مصاحبه " کار " با آقاي لطفعلي سمينو

مصاحبه کننده: محمدصادق عسگری

اخيرا کتابي از آقاي امانوئل تود نويسنده فرانسوي بنام " مرثيه اي براي امپراوري امريکا " در ايران منتشر شده است. مترجم اين کتاب آقاي لطفعلي سمينو است.
با وجود اينکه اين کتاب در سپتامبر سال 2002 و قبل از حمله امريکا به عراق انتشار يافته است، اما نويسنده بسياري از حوادث جهاني بعد از آن، از جمله نزديکي بيشتر آلمان و فرانسه به يکديگر و تا حدودي اروپا را مطرح ميکند.
نويسنده در اين کتاب ضمن برخورد با نظريه پردازاني همچون برژينسکي، فوکومايا و هانتيگتن، مسائل جنجال و قابل توجهي را مطرح کرده که همچنان موضوع بحث محافل سياسي و ادبي ميباشد.
آقاي تود با ارائه آمارهاي اقتصادي، کارآئي واقعي اقتصاد امريکا را به چالش کشيده و براي کشورهاي اروپائي بهمراه روسيه و ژاپن وزن بالائي قائل شده است. نويسنده معتقد است " روياروئي آزاد قدرتها که به خواست امريکا آغاز شد موجبات پيدايش اروپاي متمرکز را فراهم آورد. اين اروپاي متمرکز در منطقه که از نظر استراتژيک مناسب تر از حيطه امريکا است، به قدرت برتر فراخواهد روئيد ".
نظريه آقاي تود در مورد کشورهاي اسلامي از جمله نکات جنجالي و قابل توجه کتاب است. براي آشنائي بيشتر با اين کتاب و باز تاب انتشار آن، " کار" مصاحبه اي با مترجم کتاب آقاي لطفعلي سمينو انجام داده است که توجه شما را به آن جلب ميکنيم.


آقاي لطفعلي سمينو با تشکر از پذيرش اين مصاحبه، اگر ممکن است خودتان را معرفي نمائيد. شما تا کنون چه کتابهائي را ترجمه کرده اد؟
متولد سال 1327 در تهران، تحصيل در رشتة اقتصاد و ساختمان. از سال 1362 مقيم آلمان. 
غير از کتاب "مرثيه‌اي براي امپراتوري آمريکا":
ترجمة مجموعة مقالاتي در باره مسايل سياسي- راهبردي و اقتصاد جهاني به نام "جهاني شدن و جنگ" تأليف سه پژوهشگر آلماني به نامهاي کلاوديا هايت، توبياس پفلوگر و يورگن واگنر، کتاب ديگري در باره مسايل تئوريک جهاني شدن اقتصاد اثر يک استاد اقتصاد آلماني به نام کلاوس مولر. نخستين کتاب از طرف انتشارات اختران در تهران به زير چاپ برده شده و دومين اثر به وسيلة همين ناشر در آينده نزديک منتشر خواهد شد. يک رمان طنزآميز اثر يک نويسندة آلماني قرن نوزدهم به نام گئورگ ويرت –که صاحب امتياز روزنامة نوين رايني بوده است- را هم ترجمه کرده‌ام که تا کنون ناشري براي انتشار آن نيافته‌ام. همچنين، مقالات و ترجمه‌هايي ‌در باره مسايل اقتصادي و سياسي- راهبردي در نشريات مختلف.

