پنجشنبه ۱۰ اسفند ۱۴۰۲ - ۲۱:۰۹

پنجشنبه ۱۰ اسفند ۱۴۰۲ - ۲۱:۰۹

باید دولت را برگرداند!

علی الظاهر در مسیر بازگشت ایران بە مرحلە پیشرفت و تعالی مدرن، باید "قدرت دائمی" این "قدرت موقت" را درهم شکست و بار دیگر دین را در کنار دولت دید و نە در بطن آن. و البتە شکستن این تسخیر را سە راە است: راە انقلاب، راە اصلاح و سرانجام راە اصقلاب (رفرم و انقلاب). این کە جامعە ایران کدام راە را بر می گزیند خود می تواند بحث مهیج و جالبی باشد. اما علیرغم افتراقات میان این راه های متفاوت، نباید در یک مسئلە گمان داشت و آن هم همانا این است کە نقش عنصر مذهب در حیطە سیاسی تا دین وجود دارد، زدودنی نیست...

 

بە درازای تاریخ، مذهب عمدتا در کنار دولتها State قرار داشتە است. چە در تاریخ غرب و چە در تاریخ شرق، مذهب بویژە در هیئت ساختارهای مادیش “مسجد، کلیسا، روحانی و کشیش” عمدتا همراە با قدرت سیاسی عمل کردەاست. مذهب بە عنوان بخشی از روبنای ایدەئولوژیکی توجیە نظام استثمارگری، بە بازتولید نظام ناعادلانە از طریق اعتقاد بنیادینش بە وجود فقیر و غنی و نیز باور بە نظام پدرسالاری پرداختە است. مذهبیها آنگاە کە بە شورش علیە ظلم برخاستەاند، خود بعدها دوبارە در قدمهای بعدی ظلم را دوبارە بازتولید کردەاند. البتە این بدان معنا نیست کە آنان در سطح رفرم در بهینە کردن شرایط اجتماعی نقشی نداشتەاند، برعکس تجربە نشان می دهد کە در بعضی کشورها، بویژە در کشورهای مدرن، مذهبیها بخشی از نیروئی بودەاند کە موتور محرکە بازتوزیع ثروت اجتماعی بودەاند. و البتە بە این شرط کە آنان بە باورهای مدرنیستی نزدیک شدە باشند و از طریق مشارکت در قدرت سیاسی بە ایجاد آن نهادها و پروسەهائی کمک کردەباشند کە عدالت را سرمد کارهای خود دادەاند.

باز تاریخ نشان می دهد کە بعلت اهمیت نقش مذهب در جامعە و قدرت آن در افکار عمومی، روحانیون گاهی در صدد تسخیر تمامی دستگاە قدرتی برآمدەاند. حتی گاه بە علت شرایط ویژە، سهم آنان نسبت بە دولت از تاثیرگذاری و منفعت بردن صرف بیشتر بودەاست، اگرچە این حکومت بودە است کە نقش غالب داشتە است.

آنگاە کە روحانیون توانستەاند نظام سیاسی را بالکل تسخیر کنند، ما با پدیدەای بە اسم تئوکراسی روبرو بودەایم. در این سیستم دین و دولت بهم می آمیزند، سکولاریسم رخت بر می بندد و دین بعنوان منبع اصلی الهام سیستم سیاسی ظاهر می گردد. یعنی این کە دیگر تنها سخن از درآمیزی دین و دولت نیست، بلکە فراتر از آن سخن از هدایت دولت توسط دین است. اگر دولت را بعنوان سیستم اداری و نهادهای قدرت فرض بگیریم، در تئوکراسی این مجموعە زیرمجموعە می شود، یعنی دولت زیرمجموعە دین می شود. پس در تئوکراسی تنها سخن از آمیزش دو مجموعە ناهمگون نیست، بلکە سخن از تسلیم یکی در برابر دیگریست.

حال پا را از این قصە فراتر بگذاریم و بە شیوە نظام اجتماعی ـ اقتصادی در خاورمیانە بپردازیم. چنان کە می دانیم اندیشمندانی از جنس مارکس، ویتفوگن و ماکس وبر نوع این نظامها را در منطقە خاورمیانە و کلا شرق طور دیگری ارزیابی می کردند. آنان بوضوح میان نظام شرقی و آنچە در اروپا و غرب اتفاق افتاد، فرق قائل بودند. اگر در غرب ما شاهد یک نظام طبقاتی شستە رفتە با مشخصات ویژە خود بودیم، اما در شرق تاریخ جور دیگری اتفاق افتاد. در شرق بنابر نظر مارکس ما دارای نظام شیوە تولید آسیائی، بە گفتە ویتفوگل استبداد شرقی و بنابر اظهار ماکس وبر نظام پاتریمونیالیستی هستیم. ویژگی مشترک تمامی این خوانش ها عبارت است از غیبت استقلال طبقە و فرد و برجستە بودن قاطع نقش قدرت سیاسی در ساماندهی اقتصادی و سیاسی جامعە.

