آرام بختیاری

فلسفه شکاکی،- تاریخ، فراز و فرود

مکتب شکاکی در آغاز، جریان و کوششی انتقادی، اصلاحگرایانه، و ضد جزمی بود. این اندیشه در یونان باستان نتیجه و محصول بحران، شکست، و زوال فرهنگ و نظام برده داری بود. سکستوس میگفت، عملی خطرناک تر از آن نیست که انسان بر اساس قضاوتها، تصمیم بگیرد، چون به همه چیز باید با دید شک نگریست. او میگفت در قضاوتها باید احتیاط نمود، چون آنان شخصی، نسبی، و ذهنی هستند، و به هر گونه امکان شناخت حقیقت، باید به دیده شک نگریست.

فلسفه چه میگوید، چه میخواهد، چه میتواند؟

موضوعات تحصیل فلسفه، در دانشگاههای غرب

یکی از جذابیت های مطالعه و تحصیل فلسفه در دانشگاههای غرب، ادعای" توضیح معنا و تفسیر متون" است. از جمله انگیزه های تفکر فلسفی، میتواند کنجکاوری، علائق و منافع شخصی، و یا دسترسی به پروسه و مقوله شناخت باشد. رشته فلسفه را از زمان کانت به دو بخش فلسفه نظری و فلسفه عملی تقسیم نموده اند. فلسفه نظری شامل رشته های متافیزیک، علم منطق، و تئوری شناخت است. و حوزه های فلسفه عملی شامل- علم اخلاق، فلسفه سیاسی، فلسفه حقوق، فلسفه تاریخ، انسانشناسی فلسفی، و رشته استتیک و زیبایی شناسی است.

اخلاق سکولار بجای ادیان خشونت گرا

بنام ادیان در طول هزاران سال گذشته نه تنها جنگها بلکه جنگهای "مقدس" انجام شده. تعصب، بنیادگرایی، و دگماتیسم، همیشه برای انسانها مضر و خطرناک بوده. او میگوید بعضی روزها فکر میکنم بهتر میبود اگر ادیان وجود نداشتند چون تمام ادیان و کتب مقدس در خود ظرفیت تبلیغ و اعمال استفاده از خشونت را دارند. انسان میتواند بدون دین باشد ولی نمیتواند بدون اخلاق و ارزشهای درونی زندگی کند. بدون احساس همدردی و عشق به همنوع نمیتوان زیست.

نقد چپ به نامگذاری های فلسفی لیبرال

اندیشه "مثبت گرایی" پوزیویتیسم؛ از کنت تا ویتگنشتاین.

پوزیویتیست ها فلسفه را به شاخه های گوناگون علوم تقسیم و تجزیه میکنند و مدعی هستند که "ظاهرعینی" در دادههای حسی تجربی انسان؛ بشکل تنها منبع شناخت، قابل دسترسی نیستند. این مکتب همچون مارکسیسم، خود را منکر متافیزیک و ایده آلیسم میداند، و گرچه خود را یک جهانبینی مینامد ولی امکان شناخت ماهیت جهان و پدیدهها را منکر میشود و وظیفه شناخت را توصیف ظاهر و نظم پدیدهها بر اساس تجربیات و توجهات حسی میداند.

ناتوانی زبان سنتی در فلسفه طبقاتی بورژوازی

سوء تفاهم زبان در بیان اندیشه امروزی

آنچه پیرامون بیوگرافی "لودویک ویتگنشتاین" می توان گفت این است که وی را فیلسوف، منطق دان، ریاضی دان، و نماینده "نئوپوزیویتیسم" دانسته اند که روی "منطق ریاضی مدرن" تأثیر گذاشت. او مهمترین نماینده " فلسفه آنالیزی منطقی" است که در کشورهای انگلیسی زبان قرن 20 مشهور گردید.

دکارت، پیشگام فلسفه مدرن در عصر جدید

فلسفه دکارت و مقایسه دو جانور با انسان

دکارت تمام دستاوردهای مقوله شناخت پیش از خود را از طریق یک شک متدیک زیر سئوال برد و گفت ادعاها و بیانات فلسفه باید مانند علم ریاضی منطقی و اصولی باشند. روش شکاکی وی متکی به روش استقرایی ریاضی بود. او نخستین کسی است که این روش را با هدف دسترسی به شناختی واضح و روشن وارد رشته فلسفه نمود. وی شکاکی را در مقابل روش اسکولاستیکی، روشی مترقی برای تحقیقات علمی معرفی نمود.

فلسفه اسپینوزا؛- روشنگری و غیردینی

باروخ اسپینوزا- افشاگر خاخام و اسقف

 

 

در تاریخ فلسفه غرب هیچ کس به اندازه باروخ اسپینوزا (1677-1632)، فیلسوف یهودی تبار هلندی، از طرف بنیادگرایان یهودی و مسیحی مورد لعنت، نفرین، توهین، تمسخر و تهدید قرار نگرفت. او حتی در سال 1656 میلادی در سن 24 سالگی بعد از اخراج از انجمن و کنیسه یهودیان مورد سوء قصد جانی قرار گرفت. وی در کنار دکارت و لایب نیتس مهمترین نماینده راسیونالیسم مدرن است و تحت تاثیر ماتریالیسم دکارت و جردانو برونو، مهمترین فیلسوف عصر روشنگری بشمار می آید. وی آزاداندیشی شکاک با روش و متدی دیالکتیکی بود.

