جمعه ۴ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۹:۲۰

جمعه ۴ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۹:۲۰

تئاتر، تراژدی دیکتاتوری و کمدی سرمایه داری

مولر می گفت:
- تا پایان وجود آلمان شرقی او به غرب پناهنده نشد چون در کاپیتالیسم نمایشنامه نویس باید کمدی می نوشت و در استالینیسم او مجبور بود تراژدی بنویسد؛
- تضاد و تراژدی بشریت و سوسیالیسم در آنجاست که عمر انسان کوتاه تر از طول تاریخ است؛
- شرقی همیشه یک ساختمان بزرگ ناتمام در حال ساخت بود.

 

هاینر مولر، شاعر و نمایشنامه نویس آلمان شرقی سابق در سال ۱۹۲۹ بدنیا آمد و در سال ۱۹۹۵ بر اثر سرطان مری درگذشت. هرگاه او برای مصاحبه در تلویزیون ظاهر می شد یک سیگار قطور هاوانا در دست راست و یک لیوان کهنه قدیمی پر از ویسکی یا کنیاک در دست چپ یا روی میز داشت. لیوان مشروبش چنان به نظر می رسید که انگار برای او نقش دارو و یا شربت را دارد چون همیشه چهره ای افسرده، غمگین و بیمار داشت.

آلکساندر کلوگ، مهمترین روشنفکر لیبرال چپ آلمان، مسئول سخنرانی در مراسم بعد از خاکسپاری او بود. مهمانان متنوع به نظر می آمدند: از رئیس حزب چپ آلمان تا رئیس جمهور سابق آلمان که عضو حزب دمکرات مسیحی آلمان بود. آلکساند کلوگ چون چندین مصاحبه با هاینر مولر انجام داده بود، از خاطراتش با او می گفت. از جمله این که مولر می گفت تا پایان وجود آلمان شرقی او به غرب پناهنده نشد چون در کاپیتالیسم نمایشنامه نویس باید کمدی می نوشت و در استالینیسم او مجبور بود تراژدی بنویسد. دوم این که مولر مدعی بود که ادبیات باید ضد اپورتونیستی باشد؛ گرچه چپ ها آن را فرصت طلبی و لیبرال ها آن را فرصت شناسی ترجمه کرده اند. سوم این که مولر خود را وطن پرست و میهن دوست می دانست چون حاضر بود برای دفاع از دختر ۳ ساله اش حتی جان خود را نیز فدا کند. چهارم این که مولر می گفت اولین خاطرات کودکی اش مربوط به زمانی است که او ۴ ساله بود و نازیها پدر او را شبانه به جرم هواداری از سوسیال دمکراسی آلمان دستگیر کردند و همراه خود بردند. مولر می گفت در لحظه وداع پدرش، او خود را از ترس گشتاپو بخواب زده بود و این نخستین صحنه بازی تئاتر برای او در بقیه عمر شد.

هاینر مولر را امروزه بعد از برشت یکی از مهمترین نمایشنامه نویسان تئاتر اروپایی می دانند. او در آغاز با تکیه بر سبک برشت و مایاکوفسکی خالق متونی آوانگارد بود و موضوع آثارش غیر مسئله خیانت، خشونت، قدرت، زوال جسم و پژواک صدا هستند. یکی از آثار اتوبیوگرافیک او “زندگی در دو دیکتاتوری” نام دارد چون او در زمان فاشیسم آلمان و دوره استالینیستی آلمان شرقی، شاهد خشونت و خفقان سیاسی بود.

مولر می گفت کمونیسم خوب یا بد نداریم، چون بستگی به آن دارد که چه کسانی در ساختمان نظام کمونیستی شرکت داشته اند. وی می گفت باید با کوشش تاریخ را بشکل انقلابی تغییر داد چون غیر از توحش یا سوسیالیسم راه سومی برای بشریت وجود ندارد. او با کمک آثارش تضادهای اجتماعی را بشکل رادیکال نشان داد. مخالفان مولر او را یکی از پیشگامان تفکر افسردگی تاریخی بحساب می آورند. بعضی از آثار او تصفیه حسابی رادیکال با تاریخ گذشته و خونین آلمان است. آثار او غالبا جدلی اند با سنت ادبی کشورش.