منتسکیو در کتابش “روح القوانین” می گوید: “در استبداد شرقی همگان برابرند، و تساویشان در ترس و ناتوانی در برابر قدرت حکومت است. در نظام استبدادی هیچ قدرتی در مقابل حکومت وجود ندارد فقط قدرت موقتی مذهب است که گاهی در مقابل حکومت قرار می گیرد.”

همین “قدرت موقتی مذهب” است کە در مقطعی از تاریخ ایران و در غیبت اساسی نیروهای سکولار ضد استبدادی، ما شاهد آنیم کە مذهب سرانجام بە تسخیر دستگاە دولتی می پردازد و آن را تسخیر می کند، تسخیری کە کماکان ادامە دارد و مشخصە اصلی تاریخ معاصر میهن ماست.

علی الظاهر در مسیر بازگشت ایران بە مرحلە پیشرفت و تعالی مدرن، باید “قدرت دائمی” این “قدرت موقت” را درهم شکست و بار دیگر دین را در کنار دولت دید و نە در بطن آن. و البتە شکستن این تسخیر را سە راە است: راە انقلاب، راە اصلاح و سرانجام راە اصقلاب (رفرم و انقلاب). این کە جامعە ایران کدام راە را بر می گزیند خود می تواند بحث مهیج و جالبی باشد. اما علیرغم افتراقات میان این راه های متفاوت، نباید در یک مسئلە گمان داشت و آن هم همانا این است کە نقش عنصر مذهب در حیطە سیاسی تا دین وجود دارد، زدودنی نیست (البتە نە الزاما از طریق یک حزب سیاسی مشخص). از یاد نبریم کە انقلاب فرانسە هم علیرغم ایدەهای انقلابی و رادیکال خود علیە کلیسا، باز نتوانست بە حذف عنصر دین دست یابد و بعدها در تحولات دمکراتیکی کە بطن جامعە فرانسە را درنوردیدند، دین کماکان بە ایفای نقش خود در سیاست پرداخت. نقشی کە این بار نە از جایگاە یک شریک اصلی قدرت سیاسی (همچون دوران قرون وسطی) و نە بە عنوان یکی از پایەهای اصلی، بلکە بە عنوان یکی از عوامل نسبی تاثیرگذار و البتە بە شرط پذیرش ایدەهای مدرن و پست مدرنیستی (در مورد نقش منفی یا مثبت این تاثیر گذاری می تواند بحث وجود داشتە باشد).

بنابراین اگر از جایگاە یک دیدگاە غرب محورانە بە موضوع نگاە کنیم، دین را در کشور ما همین سرنوشت باید!

شاید شق دیگری را بتوان متصور شد. شقی کە در آن دین کماکان عنصر غالب خواهد بود و البتە در بطن پذیرش یک پلورالیسم دینی (بعنوان نمونە گرایش های دیگر مذهبی، هم در متن دین غالب و هم در قالب دیگر ادیان، بتوانند بە رقابت دمکراتیک بپردازند). اما چنین شقی را می توان خیلی سریع رد کرد، زیرا کە اگر دین در قالب سیاست بە پلورالیسم منجر شود بدین معنی است کە بسیاری از اختلافات ایدەئولوژیکی تاریخی میان خودشان را بە بوتە فراموشی سپردەاند، امری کە غیر ممکن می نماید. نیز هر نوع اعتقاد بە پلورالیسم دینی ـ سیاسی نمی تواند بدون اعتقاد کلی بە پلورالیسم (در همە عرصەها) معنا داشتە باشد. پس چارە همان راە همیشگی است: یک نظام سکولار کە در آن دین هم می تواند بە عنوان یک عنصر در حوزە تاثیرگذاری سیاسی حضور داشتە باشد.

تاریخ انتشار : ۲۲ فروردین, ۱۳۹۳ ۹:۳۲ ب٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

انتخابات! کدام انتخابات؟

با عنایت به این وضع و شرایط عملا موجود آنچه در ایران برگزار میشود فاقد حداقل شرایط برای شناخته شدن بعنوان یک انتخابات است. با تمام محدودیت ها و کنترل های نظام امنیتی و سیاسی انتخابی در کار نیست و دقیقا با استعاره از آقای خمینی « در این رژیم آزادی های فردی پایمال و انتخابات واقعی و مطبوعات و احزاب از میان برده شده اند.