فلسفه کیرکگارد،- ترس از هستی، جاسوس خدا

کیرکگارد،- منتقد دین رسمی و دولتی هگل

کیرکگارد و مارکس خلاف هگل هر دو به دولت و کلیسا شک داشتند، کوشش هگل برای آشتی آندو بود، به این دلیل موجب شورش و اعتراض ایندو متفکر گردید. کیرکگارد می خواست که "شهدای" زنده و آرمان هایشان بر جهان حکومت کنند، افلاتون حکومت" فیلسوفان" در هرم قدرت را توصیه می کرد، و مارکس، امید به پیروزی "پرولتاریا" برای رهایی و تشکیل دولت، بسته بود.

افلاتون، فیلسوفی سیاسی و تئوریسین دولت

افلاتون شناسی نیاز به ایده آلیسم دارد

فلسفه سیاسی افلاتون روی نظریه "دولت" متمرکز است. طرفداران فلسفه تجزیه و تحلیل، به تیزبینی و دقت افلاتون اشاره می کنند. هوبرت درایفوس، عقلگرایی او را میستاید. افلاتون پایه گذار آکادمی در سال 387 پیش از میلاد در آتن است که بشکل نخستین دانشگاه اروپایی تا سال 529 بعد از میلاد در اشاعه فلسفه و علم و سیاست فعال بود. با بسته شدن آن، فرهنگ یونان باستان وارد مرحله مذهبی مسیحی قرون وسطایی گردید.

فلسفه هایدگر؛- میان روایت ایرانی و نقد دانشگاهی

هایدگر،- و شکست اسطوره هستی شناسی متافیزیکی

هایدگرگرایان ایرانی بر این باورند که او با باعث شد تا ایرانیان به شناخت بهتر غرب و درک تاریخ و هویت خود برسند. طبق ادعای این گروه، "کورمن"، شرق شناسی هایدگر را به عرفان ایرانی اسلامی نزدیک نمود، و هایدگر باعث شد تا ایران در برابر غرب و مدرنیته آن بایستد و دچار غرب زدگی نشود. یکی از افراد این گروه مدعی است که در دیدارش با جناب خمینی در نجف، این کتاب آل آحمد را در قفسه کتابهای ایشان دیده است.

ارسطو، سزاوار عنوان فیلسوف

سوءتفاهم ادیان از فلسفه ارسطو

ارسطو (322-384 پ.م) متفکر عهد باستان، فیلسوف یونانی، شاگرد افلاتون، و معلم اسکندر مقدونی، پایه گذار مکتب فلسفی "تفکر در حال قدم زدن"، نخستین بار فلسفه را سیستماتیک نمود. او خالق اصول رئالیستی برای سیستم فلسفی خود بود که با ایده آلیسم افلاتون مرزبندی داشت؛ گرچه فاقد مواضع ماتریالیستی بود. ارسطو همچون افلاتون می خواست ماهیت و ذات عمومی واقعیات را مشخص کند. سیستم علمی او قادر به سازماندهی تحقیقی در علوم طبیعی و تجربی بود. وی پایه گذار علومی مانند زیست شناسی و روانشناسی نیز است.

فلسفه هگل، نظر چپ ها و لیبرال ها

در دهه 30 قرن 19 رابطه دین، سیاست و فلسفه در سیستم فکری هگل موجب تجزیه افراد هوادار و شاگردان او شد. در آن سالها مکاتب و جریانات گوناگون فلسفی و سیاسی در کشورهای مختلف اروپا موجب طرفداران و شاگردانی شد.

فلسفه کانت میان چپ ها و لیبرال ها

کانت، آسیابان و کیمیاگر فلسفه متافیزیک

نوآوری های کانت، فیلسوف آلمانی در قرن 18 میلادی، در زمینه های روشنگرِی، متافیزیک، استتیک، صلح، اخلاق، حقوق بشر، دیالکتیک، شناخت و غیره حتی امروزه هم فراموش نشده اند. او یکی از مهمترین و موثرترین فیلسوفان بورژوازی در عصر جدید است که با دقت و تیزبینی خاص به طرح پرسشها و مشکلات فلسفه این طبقه و در مخالفت با فئودالیسم و روحانیون مسیحی زمان خود پرداخت.