انگيزه شما از ترجمه اين کتاب چه بود؟
واقعيت سياسي امروز جهان اين است که ايالات متحد آمريکا پس از فروپاشي اتحاد شوروي به تنها ابرقدرت دنيا تبديل شده است و در اين مدت، از لحاظ نظامي به چنان پيشرفتهايي دست يافته که هيچيک از قدرتهاي ديگر از اين لحاظ با آن قابل مقايسه نيستند. اين کشور براي تأمين منافع درازمدت خود برنامه‌هايي طرح کرده که مهمترين آنها حضور نظامي دايمي و احياناً ايجاد تغييراتي در منطقة خاور نزديک و آسياي ميانه، در راستاي منافع آن کشور است. آمريکا براي دستيابي به اهداف خود از جنگ و ويران کردن کشورها رويگردان نيست و اين امر را با حمله به افغانستان و عراق نشان داده است. هيچ قدرت ديگري نيز در حال حاضر جلودار آن نيست. در اين شرايط و با در نظر گرفتن اين واقعيت که ايران در مرکز اين منطقه قرار دارد و از سوي آمريکا به عنوان يکي از رئوس "محور شرارت" قلمداد شده و هر چند گاه يکبار مورد تهديد قرار مي‌گيرد، طبعاً هر ايراني را نگران مي‌کند و به تلاش براي تحليل سياسي وضع موجود و به قول امانوئل تود، نويسندة کتاب "مرثيه‌اي ..."، به جستجوي علل تلوتلو خوردن مستانة ابرقدرت جهان، و در نهايت به کوشش براي پيش‌بيني رويدادهاي آينده وامي‌دارد. من کتاب "مرثيه‌اي ..." را در ميان کتابهاي متعددي که پس از واقعة 11 سپتامبر خواندم، اثري بسيار در خور توجه يافتم و فکر کردم که انتشار آن به زبان فارسي مي‌تواند به گسترش بحثهاي سياسي در ايران ياري برساند، علاوه بر اين، کتابها و نوشته‌هاي پايه‌اي در باره مسايل راهبردي به زبان فارسي بسيار کم‌اند و آنها که انتشار يافته‌اند، تقريباً همگي از زبان انگليسي برگردانده شده‌اند. به بيان ديگر، در ايران، به طور عمده، نوشته‌هاي نويسندگان آمريکايي و انگليسي انعکاس مي‌يابند و من خواستم با ترجمة اين کتاب، نظر يک انديشمند اروپايي را نيز بازتاب دهم.

ميتوانيد نويسنده کتاب آقاي امانوئل تود را براي آندسته از خوانندگان که با آثار او آشنائي ندارند، معرفي کنيد؟
امانوئل تود، متولد 1951 و ساکن پاريس است. او فارغ‌التحصيل تاريخ و مردم شناسي از انستيتوي دولتي علوم سياسي پاريس و داراي دکتراي علوم تاريخ از دانشگاه کمبريج انگلستان است. او کتابهاي متعددي نوشته و اولين نويسندة مسايل سياسي در قرانسه بود که بر اساس داده‌هاي اقتصادي و عواملي نظير بالا رفتن شديد مرگ و مير نوزادان، در کتابي به نام «در آستانة سقوط»، در سال 1976 فروپاشي اتحاد شوروي را پيش بيني کرد. تود در دوران انتخابات رياست جمهوري و مجلس ملي فرانسه، يکي از بانفوذترين طرفداران و مبلغان ژاک شيراک و همچنين کمونيستها بود.
امانوئل تود به عنوان جمعيت شناس و مردم شناس در انستيتوي ملي جمعيت‌شناسي فرانسه کار مي‌کند و بر اساس مصاحبه‌اي که در تاريخ چهاردهم فورية 1998 در روزنامة «زود دويچه تسايتونگ»، درج شده است، خود را "هگلي تجربي" مي‌داند. البته در مورد قابل جمع بودن صفت تجربي با فلسفة هگل بحث بسيار است. 
آخرين آثار نسبتاً بزرگ اين نويسنده که پيش از کتاب «مرثيه‌اي ...» نوشته شده‌اند، عبارتند از: 
- «سرنوشت مهاجرتها : آلمان، ايالات متحد آمريکا، فرانسه و انگلستان». اين کتاب بر اساس داده‌هاي جمعيت‌شناختي و تاريخي نشان مي‌دهد که ساختارهاي خانوادگي چگونه بر تکامل اجتماع و اقتصاد اثر مي‌گذارند.اين کتاب که جايزة مجلس ملي فرانسه را دريافت کرده، در سال 1998 به آلماني نيز انتشار يافته، اما ترجمة آلماني آن قدري خلاصه شده است.
- «توهم نئوليبرالي – در بارة رکود جامعه‌هاي رشد يافته» (چاپ آلماني در سال 1999). من اين کتاب را نخوانده‌ام، اما آنطور که اطلاع دارم، حاوي انتقادي بر جهاني شدن اقتصاد و پيدايش يورو، با ديدي همه‌جانبه، از جمله از زاوية ديد فلسفي است.

