ميخواهند اينگونه زندگی کنند

براساس آخرين تحقيقات، ۲۷ درصد از جوانان تهرانى زندگى تجردى و مستقل از خانواده را در حالى در كنار آموزه هاى نوپديد ديگر برگزيده اند كه جامعه شناسان اظهار مى دارند كه شيوه هاى زندگى اجتماعى جديدى در شهر تهران در حال تولد و شكل گيرى هستند كه جوانان استقبال كنندگان نخست اين پديده ها محسوب مى شوند. روند رو به رشد گزينش اين شيوه زندگى در تهران اگرچه هنوز از سوى بسيارى از جامعه شناسان و سياست گذاران نظام مورد تحليل قرار نگرفته است اما گسترش و انتخاب اين شيوه از ديد جامعه پنهان نيست و نشانه ها حاكى از آن است كه تعدادى از جامعه جوان شهر تهران با وجود زيربار رفتن هزينه بالاى مسكن، به اين شيوه از زندگى تن داده است.

گزينش اين شيوه از زندگى هم از سوى بسيارى از جامعه شناسان اگرچه جزء يكى از عناصر اجتناب ناپذير جهانى شدن محسوب مى شود اما گرايش شديد تهران و جمعيت آن به سوى جامعه اى مدرن كه همچنان اصرار بر حفظ ساختار سنتى خود دارد در اين زمينه قابل بررسى است.

از زندگى مجردى و مستقل جوانان در تهران آمار روشن و دقيقى وجود ندارد اما جوانان امروز با ديدگاهى متفاوت با نسل گذشته خود نسبت به ازدواج، خانواده، زندگى اجتماعى و مدنى، اميد به زندگى و قدرت زندگى در حال آزمون و خطا و انتخاب و تجربه شيوه جديدى از زندگى هستند كه حتى رنگ و لعاب آرزو هاى آنان را تحت تاثير خود قرار داده است.

اگر آرزو هاى جوان ديروز را مولفه هاى ديگرى تشكيل مى داد اما آرزوى جوان امروز براساس آخرين نتايج تحقيق وضعيت و نگرش مسائل جوانان را خدمت به مردم تشكيل مى دهد. مهم ترين آرزوى ۴۵ درصد از جوانان كل كشور خدمت به مردم است.

۱۹ درصد از آنان پولدار شدن بزرگ ترين آرزوى آنان را تشكيل مى دهد و فقط ۵ درصد از جوانان آرزو دارند كه به خارج از كشور بروند.اما ازدواج با ۷/۶ درصد فراوانى در اولويت هاى پنجم جوانان قرار دارد. جوان امروز با انتخاب زندگى مجردى و مستقل يا تنهايى را برگزيده يا اين شيوه را براى ارتباط بيشتر با جامعه خود و تسهيل در فرآيند جامعه پذيرى انتخاب كرده است.

دكتر تقى آزاد ارمكى، جامعه شناس و رئيس دانشكده علوم اجتماعى دانشگاه تهران با بيان گسترش اين شيوه زندگى در شهر هاى بزرگ كشور به ويژه در تهران مى گويد: بحث گزينش جوانان تهرانى براى اين شيوه از زندگى داراى چند وجه است كه مى توان به عنصر جهانى شدن و به تعبيرى بحث مدرنتيه ايران، شهرى شدن، و ويژگى شهر تهران، شكاف نسلى و ابعاد متفاوت آن اشاره كرد.

وى افزود: شهر تهران با ميل بسيار افراطى جامعه آن براى مدرنيته و شهرى شدن توام با موارد ياد شده و جمعيت انبوه جوان آن هيبت و هيئتى پيدا مى كند كه به طور مسلم توجه ويژه اى را مى طلبد و ديگر نمى توان عنوان كرد كه تهران همچنان جامعه اى مدرن است كه همچنان ساختار سنتى خود را دارد يا آدم هايش را صرفاً مى توان در خانواده پيدا كرد كه اين مقوله پديدار مى شود كه زندگى هاى اجتماعى جديد در شهر تهران در حال شكل گيرى و تولد است و حتى زيست پيدا كرده و در حال توسعه اند كه يكى از وجوه آن وجود زندگى هاى زناشويى بدون قالب ها و آداب سنتى آن است.

