. رئيس جمهور به رفرم هاى خود ادامه مى دهد. در عرصه بهداشت، پزشكان با پروژه انجام كار مجانى در محلات فقيرمخالفت مى كنند. اما چاوز موفق مى شود راه حلى براى پروژه دولت خود پيدا كند. او از كشور كوبا كه از او حمايت مى كند، تقاضاى پزشك مى نمايد و دولت كوبا بيست هزار پزشك به ونزوئلا مى فرستد و بدين طريق درمان و بهداشت قابل دسترسى براى اقشارپايين و ضعيف جامعه مى شود. در عرض سه سال پزشكان كوبائى ١١۷ ميليون و دندان پزشكان ١۶.۵ ميليون دفعه به مراجعات مردم ونزوئلايى براى انجام معاينات پزشكى پاسخ دادند و از اين طريق هزاران نفر از مرگ نجات يافتند. هزينه معالجات پزشكى و بهداشتى از طريق سود حاصل از درآمد نفت پرداخت مى شود.

سوسياليسم قرن بيست و يكم؟

آموزش رايگان يكى ديگر از پيشرفت هاى انجام شده در ونزوئلا است. در حدود نصف جمعيت كشور از شرايط بوجود آمده بهره مند شدند. رفرم هاى چاوز نتايج سريع و دلگرم كننده اى بوجود آورد. آيا همه اين پيشرفت هاى انجام شده، تبليغات دولت چاوز است؟ سازمان ملل متحد از كشور ونزوئلا بابت ريشه كنى سريع بى سوادى تقدير كرد. در گزارش جديدى كه توسط بانک جهانى انتشار يافته است- هر چند كه مى دانيم نهاد مربوطه طرفدار سمتگيرى اقتصادى چاوز نيست -، آمده است كه با به قدرت رسيدن چاوز در ونزوئلا، فقر در اين كشور ٢۵ درصد كاهش پيدا كرده است. حتى ونزوئلا در حال متحقق ساختن اهداف سازمان ملل متحد در هزاره جديد مى باشد. قبل از سال ٢٠١۵، فقر در اين كشور به پايان خواهد رسيد. از سال ٢٠٠۵، توسط دولت، تعدادى از كارخانجاتى كه توسط صاحبانشان رها شده بود، ملى مى‌شوند. در فرايند انقلاب بوليويائى بحث قديمى سوسياليسم مجددا" تازه مى شود. مدت زمانى چاوز بر اين باور بود كه مى تواند "راه سوم بلريست" را در كشورش اجرا كند و به نوعى "سرمايه دارى با سيماى انسانى“ را در ونزوئلا برقرار سازد. در هنگام برگزارى "فرم اجتماعى جهانى“ در سال ٢٠٠۵ در" پورتوآلگرا"، نظرات چاوز به شكلى راديكال تغييرمى يابد. او دراين تجمع گفت "من متقاعد شده ام كه سرمايه دارى هرگز نخواهد توانست مشكلات ما را حل كند" و اضافه كرد كه "ضرورت دارد كه ما به سمت سوسياليسم قرن بيست و يكم پيش برويم.
از جنبه بين المللى ونزوئلا توانسته تاثيرات تاريخى آمريكا را درآمريكاى لاتين كاهش دهد و به صورتى خيلى آشكار خود را به عنوان يك آلترناتيو تاثير گزاردر منطقه مطرح سازد. چاوز با توسعه آلترناتيويى در توافقات بازار آزاد توانست روابط تجارى را بر اساس همبستگى و مسئوليت مشترك بوجود آورد. البته اين توافقات بويژه با همراهى كشورهايى چون بوليوى و كوبا انجام گرفت. در اين مسير، مبارزه ومقاومت شكل گرفته مشخصا برعليه سياست هاى اقتصادى نئوليبراليسم افراطى انجام مى گيرد و اين موجب اين شده است كه چاوز در امريكاى لاتين به عنوان دشمن شماره يك امريكا محسوب شود. درزمانى كه بسيارى در حال درست كردن بديلى در برابر جهانى شدن اقتصاد هستند ونزوئلا به عنوان كشورى محسوب مى شود كه همگان به آن اميدهاى بسيارى، بسته اند.
نيروهاى سياسى راست با اينكه در ونزوئلا بر عليه چاوز متحد شده اند. اما آنها در كوتاه مدت از شانس بسيار كمى براى سرنگونى رئيس جمهور ونزوئلا برخوردار هستند. در واقع آنها از راه دمكراتيك نمى توانند چنين كارى را پيش ببرند. انتخابات سه دسامبر در ونزوئلا بار ديگر به بديل اجتماعى چاوز راى داد.

مجله هفتگى سه شنبه دسامبر ٢٠٠۶

افزودن نظر جدید