مولر کوشید تا نظریه مارکسیستی را با مدرنیته زیباشناسی رادیکال ترکیب کند. او خالق نمایشنامه های بدبینانه است. موضوع بعضی دیگر از آثارش تضاد میان هدف و وسیله و یا تناقض میان اخلاق و قدرت است. او گرچه مارکسیستی معتقد و هومانیستی رادیکال بود ولی آوانگاردی حاشیه نشین و ایزوله شده بود. وی می گفت که هدف از نمایشنامه نویسی تولید انسانیت است. آثار او با هدف تحریک بیننده و تکان وجدان آگاه او نوشته شده اند. مولر بجای اختلاف رفاه و اقتصاد میان شمال و جنوب کره زمین، به جنگ و جدل میان شرق و غرب اروپا یعنی میان سرمایه داری و سوسیالیسم می پرداخت. منقدین وی آثارش را بخشی از ادبیات تیره و بدبینی تاریخی می دانند. علت این که مولر تا پایان عمر در آلمان شرقی استالینیستی دستگیر نشد محبوبیت ادبی او در غرب و در آمریکا بود.

او خالق شعر سیاسی نیز است. عنوان یکی از اشعارش “شبحی اروپا را ترک می کند” است. در هر دوره ای که فشار سانسور بر او در آلمان شرقی زیاد می شد او سراغ سبک و موضوعات نمایشنامه نویسی یونان باستان می رفت. از جمله آثار او در این زمینه ها، “فیلوکته”، “هراکلس”، “پرومتو”، “اودیپوس دیکتاتور”، یا به سبک آثار کلاسیک اروپا مانند مکبث، “مرگ ژرمنیا در برلین”، “ماشینیسم هاملت”، و کار روی آثار چخوف و مایاکوفسکی اند.

مولر خالق تئوری تئاتر در زمان حال است. کتاب اتوبیوگرافیک او “نبرد بدون میدان جنگ” نام دارد. از جمله آثار دیگر او “مجموعه اشتباهات”، “مجموعه اشعار”، “نبرد”، “سیمان”، “پدر”، “ساختمان”، “دهقانان”، “زندگی در روستا”، “مصحح” و “کارگران روزمزدی رقیب” هستند. گروهی هم او را یکی از کلاسیک های مدرن ادبیات آلمان بشمار می آورند. او می گفت که در جوانی منابع مطالعاتی اش آثار الیوت، کافکا، برشت، نیچه، ارنست یونگر، آنا زگر، نویسندگان آوانگارد روس، و ادبیات ضد فاشیستی مهاجران آلمانی بودند. مولر می گفت آلمان شرقی همیشه یک ساختمان بزرگ ناتمام در حال ساخت بود. مقامات دولتی آلمان شرقی مدعی بودند که نمایشنامه های مولر حاوی پیشداوری دشمن طبقاتی سوسیالیسم اند.

او اجرای نمایشنامه های خود را کاری شبیه باستانشناسی می دانست و یک بار گفته بود که زندگی شبیه جنگ و سردخانه لاشه مردگان است. در پاسخ این که چرا در غرب کاپیتالیستی نمی ماند و هر بار به آلمان شرقی باز می گردد، او گفته بود که مردم در اینجا معصوم و بیگناه و بیخیال و منگ و خنثی به نظر می آیند ولی او جویای تحرک و جنبش و جدل و امید و نارضایی است.

از جمله جوایز دریافتی او جایزه بوشنر و جایزه کلایست و جایزه تئاتر اروپایی اند. وی می گفت که تضاد و تراژدی بشریت و سوسیالیسم در آنجاست که عمر انسان کوتاه تر از طول تاریخ است. او در سال ۱۹۶۱ و ۱۹۶۶ از کانون نویسندگان و از حزب کمونیست کشورش بدلیل مواضع انتقادی اخراج شد. همسر و همکار او خانم اینگه مولر در سال ۱۹۶۶ بسبب افسردگی و خاطرات مخوف بمباران ناشی از جنگ جهانی دوم و مرگ والدینش، دست بخودکشی زد. “نمایشنامه های تولیدی” هاینر مولر در دهه های ۵۰ و ۶۰ قرن گذشته کوشش برای ساختمان سوسیالیسم در آلمان شرقی سابق را نشان می دهند.