دكتر آزاد ارمكى با اشاره به اينكه هنوز آمار مشخصى از كسانى كه جدا و مستقل از خانواده خود زندگى مى كنند وجود ندارد، افزود: اما به خوبى مشهود است كه اين شيوه از زندگى در حال رشد است. ويژگى اين افراد، چرايى به وجود آمدن و رشد آنان، وجه قالب اجتماعى و مشكلات آ نان، آسيب هاى اين نوع زندگى بر زندگى هاى خانوادگى در تهران همه از مقدمات و موضوعاتى هستند كه بايد بدان توجه شود و مورد بررسى قرار گيرد.

تحول و پويايى در زندگى
براساس آخرين اطلاعات رسمى، جمعيت جوان ۱۵ تا ۲۹ ساله كشور تا پايان سالى كه گذشت ۲۲ ميليون و ۵۸۳ هزار و ۶۳۷ نفر است كه معادل ۷/۳۳ درصد كل جمعيت كشور است. دوسوم از اين تعداد يعنى ۱۴ ميليون و ۶۶۵ هزار و ۷۵۸ نفر در شهر ها و يك سوم بقيه ۷ميليون و ۹۱۷ هزار و ۸۷۹ نفر در روستا ها زندگى مى كنند. پيش بينى ها حكايت از افزايش جمعيت جوان كشور تا سال ۸۵ به ميزان ۲۴ ميليون و ۴۸۴ هزار و ۹۳۷ نفر دارند.

با اين تعداد جوان، اين تعداد گزينش و انتخاب شيوه زندگى نيز گسترش مى يابد. براساس توزيع جوانان اين رده سنى در گروه هاى مختلف از نظر وضع فعاليت و اشتغال ۴/۲۶ درصد از جوانان شاغل، ۹/۲۳ درصد خانه دار، ۷/۱۷ درصد محصل دوره دبيرستانى، ۹ درصد بيكار، ۷ درصد دانشجو، ۵ درصد سرباز، ۲ درصد محصل دوره پيش دانشگاهى، ۲ درصد مشغول به تحصيل در شبانه ها و مراكز تربيت معلم و ۵/۱ درصد نيز طلاب حوزه هاى علميه هستند. با كنار رفتن جوانان گروه هاى دانش آموز، سرباز، خانه دار، طلاب حوزه علميه، بيكار، گروه شاغل و دانشجو كه تعداد جمعيت آنان از گروه هاى ديگر چشمگيرتر است در قالب كسانى قرار مى گيرند كه امكان تشكيل زندگى مجردى بنابر اجبار يا اختيار را دارا هستند.دكتر آزاد ارمكى جوانان مستقل در تهران را صرفاً جوانان كاملاً جدا شده از خانواده هاى تهرانى نمى داند و مى گويد: تمام كسانى كه شيوه زندگى مجردى را انتخاب كرده اند و در تهران زندگى مى كنند الزماً كسانى نيستند كه خانواده هايشان نيز در تهران ساكن باشند.

وى افزود: برخى از اين جوانان را جمعيت مهاجرى تشكيل مى دهند كه به اجبار شغل و تحصيل و به دست آوردن موقعيت جديدى به تهران آمده و زندگى مجردى دارند.اين جامعه شناس با تفكيك اين گروه با جوانانى كه با وجود خانواده خود در تهران زيستگاهى جدا دارند، اظهار داشت، تفاوت مهاجران اجبارى و اختيارى با جوانان تهرانى كه در تهران زندگى مى كنند اين است كه گروه نخست در هر فرصتى به خانواده خود بازمى گردند، بدين معنا كه ميل به استقلال كامل ندارند و ترجيح مى دهند كه دوباره با خانواده خود جمع شوند.آزاد ارمكى با تشريح گرايشات و بينش اين دو گروه گفت: پديده زندگى مجردى جوانان تهرانى هم مى تواند خطرآفرين باشد و هم تحول و پويايى در شيوه زندگى در تهران محسوب شود. 