مطالعه »
یادداشت

در مورد انقلاب بهمن ۵۷

اگر امروز شعار حق من کو، برقرار باد جمهوریت و همبستگی برای استقرار دموکراسی، از خواسته های مهم مردم شده که نشان از زنده بودن انقلاب ۵۷ و نیاز مبرم ترمیم آن توسط خود مردم دارد. اگر در این مبارزه زنان ایرانی در مبارزه علیه حجاب اجباری روسری خود را پرچم مبارزه قرار داده اند قبل از هر چیز بخاطر این است که در انقلاب تمامی زنان از هر قشری وارد صحنه شدند…..

مطالعه »
آخرین مطالب

دفاع از تحریم انتخابات از منظر جمهوری خواهی

تحریم انفعال نیست بلکه یک خواست اخلاقی و سیاسی است و یک حرکت مدنی برای دفاع از حق مشروع خویش است .در شرایطی رژِیم بیش از ۸۰ درصداز جامعه ناراضی را از حق انتخاب شدن و انتخاب کردن محرم کرده است….

مرگِ سیاه

و تنها کسی که نمی خواست بداند،
که زندگی جاری است،
دستانی بود که اسلحه بر دست،
جز تداوم خویش را نمی پائید.

آخرین «انتخابات»؟ آغازدوران پساخامنه‌ای، میراث خامنه‌ای برای جانشین‌ خود چه خواهد بود؟

حساسیت این انتخابات چنان است که نه فقط به معنی شروع دوره‌ پساخامنه‌ای دانست، بلکه می توان آن را از جهتی با توجه به رسیدن نظام به‌ سنگر پایانی خود به‌ عنوان شام آخر و چه بسا سلطان‌ آخر سلسه ولایت فقیه دانست.

یک قتل سهوی: گزارشی داستانی از ماجرایی بسیار واقعی

نام الیاس و خبر قتل‌اش چند روز بعد از مرگ او در یکی دو روزنامه علنی شد. نباید صدایش را در می‌آوردند، راننده از خودی‌های نظام بود. او را به راحتی کشتند؛ مثل خیلی از دخترها و پسرهایی که در خیابان فریاد می‌زدند: زن، زندگی، آزادی….

یادداشت

در مورد انقلاب بهمن ۵۷

اگر امروز شعار حق من کو، برقرار باد جمهوریت و همبستگی برای استقرار دموکراسی، از خواسته های مهم مردم شده که نشان از زنده بودن انقلاب ۵۷ و نیاز مبرم ترمیم آن توسط خود مردم دارد. اگر در این مبارزه زنان ایرانی در مبارزه علیه حجاب اجباری روسری خود را پرچم مبارزه قرار داده اند قبل از هر چیز بخاطر این است که در انقلاب تمامی زنان از هر قشری وارد صحنه شدند…..

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
پيام ها

باید یکی شویم و قلب‌مان را سرود و پرچم‌مان سازیم تا بهاران خجسته به ارمغان به میهن‌مان فراز آید!

کرامت و خسرو دو جوان روشنفکر انسان‌دوست چپ بودند و غم مردم فقرزدهٔ میهن و جهان به دل داشتند. آنان شیفتۀ جنبش فداییان خلق بودند. خسرو گلسرخی در وصیت‌نامه‌اش می‌نویسد: «من یک فدایی خلق ایران هستم و شناسنامه من جز  عشق به مردم چیز دیگری نیست … شما آقایان فاشیست‌ها که فرزندان خلق ایران را بدون هیج مدرکی به قتل‌گاه میفرستید، ایمان داشته باشید که خلق محروم ایران، انتقام خون فرزندان خود را خواهد گرفت». تاثیر ایستادگی جانانه آنان در برابر نظام حاکم و پشتیبانان جهانی آن موجی از شور و ایمان در جنبش فداییان پدید آورد

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

دفاع از تحریم انتخابات از منظر جمهوری خواهی

مرگِ سیاه

آخرین «انتخابات»؟ آغازدوران پساخامنه‌ای، میراث خامنه‌ای برای جانشین‌ خود چه خواهد بود؟

یک قتل سهوی: گزارشی داستانی از ماجرایی بسیار واقعی

مصاحبه با رفیق فرخ نعمت‌پور در مورد انتخابات مجلس و خبرگان ١۴٠٢

انتخابات و مواضع نیروها؛ با شرکت مجید عبدالرحیم‌پور، فرهاد فرجاد و فرخ نگهدار؛ پادکست صوتی و تصویری