آقاي تود در اين کتاب هم با نظريه پايان تاريخ فوکومايا و هم با نظريه جنگ فرهنگي هانتيگتن مرزبندي دارد. تز اصلي ايشان چيست؟
نويسندة کتاب، تحولات سياسي جهان را از زاوية ديد تازه‌اي مي‌نگرد و بر همان اساس نظر مي‌دهد که ابرقدرتي آمريکا رو به زوال است و آن کشور در آينده، قدرتي در رديف قدرتهاي بزرگ ديگر يعني اروپا، روسيه و ژاپن خواهد بود.او تحول روحي جامعه به معناي هگلي آن و به قول خودش مدرنيسم روحي را اساس تحول و تکامل جوامع مي‌داند، که اين خود ناشي از عموميت يافتن سوادآموزي و پيشرفت آموزشهاي 
رده‌هاي بالاتر است. او به حق معتقد است که گذار از دنياي سنتي به مدرنيسم، با درد و رنج و تشنجهايي همراه است که در اغلب موارد به صورت بحرانهاي هويتي، خشونت و درگيري بروز مي‌کنند. ايالات متحد آمريکا و کشورهاي پيشرفتة اروپا نيز اين مرحله را تجربه کرده و هر يک به نوعي در جريان آن دستخوش بحران بوده‌ا‌ند. او بحرانهاي کشورهاي اسلامي را از اين نوع مي‌داند و بر اين عقيده است که آنها نيز پس از طي اين دوران گذار، به تدريج به راه مردم‌سالاري خواهند رفت (و من اضافه مي‌کنم: اگر قدرتمندان بگذارند). امانوئل تود، آن طور که از فحواي کتابش برمي‌آيد، توجه خاصي به مسايل ايران دارد و معتقد است که ايران به تدريج، دوران خشونت‌بار مربوط به مرحله گذار را پشت سر گذاشته و در راه ساختمان نظامي مردم‌سالارانه است. اين نظر به هيچوجه تأييدي بر حکومت فعلي و نظام موجود يا يکي از جناحهاي حاکم ايران نيست، بلکه اشاره به رشد فکري و فرهنگي مرم ايران دارد و اين، به نظر من هم درست است. 

اين کتاب در مدت کوتاهي بعد از انتشار به 26 زبان ترجمه شده است. ميتوانيد براي خوانندگان ما از بازتاب اين کتاب در اروپا و امريکا و ايران صحبت کنيد؟ 
اين کتاب تا کنون به بسياري از زبانهاي دنيا ترجمه شده و مدتها در فهرست پرفروشترين کتابهاي اروپا قرار داشت و اگر مقاله‌هايي را که در بارة آن نوشته شده‌اند ملاک قرار دهيم، در بسياري از کشورهاي اروپايي،از جمله در آلمان، بحثهاي زيادي را برانگيخته است. طبعاً انتظار مي‌رفت که يکي از نخستين ترجمه‌ها به زبان انگليسي باشد، اما چنين ترجمه‌اي وجود نداشت. من ديرتر مطلع شدم که کتاب، بلافاصله پس از انتشار، به انگليسي ترجمه شده، اما انتشار آن به يک سال و نيم بعد موکول شده است. با اين ترتيب، اين پرسش مطرح مي‌شود که آيا کساني مانع انتشار آن شده‌ بودند؟ 
ترجمة فارسي کتاب در مرداد ماه 1382 (اوت 2003) آماده و به ناشر سپرده شد. اما متأسفانه به طور عمده به علت مسايل فني، انتشار آن چندين ماه به طول انجاميد و در آستانة افتتاح نمايشگاه کتاب (1383) تهران از چاپ خارج و در آنجا معرفي شد. تا آنجا که من اطلاع دارم، استقبال از آن خوب بوده و احتمالاً براي بار دوم چاپ خواهد شد. 

افزودن نظر جدید