انرژى هسته اى، يک بهانه يا نياز- بخش آخر

انقلاب پس از نفت در راه است

نگرانيهايى که تاکنون بازار نفت براى جهانيان ايجاد کرد را ميتوان بانى خيرتحول و تلاش براى دستيابى به ساير انرژيها دانست. جهان کم کم ياد ميگيرد که با انرژى فراوان و ارزانى مثل نفت خدا حافظى کند. ترک عادتى که دردآور ولى اجباريست. هم اکنون قيمت يک ليتر بنزين در اروپا تقريباً يک و نيم يورو فروخته ميشود، يک ليتر بنزينى که قادراست به اندازه کار ده کارگر در تمام روز و يا چيزى معادل ۶٠ ساعت کارى، انرژى توليد کند که بهاى آن چيزى حدود ۶٠٠ يورو است. رشد روزافزون قيمت نفت، دنياى آينده نگر را تکانى جدى داده است و خطرات زيست محيطى که کره خاکى ما بدان دچار شده است را ميتوان مزيدى بر علت دانست که نگاهها را به سوى انرژى سالمتر و کم خطر، چرخانده است.
بدون ترديد هيچ قدرتى قادر نيست که در کوتاه مدت، جانشينى براى نفت بيابد. جهان معتاد به نفت را نميتوان به همين زودى و به سادگى ترک اعتياد داد ولى گامهايى که به سوى فرداى بدون نفت برداشته ميشود را ميتوان از هم اکنون يک به يک شماره کرد. .کارشناسان انرژى معتقدند که انرژى واحدى جايگزين نفت نخواهد شد بلکه مجموعه اى از انواع انرژى که هر يک کاربرد خود را خواهند داشت را ميتوان جايگزين هايى براى طلاى سياه ناميد. هم اکنون از هيدروژن نام برده ميشود که در صورت امکان استفاده از آن، بار ديگر چهره جهان تغيير خواهد کرد و خود به تنهايى انقلابى در حوزه انرژى خواهد بود. اما راههاى ممکن تر و عملى ترى از هيدروژن نيز مورد بحث است، راههايى چون استفاده از پروانه هاى بادى براى توليد برق که به سرعت در حال گسترش است يا کاستن ٢۵ درصد از مصرف انرژى الکتريکى تا سال ٢٠١٠ به وسيله تکامل وسايل برقى و مبارزه با به هدر دادن برق مصرفى، از برنامه هايى هستند که از هم اکنون افقهاى آن مشخص گشته است. 
مى توان گفت که انقلاب پس از نفت هم اينک آغاز شده است ،زيرا که افکار عمومى در کشورهاى بزرگ صنعتى بيشتر از هميشه متوجه شده اند که دستيابى به انواع ديگر انرژى يک نياز مبرم است . آنها دريافته اند که با تقاضاى روزافزون کشورهاى آسيايى تا سال ٢٠٣٠، بازارانرژى با بيش از ۵٠ درصد افزايش تقاضا روبرو خواهد شد واين به معنى انفجار تقاضاى نفت و به همان نسبت رشد روزافزون بهاى آن خواهد بود. همين دليل کافيست تا قبل ازيک فاجعه اقتصادى، تصميم به راهگشايى و تشويق به دگرگونى در حوزه انرژى بگيرند. چنانچه مرورى به چند دهه گذشته در استفاده از سوختهاى فسيلى کنيم، در ميابيم که انواع آلودگيهاى زيست محيطى با مرگ ميليونها آبزى و پرنده، مرگ هزاران انسان به خاطر آلودگى هوا و حوادث ناشى از ذخيره سازى نفت از قبيل حداقل ١٠ آتش سوزى عظيم به طور متوسط در سال، به ناگزير ما را به سوى استفاده از منابع کم خطرتر انرژى ميکشاند. پيمان کيوتو و تاکيد آن به ايمن سازى اين محيط ها و جلوگيرى از مرگ آرام طبيعت، خود ناشى از اين نگرانى است.

گامهاى بلند به سوى جهان پس از نفت

در ١٢ سپتامبر ٢٠٠۵ کارخانه بزرگ اتومبيل سازى آو دی در آلمان با همکارى فولکس واگن و پورشه، برنامه خود را براى به تکميل رساندن و توليد يک موتورهيبريد اعلام ميدارند. بيش از دو هفته از اين اعلام نگذشته بود که بقيه توليد کنندگان اتومبيل در آلمان به اين برنامه مى پيوندند. اين برنامه مدتها به خاطر قيمت زياد تمام شده، مورد انتقاد قرار داشت. موتورهاى هيبريد همزمان قادر به استفاده از انرژى الکتريکى و فسيلى خواهند بود که اولى براى استفاده در داخل شهرها و سوخت فسيلى براى استفاده در مسيرهاى طولانى و خارج از شهرها در نظر گرفته شده است.
در همان روز که مردم جهان خبر اين تحول در صنعت اتوموبيل سازى را ميشنيدند، کشور فنلاند ساختن نخستين سانترال اتمى از نوع اى پى ار در جهان را کليد زد. اين همان نسل سوم راکتورهاى اتمى است که از کارايى و ايمنى بيشترى نسبت به انواع قبلى خود برخوردار است. تنها چند روزپس از اين حادثه بود که يک شرکت بزرگ فرانسوى در حوزه اتم اعلام کرد که با هدف گسترش و اقتصادى کردن اين تکنولوژى در آمريکا با يک شرکت آمريکايى، شرکتى مشترک ايجاد خواهد کرد. قابل توجه است که آمريکا کشوريست که پس از سال ١۹۷٠ هيچ مرکز اتمى براى توليد برق نساخته است. اين تحولات پياپى نشان از گام نهادن در مسير دنياى بدون نفت است و کشورهاى توليدکننده نفت نيز به روشنى اين پيامها را شنيده اند و مفهوم اين سيگنالها را درک کرده اند.

