چهارشنبه ۲۹ فروردین ۱۴۰۳ - ۱۶:۲۰

چهارشنبه ۲۹ فروردین ۱۴۰۳ - ۱۶:۲۰

آیا بایدن توافق هسته ای ایران(برجام) را مرده می بیند؟

اگر انطور که یکی از مقامات ارشد وزارت خارجه هفته گذشته اعلام کرده، برجام واقعاً مرده باشد، این یک گل به خود برای ایالات متحده و یک خطر بزرگ برای امنیت منطقه است.

۱۲ دسامبر ۲۰۲۳

به نقل از سایت دولتمرد مسئول[i] نشریه موسسه کوینسی[ii]

زمانی که جو بایدن برای ریاست جمهوری ایالات متحده نامزد می شد، قول داد بسیاری از تصمیمات سَلَف خود در زمینه سیاست خارجی را تغییر دهد، استنباط آن بود که وی عموماً به سمت خویشتن داری و دیپلماسی بیشتر و کمتر تظاهرات، نظامی گری و یکجانبه گرایی پیش خواهد رفت. این شامل بازگرداندن ایالات متحده به توافق هسته ای ۲۰۱۵ «معروف به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) که دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۸ -علیرغم شواهدی که حتی توسط مقامات خود او به اشتراک گذاشته شد[iii]، توافق هدف اصلی خود برای مسدود کردن مسیرهای ایران برای دستیابی به سلاح هسته ای را محقق کرده بود، از آن خارج شد» با ایران نیز بود.[iv].

در ۷ دسامبر ۲۰۲۳، کورت کمپبل هماهنگ کننده فعلی شورای امنیت ملی در امور هند و اقیانوسیه وکاندید پیشنهادی بایدن برای پست معاونت وزیر امور خارجه عملاً برجام را مرده اعلام کرد. وی گفت: «فکر نمی‌کنم کسی ببیند که در شرایط کنونی شانسی برای بازگشت به برجام وجود دارد.» کمپبل در جلسه تایید صلاحیت خود به کمیته روابط خارجی سنا تحت فشار جمهوری خواهان که همچنین نسبت به “پول نقد برای گروگان ها می پرسیدند (این توافق به طور مشروط به تهران اجازه دسترسی به ۶ میلیارد دلار خود را برای استفاده کاملاً بشردوستانه در ازای مبادله زندانیان می‌دهد[v]) صحبت میکرد.” او همچنین خاطرنشان کرد که ایالات متحده «باید پیامی نظامی ارسال کند اگر اقدامات تحریک‌آمیز انجام شود، و با پاسخ های شدید، ما باید آنها را از نظر دیپلماتیک و بین المللی منزوی کنیم.»

اگرچه چشم انداز احیای برجام حداقل از سال ۲۰۲۲ تا به امروز تیره و تار بوده است – که ایران در این زمینه تقصیرات مشابه ای  دارد، مقامات دولت بایدن تا کنون تا حد زیادی از به کار بردن چنین الفاظ تهدید آمیزی علیه ایران خودداری کرده اند[vi]. به طور قطعی دست کشیدن از هرگونه تلاش برای احیای برجام به نفع ایالات متحده نیست و در واقع نتیجه معکوس دارد.

حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران، چند روز پس از شهادت کمپبل در سنا، خطاب به دانشجویان دانشگاه تهران، این موضوع را کم اهمیت جلوه داد[vii]. در ارتباط برجام با گفتن این که «هر چه بیشتر ما به جلو حرکت می کنیم، برجام بیشتر بیهوده می شود. ما خود را مجبور نخواهیم کرد تا برای همیشه در تونل باریک برجام بمانیم».

بنابراین، دولت بایدن خود را در موقعیت نسبتاً ناخوشایندی از توافق عملی با تهران می بیند، اما این یک مشکل خودساخته بود: بایدن با سه سال امتناع از تعامل با منتقدان خود و عموم مردم در مورد مزایای توافق برای آمریکا و امنیت جهانی، اجازه داده است این تصور که “برجام نوعی پاداش برای ایران است، به جای توافقی که به شدت جاه‌طلبی‌های هسته‌ای تهران را محدود می‌کند”، تبدیل به یک حکمت متعارف شود. همانطور که در اظهارات عبداللهیان مشهود است، ایرانیان امروز قطعا برجام را «تونل باریکی» می بینند که گزینه های آنها را محدود می کند.