وى افزود: اين گروه به درك و برداشت جديدى از زندگى مدرن دست يافته اند كه هسته مركزى آن آزادى فردى، مسئوليت پذيرى و اهميت به خود است و شايد نيز فرار از مسئوليت هاى جمعى نيز مى تواند يكى ديگر از عناصر آن باشد. آزاد ارمكى با اشاره به نقاط قوت و ضعف انتخاب اين شيوه از زندگى همچنين اظهار داشت: برخى از اين گروه در يك جامعه مدرن، سروسامان دار و با حساب وكتاب تبديل به آدم هاى بيرون افتاده اى از نظام اجتماعى مى شود كه اگر وضعيت و تكليف خود را با كل نظام اجتماعى معلوم نكنند تبديل به نيرو هاى مخرب مى شوند.

وى افزود: نيرو هاى مخرب به معناى اهرم هايى براى توليد انرژى با هدف فروپاشى خانواده و اخلاق اجتماعى.اين استاد دانشگاه همچنين با اشاره به پرده ديگر اين پديده، عنوان كرد، اما اگر اين گروه در يك معادله و فرآيندى رابطه خود را با كليت نظام اجتماعى تنظيم كند و با اين نگرش به سوى استقلال و مسئوليت پذيرى اجتماعى برود. 

اين شيوه از زندگى چه اشكالى دارد كسانى هم تصميم گرفته اند اين گونه زندگى كنند. يك عده نيز تصميم مى گيرند كه مجرد بمانند، خانواده تشكيل ندهند، از زير بار اين همه سنن اجتماعى و آداب و رسوم كناره بگيرند و مراسم گرايى جامعه را نپذيرند، چه اشكالى دارد؟ مشروط بر آنكه يك نوع آگاهى پشت اين موضوع وجود داشته باشد.وى افزود: در واقع انتخاب زندگى مجردى نبايد به جهت مخالفت و سلب مسئوليت هاى اجتماعى شكل بگيرد.

مقبوليت خانواده در اولويت نخست
بررسى هاى معدودى كه در زمينه جوانان پس از انقلاب صورت گرفته است نتايج تحقيق وضعيت و نگرش مسائل جوانان ايران نشان مى دهد كه با توجه به تولد شيوه هاى نوپديد زندگى از جمله زندگى مجردى، مقبوليت خانواده هنوز در ميان جوانان از رتبه بالايى برخوردار است.به طورى كه اين مولفه در درجه بندى تعريف شده ۱ تا ۶ در دختران و پسران در رتبه ۱/۵ نزديك به حد موافق قرار گرفته است.

در خرده مقياس هاى نقش حمايت كننده خانواده به درصد همچنين دختران ۷/۴، پسران ۶/۴،ارتباطات مثبت در درون خانواده دختران و پسران ۶/۴، آرامش و امنيت موجود در خانواده دختران ۴ پسران ۳/۴ به ترتيب نظراتى در حد موافق داشته اند.دكتر آزاد ارمكى در مورد تعامل و رابطه فرد و يا جمع گرايى جوانان گفت: اگر بين اين دو مولفه رابطه وجود داشته باشد محصول آن به وجود آمدن يك نوع انسان مدرن و جديدى در تهران مى شود كه در حال تولد و طراحى يك نوع زندگى جديد است. 

اين جامعه بخشى از مجموعه نظام كلى اجتماعى نيز هست ولى تبديل به نيروى مخرب نمى شود و در باب نظام فرهنگى اجتماعى و خانواده در مقابل نسل پيشين خود نيز قرار نمى گيرد اما به عنوان يك پديده نوظهور در شهر تهران امكان زيست پيدا مى كند.