حق ايران براى دستيابى به تکنولوژى اتمی

با توجه به پيشگفته ها، گام نهادن همه کشورها از جمله توليدکنندگان نفت درجهت دستيابى به تکنولوژيهاى نوين انرژى را نميتوان امرى غيرعادى قلمداد کرد. حساسيتى که در مورد ايران به خرج داده ميشود را نميتوان به دليل دارا بودن منابع فراوان نفت و گاز دانست. ايران نيز به مانند همه کشورهاى جهان حق دارد که آينده بدون نفت را پيش بينى کند. بحران هسته اى ايران داراى دو جنبه متضاد است. از يک طرف حاکميتى که بارها بى مسئوليتى خود را در زمينه هاى ايمنى و استاندارد نشان داده است. حمل و نقل زباله هاى اتمى با توجه به وضعيت عمومى حمل و نقل و ايمنى راهها ميتواند خطرات بزرگى را متوجه مردم و کشور کند.
حمل و نقل زباله هاى اتمى و توجه به موارد ايمنى و تکنيکى آن هم اينک از مشکلات کشورهاى پيشرفته در زمينه هسته اى محسوب ميشود. تامين ايمنى لازم و رعايت استانداردهاى جهانى از سوى جمهورى اسلامى ايران، چه از نظر توان و چه از نظر مسئوليت پذيرى، با ترديدهاى جدى روبروست. از سوى ديگر تعدد مراکز قدرت عملاً زاينده مشکلات فراوانى در داخل و خارج از کشوربراى مردم ايران بوده است. جهان بايد بداند با چه کسى طرف است و آنها تا چه حد قدرت دارند و مسئوليت ميپذيرند. تخطى جمهورى اسلامى از برنامه صلح آميز هسته اى و تلاشهاى پنهان براى دستيابى به بمب هسته اى، کليت برنامه هسته اى ايران را زير سئوال برده است. اينها مسائلى هستند که در تضاد با منافع مردم ايران براى دستيابى به تکنولوژى صلح آميز هسته اى عمل ميکنند. سئوالاتى از اين دست که وجود اسرائيل هسته اى را در منطقه مطرح ميکند، گرچه از نظر اصولى ميتواند درست باشد ولى نه از زبان کسانى که نابودى اسرائيل را مطرح ميکنند. اين نوع تبليغات و شعارهاى تبليغاتى، بهانه هاى اسرائيل براى حفظ و گسترش سلاحهاى اتمى را، مدلل ميکند و فشار افکار عمومى را از روى آنها برميدارد. افکار عمومى، اسرائيلى که تهديد به نابودى ميشود را محق خواهد دانست تا از موجوديت خود دفاع کند.

آينده تکنولوژى هسته اى و انواع ديگر انرژى در جهان

در مقايسه با سوخت فسيلى، روند تحول تکنولوژى انرژى هسته اى با توجه به دارا بودن مطمئن ترين منابع انرژى ، هم اکنون از جايگاه روبه رشدى برخوردار است. پس از حادثه چرنوبيل، به دليل تاثيرات روانى اين حادثه، استفاده از انرژى هسته اى در افکار عمومى چندان مقبول نبود، اما اين نگرش چه در ميان متخصصين و چه در ميان مردم عادى در حال دگرگونى است.
در تحول تکنولوژى هسته اى در کشورهاى مختلف جهان دو روند متفاوت مشاهده ميشود.
١-رويکرد نخست، تکميل تدريجى تکنولوژى موجود در جهت ارتقاء ايمنى، کاهش هزينه و ارتقاء کارايى بدون تغييرات اساسى در طرح سازه هاى اصلى راکتور و در نتيجه بدون نياز به ساخت نمونه هاى آزمايشى و صدور پروانه جديد ميباشد.
٢-تحول بنيادى با طرحهاى کاملاً جديد و راکتورهايى با تفاوت اساسى در مقايسه با راکتورهاى متداول و يا همان نسل سوم راکتورها.

نمودار مصرف انرژى در جهان


بزرگترين مشکل انرژى هسته اى و ضرورت يک بحث دموکراتيک پيرامون آن

اگر اروپا و در راس آن فرانسه در کيوتو به خاطر توليد پايين دى اکسيد کربن که براى کره خاکى ما زيانبار است، مورد توجه قرار گرفتند، نبايد فراموش کرد که اين تنها به دليل استفاده از انرژى هسته اى است که يک سرى از اين کشورها را متمايز ميکند. نبايد فراموش کرد که اين کشورها بزرگترين توليدکنندگان زباله هاى اتمى هستند. مشکلات تکنيکى بسيارى براى حمل و نقل و از بين بردن اين زباله ها وجود دارد . اين زباله ها ميتوانند ميليونها سال باقى بمانند و نه تنها بشر امروز بلکه آيندگان را نيز با مشکل مواجه خواهند کرد. سازماندهى يک بحث دموکراتيک در جهان با موضوع زباله هاى اتمى، لازم و ضرورى به نظر ميرسد. بحثى که مشارکت تمامى محققين و دانشمندان و سازمانهاى غير دولتى که در اين زمينه کار ميکنند راطلب خواهد کرد.

رضا باقرى 
rez2940@yahoo.com 
سيامک فريد
siamakf@gmail.com

افزودن نظر جدید