در واقع، اشاره عبداللهیان به “حرکت به جلو” در مورد پیشرفت در برنامه هسته ای ایران است. در اواسط نوامبر، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ناظر هسته‌ای سازمان ملل، هشدار داد که ایران به اندازه کافی اورانیوم غنی شده تا ۶۰ درصد برای سه بمب اتمی انباشته کرده است.[viii] آژانس حتی از اقدام تهران برای ممانعت از چندین بازرس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از انجام وظایف خود، اقدامی که آژانس آن را “افراطی و غیرقابل توجیه” دانسته، ابراز تاسف کرده است[ix]. در نتیجه اقدامات ایران پس از خروج آمریکا از توافق، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در حال حاضر برآورد می‌کند که ذخایر اورانیوم غنی شده تهران ۲۲ برابر بیشتر از آن چیزی است که اگر برجام به قوت خود باقی می ماند[x]. واضح است که اگر ایران تصمیم به این کار بگیرد، اکنون به توانایی تولید یک بمب واقعی در مدت زمان کوتاه بسیار نزدیکتر شده است.

اگر مکانیزمی وجود داشت که در جلوگیری از دستیابی ایران به بمب موثر باشد، آن برجام بود. با توجه به اظهارات عبداللهیان (که به وضوح نشان دهنده شک و تردید فزاینده نسبت به برجام در ایران است)، دولت بایدن با انکار علنی این توافق، در واقع موانع را برای تشدید بیشتر تنش هسته ای با ایران از بین می برد.

مگر اینکه بایدن آمادگی پذیرش توصیه‌های کنت والتز، محقق فقید روابط بین‌الملل را داشته باشد، که در مقاله تأثیرگذار فارن افرز در سال ۲۰۱۲، استدلال کرد که بمب ایران خاورمیانه را باثبات خواهد کرد[xi]، مشخص نیست که دولت او به جای یک برجام احیا شده برای بررسی پیشرفت های هسته ای بیشتر ایران چه خواهد کرد.

کمپبل بر «محیط فعلی» به عنوان یک عامل اضافی که احیای برجام را غیرممکن می‌کند، تأکید کرد. در واقع، اگر او به جنگ اسرائیل و حماس در غزه اشاره می کرد، دقیقاً چنین درگیری است که باعث ایجاد نوعی گفت و گوی مستقیم بین واشنگتن و تهران می شود – در مورد مسائل هسته ای و همچنین امنیت منطقه ای – که برای جلوگیری از یک جنگ گسترده تر، ضروری تر است. جایگزینی چنین گفت‌وگویی با تهدیدات نظامی در لحظه‌ای که ایالات متحده تقریباً بدون قید و شرط از اسرائیل حمایت می‌کند، از جمله پر کردن هنگفت ذخایر تسلیحاتی آن، استقرار تفنگداران دریایی و اعزام دو ناو گروه ضربتی هواپیمابر در منطقه، و وتوی قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد که خواستار آتش بس است، همه اینها می تواند انگیزه بیشتری را برای حرکت بسوی یک سلاح هسته ای ایجاد کند. ایرانی ها بیش از هر چیز به دنبال یک بازدارنده هسته ای هستند.
وعده‌ها برای انزوای «بین‌المللی و دیپلماتیک» ایران نیز ناموجه است زیرا ایران، علی‌رغم حمایت لفظی‌اش از حماس، تاکنون خویشتن‌داری قابل‌توجهی از خود نشان داده است. در حالی که خصومت ایدئولوژیک تندرو با اسرائیل در هویت جمهوری اسلامی گنجانده شده است، موضع واقعی ایران و سیاست اتخاذ شده توسط تهران در قبال مناقشه اسرائیل-فلسطین بسیار ظریف تر است، و بیشتر به سمت اجماع جریان اصلی عربی و اسلامی (و در واقع بین المللی گسترده) که بر راه حل دو دولتی پافشاری می کند تغییر می‌یابد. به نظر می رسد واشنگتن به جای ایجاد این تغییرات، هر چند متواضعانه و آزمایشی، ترجیح می دهد رویارویی را دوچندان کند.