در کوچه باغهای خاطرات سوسیالیستی

تروتسکی خوشنام تر از تروتسکیسم

بعد از ترور، ردیف اتهامات غرض ورزانه و ایدئولوژیک استالینیستی به او و هوادارانش افزایش یافت؛ از جمله اینکه تروتسکیستها را جریانی خرده بورژوایی، بی ایمان به رسالت طبقه کارگر، نماینده سیاست ماجراجویانه چپ رادیکال و شبه انقلابی، مبتلا به اپورتونیسم چپ، مخالفت و مبارزه با ساختار سوسیالیسم و حزب کمونیست شوروی، مروج فرقه گرایی در مارکسیسم، تجزیه جنبش کارگری، مخالفت با همزیستی مسالمت آمیز میان کشورها و کمک به امپریالیسم معرفی نمودند.

بخش: 

یادداشتهای چپ بعد از شکست کبیر

موسی هس، معلم گمنام مارکس

موسی هس در سال 1844 با مارکس و انگلس برای مبارزه در راه سوسیالیسم وحدت کرد. او تمایلاتی به "سوسیالیسم حقیقی" داشت که محفلی التقاتی از نظرات سوسیالیسم تخیلی وآنارشیسم بود. "موسی هس" پایه گذار روزنامه مشهور "راین نو" و یکی از معلمان مارکس در بحث سوسیالیسم و نماینده نوعی فلسفه رادیکال با عنوان "فلسفه عمل" بود.

شعر آفریقا، ضد استعماری و ضد راسیستی

دو شاعر شورشی آفریقا و دو نظر سوسیالیستی

غالب این شاعران سیاهپوست خود را بلندگوی مبارزات نژاد سیاه می دیدند که زیر ظلم استعمار غرب رنج می بردند. اشعار آهنگین آنان اعتراضی است علیه سفیدپوستان استعمارگر و مسیونرهای مسیحی. شعر این شاعران ریشه در فرهنگ و اسطورەها و ادبیات شفاهی خلقهای افریقا دارد. بعضی از آنان هم بلندگوی فرهنگ افریقایی در میان غربیها و سیاهان مهاجر به اروپا شدند. در آغاز حتی اشعارشان تضاد میان فرهنگ اروپایی و افریقایی را نشان می داد.

زنان مبارز؛ - از هر دری، سخنی

سوسیالیسم یعنی صنعت برق به اضافه نظام شورایی

لوکاچ بعد از شکست جنبش ضد استالینیستی در مجارستان در سال 1953 دست از سیاست و عمل گرایی سیاسی کشید و به جستجوی یک "دیالکتیک رهایی بخش" بشکل "جهانبینی" پرداخت. چپ نو سالها کوشید با کمک اندیشه های لوکاچ جایگزینی برای نظرات مارکس و لنین بیابد و سارتر به انتقاد از مارکسیسم لوکاچ پرداخت. لوکاچ کوشیده بود اگزیستنسیالیسم سارتر را همان اگزیستنسیالیسم هایدگر؛ هوادار فاشیسم، یکی بداند گرچه اگزیستنسیالیستها اهمیت "آزادی فرد" را مورد توجه و علاقه مارکسیست های جمعگرا قرار دادند.

سوسیالیسم و مبارزات خانم رایا دونایفسکایا

اهمیت دیالکتیک و هومانیسم برای یک زن مبارز

خانم دونایف می گفت تئوری باید فتوکپی واقعیت باشد. او سعی نمود در نیمه دوم قرن 20 خون تازه ای در جریان بحث "فلسفه دیالکتیک" بدمد و می گفت هنوز "شبح مارکسیسم" بالای سر جهان گلوبال سرمایه داری در چرخش است. وی مخالف جدایی تئوری از سیاست و حوادث روز بود و می گفت هیچ فلسفه ای ارزش نامیدن ندارد اگر صدای توده های پایین مردم را منعکس نکند.

سکولاریسم هم تلفات و قربانی خواهد داد

سکولاریسم غرب جد و آباد دارد

سکولاریسم اکنون نوعی مفهوم "فلسفه تاریخ" شده است. از آغاز عصر روشنگری از این مفهوم سیاسی فلسفی، در راه مبارزات فرهنگی استفاده گردیده. ماکس وبر دلیل پیشرفت جوامع غربی اروپایی مدرن را در پروسه سکولاریسم میدید و می گفت برای جادوزدایی و اسطوره زدایی از جهان، نیاز به عقل و منطق است. هاینه می گفت بهشت آسمانی را باید روی کره زمین ساخت. مارکس فلسفه را سکولار نمود.

بخش: 

فلسفه سیاسی عمل  برای ایجاد بهشت زمینی

پیرامون کتاب "ایدئولوژی آلمانی" مارکس

کتاب "ایدئولوژی آلمانی" نقدی است به فلسفه گذشته و پیشین غرب، جدلی است با نظرات هگل و جانشینانش که بعد از کتاب "تزهای فویرباخ" و کتاب "دست نوشته های فلسفی اقتصادی" نوشته شد. مارکس بجای آزادی رمانتیک و فرمالیستی روسویی، خواهان آزادی حقیقی کمونیستی بود. او در این کتاب رابطه فلسفه با علم و عمل، رابطه فرد با جمع، و رابطه طبیعت با تاریخ را نشان می دهد.

صفحه‌ها

اشتراک در RSS - آرام بختیاری