در حال حاضر بسيارى از كشور هاى توسعه يافته مرحله آزمون و خطا و تاثيرات اين توسعه يافتگى به اجتماع خود را پشت سر گذاشته اند. اين در حالى است كه بسيارى از آگاهان مسائل اجتماعى اظهار مى كنند كه اين فرآيند بايد در كشور و شهر بزرگى مانند تهران رخ دهد و پس از آن به انتظار نتايج آن نشست. بايد به تجارب اين گونه افراد گوش سپرد و پس از آن براى اين فرآيند خاص كشور برنامه ريزى كرد.به گفته جامعه شناسان، استقلال جوانان مجرد، زندگى مستقل آنان بايد در فرآيند جامعه پذيرى آنان شكل بگيرد. در غير اين صورت اگر اين استقلال قبل از جامعه پذيرى آنان اتفاق بيفتد مخرب خواهد بود.

دكتر آزاد ارمكى در اين زمينه گفت: اگر در فرآيند اجتماعى شدن فرديت جديدى شكل بگيرد كه در عين حال فرد مسئوليت اجتماعى را بپذيرد اين شيوه از زندگى چه اشكال دارد. انسان ها وقتى تصميم به كارى مى گيرند مسئوليت آن را نيز خود به عهده مى گيرند. نظام حقوقى كشور مى تواند در صورت جرم آنان را بازخواست كند، در غير اين صورت مى تواند به آنان پاداش دهد و قدردانى كند.

زنان خانه دار بيشتر طلاق مى گيرند
۹ ميليون جوان ايرانى ازدواج نكرده اند. كاهش رغبت به ازدواج از مشكلات مبتلا به جامعه ايرانى است. اگرچه جوانان در هر برهه و زمانى تشويق به ازدواج مى شوند و يكى از ترديد هاى رواج و توسعه زندگى مجردى جوانان آسيب به خانواده و كاهش نرخ ازدواج است. 

اما آمار و ارقام رسمى كشور نيز چشم انداز خوشايندى نسبت به ازدواج هاى صورت گرفته ندارد. براساس اين آمار، ميزان ازدواج در كل كشور ۴/۸ درصد افزايش يافته و به همين نسبت طلاق نيز ۵۱/۶ درصد افزايش را نشان مى دهد. در تهران نيز ميزان ازدواج ۲/۷ درصد و طلاق ۶۸/۵ درصد افزايش داشته است.

اين رقم در ۹ ماهه سال ۸۲ به يك ازدواج از هر ۲۵/۵ ازدواج در تهران و يكى از هر ۲۴/۹ در كل كشور رسيده است.از چگونگى جامعه پذيرى در گروه هاى طلاق گرفته نيز نمى توان غافل بود چه بسا در تحقيقى كه بر دو هزار و ۱۰۰ طلاق انجام شده كمترين طلاق در ميان زنان معلم با چيزى حدود ۴ تا ۶ درصد كل طلاق ها رخ مى دهد و بيشترين طلاق متعلق به زنان خانه دار به ميزان ۶۰ درصد است.توجه خاص به ميزان ازدواج و طلاق در كشور به ويژه در تهران حكايت از ريزش و هزينه هاى توسعه در اين شهر است.

دكتر آزاد ارمكى مى گويد: «تهران شهرى استثنايى است از يك سو مركز تحولات ايران معاصر، حاكميت، متمولان، كنش گران اصلى اقتصادى و فرهنگى و از سوى ديگر آلوده ترين و آسيب پذيرترين شهر ايران است. اين شهر وضعيت عجيب و غريبى پيدا كرده است و امكان زيست هاى متفاوتى را فراهم مى كند.» 

اين جامعه شناس با اشاره به شكل گيرى جامعه اى كه تجرد را به تاهل ترجيح مى دهد، گفت: در شهرى مانند تهران با انتخاب هاى متنوع و سروسامان دادن و هويت بخشى به فردگرايى خود شيوه هاى مختلف زندگى نيز انتخاب مى شود. در شهرنشينى از نوع تهرانى امكان داشتن خانواده اى با جمعيت و دور هم كمتر ممكن است در حال حاضر انسان ها براى رسيدن به امكانات در صف بايستند بلكه همه در يك خط رقابتى ايستاده اند. پس براى نيل به آن جدا شدن از خانواده را انتخاب مى كنند.