طنز غم انگیز این است که اگر جو بایدن شجاعت و خرد کافی برای عمل به وعده تبلیغات انتخاباتی خود برای بازگرداندن توافق هسته ای با ایران را داشت، می توانست از این وضعیت انفجاری جلوگیری کند. حتی اگر این همه مشکلات بین واشنگتن و تهران را حل نمی کرد، اما یک توافق کارآمد یکی از منابع اصلی بی ثباتی در خاورمیانه را از بین می برد. با استناد به ساختار برجام، هر دو کشور ممکن بود حتی به بحث‌های منطقه‌ای وارد شوند که نه تنها روابط آنها را عادی‌تر می‌کرد، بلکه به جلوگیری از یک جنگ گسترده‌تر در خاورمیانه نیز یاری می‌رساند.

الدار ممدوف کارشناس سیاست خارجی مقیم بروکسل است.[xii]

[i] https://responsiblestatecraft.org/

[ii] https://quincyinst.org/

[iii] https://www.reuters.com/article/us-iran-nuclear-usa-tillerson-idUSKBN17L08I/

[iv] https://www.theamericanconservative.com/democratic-platform-teases-a-biden-return-to-iran-nuke-deal/

[v] https://responsiblestatecraft.org/2023/08/11/hawks-hurl-lies-over-iran-prisoner-swap-but-cant-hide-this-truth/

[vi] https://edition.cnn.com/2022/09/12/politics/iran-nuclear-deal-blinken

[vii]http://hamshahrionline.ir/x8Wcx

[viii]https://www.aljazeera.com/amp/news/2023/11/15/iran-advances-nuclear-enrichment-while-still-barring-inspectors-iaea

[ix]https://www.aljazeera.com/amp/news/2023/11/15/iran-advances-nuclear-enrichment-while-still-barring-inspectors-iaea

[x]https://www.aljazeera.com/amp/news/2023/11/15/iran-advances-nuclear-enrichment-while-still-barring-inspectors-iaea

[xi] https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2012-06-15/why-iran-should-get-bomb

[xii] https://responsiblestatecraft.org/author/emamedov/

تاریخ انتشار : ۲۴ آذر, ۱۴۰۲ ۲:۲۸ ق٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

1 Comment

  1. علی آمریکا گفت:

    کوته بینی آمریکایی ها و خوش شانسی ایران با توجه به حوادث جهانی در سه سال‌گذشته روند این توافق را از محتوا تهی کرده‌ وبنظر من جمهوری ایران دیگر آنچه را آمریکایی ها می‌خواهند وقعی نخواهند گذاشت.

سخن روز

حملۀ تروریستی در مسکو را محکوم می‌کنیم!

روشن است که چنین حمله‌ای نیاز به تیمی حرفه‌ای و سازماندهی و تدارکی نسبتاً طولانی و گسترده دارد. در عین حال، زود است که بتوان تحلیل جامع و روشنی از ابعاد پشت پردۀ این جنایت و اهداف سازمان‌دهندگان آن ارائه داد. هدف از این یادداشت کوتاه نیز  در وهلۀ نخست مکثی است بر قربانیان این حمله و حملاتی از این دست. قربانیانی که تنها سهم‌شان از سازمان‌دهی و تدارک چنین جنایاتی و علل پشت پردۀ آن، هزینه‌ای است که با جان و سلامتی‌شان می‌پردازند.

مطالعه »
یادداشت
تظاهرات آتش بس در آمریکا

شعبده بازی بایدن بر روی جنگ غزه

ممکن است به اشتباه کسی را با تیر زد یا جایی را تصادفی بمباران کرد ولی امکان ندارد که دو میلیون نفر را تصادفی با قحطی و گرسنگی بکشید.
قحطی در غزه قریب الوقوع است و پیامدهای آنی و بلندمدت سلامتی نسلی را به همراه خواهد داشت.

مطالعه »
آخرین مطالب

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یک‌بار دیگر مخالفت اکید خود را با ماجراجویی‌های خطرناک پیش‌آمده از سوی اسرائیل و واکنش متقابل جمهوری اسلامی ایران و ادامۀ حملات نظامی  چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اسرائیل، اعلام و قاطعانه از تلاش‌های دیپلماتیک برای رفع اختلافات منتج به این حوادث حمایت می‌کند. 

