دکتر حسن بلوری

چگونگی پیدایش ماه

از آن هنگام که گالیله برای نخستین‌بار بلندیهای ماه را با یاری دوربین مشاهده کرد همه چیز مورد سئوال قرار گرفت: ”ماه مانند زمین است. زمین یک سیاره است. نه دو جهان بلکه تنها یک جهان وجود دارد که تحت قوانین ثابتی عمل میکند.“ نیوتن از این هم فراتر رفت: به عقیده او، نیروئی که عامل سقوط سیب از درخت می شود همان نیرویی است که ماه را در مدار زمین به گردش درمی آورد و باز همان نیرویی است که زمین را دور خورشید می چرخاند. این نیروی جاذبه عام بوده و برای توجیه حرکت سیاره ها بر آن استناد می شود.

قوانینِ طبیعی و انبساطِ کیهان

فشرده: تاریخ و سرانجامِ کیهان با انبساطِ آن گره‌‌خورده است. در طول یک قرن گذشته کیهان‌شناسان به شناخت‌هايی دست‌یافته‌اند که نه تنها جهان‌بینی ما را دگرگون کرده‌‌‌ بلکه دانش ما از جهان هستی را نیز بسیار توسعه بخشیده است. از آن جمله روشن شده است که کهکشان‌ها با سرعت سرسام‌آوری از یکدیگر دور می‌شوند. برای مثال یک کهکشان در فاصله‌ی حدود ۱۶۳ میلیون سال نوری از کره زمین با سرعتی نزدیک به هجده میلیون کیلومتر در ساعت از ما دور می‌شود. هرچه فاصله‌‌ی کهکشان‌ها از هم زیادتر باشد به‌همان میزان نیز سرعت دور شدنشان از یکدیگر بیشتر است.۲ آیا این وضع به‌همین شکل ادامه خواهد یافت و زمانی خواهد رسید که در آسمان جز کهکشانِ راه شیری چیز دیگری قابل مشاهده نخواهد بود؟ و یا اینکه کیهان در مقطعی بر اثر نیروی گرانش جهتِ معکوس پیشه کرده، بسوی کاهش حجم خود تا "نقطه"ی به اصطلاح تکینگی پیش‌‌رفته و بار دیگر پروسه‌ی انفجار بزرگ (بیگ بنگ) تکرار خواهد شد؟ نمی‌دانیم.

چیستی قوانین طبیعی

نظریه کوانتوم صحت اصل علیت۱۹، رابطه میان علت و معلول با کارآمدی فوق‌العاده در دنیای کلاسیک، را در بنیادی‌ترین بخش طبیعت، یعنی دنیای کوانتومی، زیر سؤال برده است. ما در اینجا با مسائل و پرسش‌های بسیار دشواری مواجه هستیم که در حال حاضر پاسخ قانع کننده‌ای برای آنها نداریم.

نااینهمانیِ

راستی و اثبات‌پذیری

بی‌شک برای شناخت گیتی بسیار حائز اهمیت است بدانیم که آیا در علم فیزیک گزاره یا گزاره‌های اثبات‌ناپذیری وجود دارند یا نه. به احتمال پاسخ "نهائی" به این پرسش زمانی امکان‌پذیر است که ما دارای یک نظریه کامل بنا شده بر پایه سیستمی آکسیوماتیک عاری از تناقض باشیم و بتوانیم هر گزاره فیزیکی استخراج شده از این آکسیوم‌ها را اثبات یا رد کنیم.

تَوهّمِ فضا و زمان

مانند توهّم شیرِ آب۱

زمان به‌شکلی که ما حس می‌کنیم و باور داریم در اصل مفهومی است تقریبی حاصل از تغییرات مادّه (کنش و واکنش‌های میان اجسام) در ابعاد بزرگتر از محدوده‌ی زمان پلانک (برابر با ۴۳–۱۰ ثانیه). یعنی، در ابعادی که اصل عدم قطعیت (فیزیک کوانتوم) قابل اغماض است. به عبارت دیگر، تغییرات (حرکت) هستند که در ما حس زمان (زمان تقریبی)، جهت‌دار بودن و جاری شدن آن را ایجاد می‌کند.

قلهُ اندیشیدنِ عِلمی

Peak of Scientific thinking1

متفکر: متفکر کسی است که در یک یا چندین زمینه به تفکر می‌پردازد، بی‌آن‌که الزاما عاری از تعهد به جریان خاصی خارج از حوزه‌ی کاری‌اش باشد. برای مثال متفکر حوزه‌ی دینی، متفکر حوزه‌ی ریاضیات، و یا متفکر حوزه‌های دینی و ریاضیات (مانند دکارت). روشنفکر: روشنفکر آن کسی است که از یک نگاه جهانشمول به امور برخوردار است. یعنی، کسی است دارای دیدگاهی فرای هر نوع ایدئولوژی، اندیشمندی که هیچ پرسشی را کفر نمی‌داند، هیچ یقینی را به ذات یقین نمی‌شمارد، و هیچ نوعی را کم بها نمی‌دهد.

خاستگاهِ فضا و زمان

یک نظریه همان‌قدر شگفت‌انگیزتر است، هرچه فرضیه‌هایش ساده‌تر است، هرچه چیزهای متفاوتی را بهم ‌ربط‌ می‌دهد و هرچه دامنه‌ی کاربردش گسترده‌تر است. به‌همین دلیل ترمودینامیک کلاسیک تاثیر عمیقی بر من داشت. این تنها نظریه فیزیکی با محتوای عمومی است که مطمئن هستم مفهوم‌های اساسی آن در حیطه کاربردش هرگز ‌اعتبار خود را از دست نخواهند داد.

روزِ بِدونِ دِیروزِ

یکی از آن مقولات مفید که بر تاروپود ما نفوذ کرده و ما را در چنبرەی خود دارد مقولەی فضازمان است. توجیه این مقوله، شرایط و محدودەی اعتبار آن چیست؟ مقولەی فضازمان تا چه مقیاسی با اصل علیت که برای علوم طبیعی حیاتی می باشد همآهنگ است؟ فیزیکدانانِ نظریه ریسمانها پاسخ به این پرسشها را در گرو شناختِ کیهانی به بزرگی ۳۵ – ۱۰ متر!! می بینند. اما آیا آنها امکان راست آزمائی نظریەی خود را دارند؟ و آیا نظریه ریسمانها پاسخی به مسئلەی وحدت نیروهای بنیادی، نظریه نسبیت و نظریه کوانتوم، است؟ پرسشهائی که مایلم در این مقاله پس از پیشگفتاری به آنها بپردازم.

اشتراک در RSS - دکتر حسن بلوری