وى افزود: افزايش جمعيت جوان مى تواند يك مولفه فعال سازى جامعه شهرى تهران مستقل محسوب شود. با بررسى آمار هاى غيررسمى مى توان گفت كه جامعه، اين پديده را پذيرفته است. جامعه به اين مسئله تن داده است كه با تصميم فرزند براى استقلال، پدر و مادر نه فرزند را كشته اند و نه خود را، شايد خود نيز حمايت كرده اند.آزاد ارمكى همچنين ايجاد مناقشاتى در پذيرش چنين پديده هاى نوظهور را طبيعى خواند و گفت جامعه ايرانى جامعه خانواده گرا، سنتى و دينى است. 

با توجه به اينكه پدران و مادران نخستين خواسته شان از فرزند تشكيل خانواده است پس پديده زندگى مجردى عملى بسيار خوشايند نيست اما وقتى والدين تن به چنين خواسته اى داده اند اين نشان مى دهد كه جامعه يك مكانيسم را انتخاب كرده است و اين انتخاب را بايد به يك تجربه عام رساند و به انتظار نتايج آن نشست. بايد يك نسل درگير اين موضوع شود كه بعد جواب بدهد.وى افزود: بازگشت به خانواده و يا ادامه دوره تجرد در حال حاضر در جامعه ما در حد ظن و گمان است.

اين استاد دانشگاه در مورد نقش خانواده در اين عرصه و در برخورد با چنين پديده اى گفت: جامعه از يك سو نبايد اين پديده را تشويق كند اما از سويى ديگر اين امر را نبايد راهى انحرافى تلقى كند چرا كه انحرافى تلقى كردن آن به انحراف كشاندن آن است.وى افزود: اين پديده بايد در تهران يك تا دو دهه تجربه شود و جامعه خود تصميم بگيرد كه اين مسئله را دنبال كند يا نه. كنترل و نظارت از نوع اجتماعى آن اگرچه در اين پديده نوظهور توصيه مى شود اما ايجاد فرصت و تجربه براى جامعه در اين مسئله از ارزش هاى ديگر اين پديده است.

اتفاقى بزرگ در تهران
طى سال هاى ۶۵ تا ۷۵ جوانان مهاجر وارد شده از شهرستان هاى گوناگون به مراكز استان ها ۵/۴۰ درصد حجم مهاجران را به خود اختصاص داده اند كه اين رقم بيانگر بيشترين تحرك جمعيت جوان در بين استان ها است.از مجموع استان هاى كشور استان تهران با ۶۹/۱۵ درصد بيشترين خروجى مهاجران جوان و استان قم با ۸۱/۰ درصد كمترين خروجى مهاجران جوان را داشته اند در همين حال استان تهران ۶۱/۱۸ درصد بيشترين ورودى مهاجران جوان و استان سمنان با ۸۵/۰ درصد كمترين ورودى مهاجران جوانان را داشته است.

اگرچه بازگشت مهاجران ساكن در تهران كه داراى زندگى مستقل و مجرد نيز هستند به خانواده هاى خود پيش بينى مى شود اما امكان بازگشت جوانان تهرانى به خانواده هاى خود نيز غيرقابل پيش بينى نيست.

اگرچه اين بازگشت شكست خوردگى فرد نيز محسوب نمى شود بلكه آنان از ديد جامعه شناسان افرادى با تجربه جديدى به حساب مى آيند كه خانواده آنان نيز با استقبال فرزندشان از تغييرات ذهنى و ساختارى جديد بى نصيب نبوده اند.اين افراد چه با بازگشت و عدم بازگشت تعريف جديدى از زندگى اجتماعى را ارائه خواهند كرد.پديده تجردگرايى و زندگى مستقل و مجردى جوانان در تهران زمينه ساز بسيارى از تغييرات جديد در نوع شهر تهران است. اتفاق بزرگى در تهران افتاده است. وضعيت جديد در قالب ارتباطات جديد.

منبع: 
روزنامه وقایع اتفاقیه

افزودن نظر جدید