پیش و پس موشک‌ها!

جمهوری اسلامی به دولت‌های عراق، عمان، عربستان و اردن خبر ‌داد که تصمیم به عملیات هوایی از خاک ایران به خاک اسرائیل دارد. عملیاتی که ناگزیر از آسمان کشورهای حد فاصل خواهد گذشت. با این کار، قدرت‌های جهان و کشورهای منطقه مرتبط با فضای جنگی و نیز مشخصاً دولت اسرائیل را از قبل نسبت به حمله، آگاهی سیاسی و نظامی داد.

در انتظار باران

دیروز از صبح،
در انتظار باران بودم،
می‌گفتند نمی‌آید،
ابرهای بارور را باد،
به آن سوی اقیانوس‌ها برده،
و چنین می‌پنداشتند، اما آمد …
چه روز زیبایی بود

همه‌ی چلچله‌‌ها برگشتند

گلها از این‌که روزی پژمرده شوند؛ نگران نیستند!
از نهایت جلوه‌گری دست نمی‌کشند!
زیبایی‌ها‌یشان، از عطر و بو و تا تجلی سحرانگیز را بدون هیچ کینه‌ای پیشکش می‌‌‌کنند.

اجازه است که خودم باشم، آزاد باشم؟

اجازه است زمانی که از خانه بیرون می‌روم با احساس آرامش بیرون بروم، راه بروم سرک‌ها یا مسیر هدفم را طی کنم، بدون داشتن هراس، ترس، دلهره و وحشت از این ‌که مبادا طالبان مرا با خود ببرد، یا اینکه در انتحار و انفجار زخمی و یا شهید شوم، یا دزد راهم را بگیرد و تمام اموالم را غارت کند؟

یادداشت
تظاهرات آتش بس در آمریکا

شعبده بازی بایدن بر روی جنگ غزه

ممکن است به اشتباه کسی را با تیر زد یا جایی را تصادفی بمباران کرد ولی امکان ندارد که دو میلیون نفر را تصادفی با قحطی و گرسنگی بکشید.
قحطی در غزه قریب الوقوع است و پیامدهای آنی و بلندمدت سلامتی نسلی را به همراه خواهد داشت.

مطالعه »
بیانیه ها

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یک‌بار دیگر مخالفت اکید خود را با ماجراجویی‌های خطرناک پیش‌آمده از سوی اسرائیل و واکنش متقابل جمهوری اسلامی ایران و ادامۀ حملات نظامی  چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اسرائیل، اعلام و قاطعانه از تلاش‌های دیپلماتیک برای رفع اختلافات منتج به این حوادث حمایت می‌کند. 

مطالعه »
پيام ها

از قطعنامۀ شورای امنیت سازمان ملل و برقراری آتش‌بس فوری و پایدار در غزّه حمایت می‌کنیم!

ما فداییان خلق ایران از نخستین روز آغاز جنگ ضمن محکوم کردن و غیرقابل توجیه خواندن عملیات مسلحانه و نظامی علیه مردم بی‌دفاع غیرنظامی، همراه و هم‌صدا با آزادی‌خواهان جهان خواهان آتش‌بس فوری و تأمین حقوق حقّهٔ مردم فلسطین شدیم. با این رویکرد ما مهار مقاومت آمریکا و تصویب قطعنامهٔ شورای امنیت را یک پیروزی بزرگ برای مردم بی‌گناه غزّه و فلسطین و تمامی آزادی‌خواهان جهان می‌دانیم.

مطالعه »
بیانیه ها

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یک‌بار دیگر مخالفت اکید خود را با ماجراجویی‌های خطرناک پیش‌آمده از سوی اسرائیل و واکنش متقابل جمهوری اسلامی ایران و ادامۀ حملات نظامی  چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اسرائیل، اعلام و قاطعانه از تلاش‌های دیپلماتیک برای رفع اختلافات منتج به این حوادث حمایت می‌کند. 

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

پیش و پس موشک‌ها!

در انتظار باران

همه‌ی چلچله‌‌ها برگشتند

اجازه است که خودم باشم، آزاد باشم؟

مثل یک باد