تاریخ انتشار : ۱۰ مهر, ۱۳۹۳ ۰:۱۳ ق٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

انتخابات! کدام انتخابات؟

با عنایت به این وضع و شرایط عملا موجود آنچه در ایران برگزار میشود فاقد حداقل شرایط برای شناخته شدن بعنوان یک انتخابات است. با تمام محدودیت ها و کنترل های نظام امنیتی و سیاسی انتخابی در کار نیست و دقیقا با استعاره از آقای خمینی « در این رژیم آزادی های فردی پایمال و انتخابات واقعی و مطبوعات و احزاب از میان برده شده اند.

مطالعه »
یادداشت

در مورد انقلاب بهمن ۵۷

اگر امروز شعار حق من کو، برقرار باد جمهوریت و همبستگی برای استقرار دموکراسی، از خواسته های مهم مردم شده که نشان از زنده بودن انقلاب ۵۷ و نیاز مبرم ترمیم آن توسط خود مردم دارد. اگر در این مبارزه زنان ایرانی در مبارزه علیه حجاب اجباری روسری خود را پرچم مبارزه قرار داده اند قبل از هر چیز بخاطر این است که در انقلاب تمامی زنان از هر قشری وارد صحنه شدند…..

مطالعه »
آخرین مطالب

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

ما در انتخابات غیر واقعی شرکت نمی کنیم

در جمهوری اسلامی، یک شورای انتصابی حکومتی تحت نام «شورای نگهبان» لیست کاندیدا هایی از حواریون و عوامل مطیع و وابسته به حکومت را در مقابل مردم قرار می دهد و از آنان می خواهد که فقط به این افراد گزینش شده حکومتی رای بدهند. آیا به این صحنه سازی مضحک و پر فریب می توان «انتخابات» نام نهاد؟

زبان مادری؛ بخشی از آزادی بیان

کانون نویسندگان ایران ضمن گرامی‌داشت این روز، همان‌گونه که در بند سوم منشور خود آورده است: «رشد و شکوفایی زبان‌های متنوع کشور را از ارکان اعتلای فرهنگی و پیوند و تفاهم مردم ایران می‌داند…» و خواهان آزادی زبان‌های مادری در ظرفیت و ابعاد گوناگون آن‌ها به‌ویژه در «عرصه‌ی چاپ و نشر و پخش آثار» است. هم‌چنین خواستار رهایی تمام کنشگران عرصه‌ی زبان مادری از زندان و تبعید و دیگر آزارها و فشارهاست.

سرمایه داری و دموکراسی

۴۰ سال سرمایه داری نئولیبرالیستی׳ و اندیشه‌های ضد دموکراتیکِ آن جوامع را در یک بحران ژرف و جدی سیاسی ـ اقتصادی فرو برده’ و دموکراسی را با خطرات و تهدید های جدی مواجه کرده است. روشن است که دموکراسی نیازمند شرایط مساعد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. لازمه پدید آمدن این شرایط تنها در گرو مبارزات بی امان دموکراتیک احزاب و شخصیت های مترقی، سندیکاهای کارگری و جوامع مدنی می باشد.

رفیق سید فاخر شجری از میان ما رفت

رفیق سید فاخر شجری کادر مبارز و برجسته جنبش کارگری ایران و از یاران دیرین فدایی از میان ما رفت و خانواده، نزدیکان و رفقایش را به سوگ خود نشاند. پیش از هر سخنی، فقدان این یار وفادار زحمت‌کشان را به خانواده و بازماندگان او تسلیت می‌گوییم و یاد عزیزش را گرامی می‌داریم.

یادداشت

در مورد انقلاب بهمن ۵۷

اگر امروز شعار حق من کو، برقرار باد جمهوریت و همبستگی برای استقرار دموکراسی، از خواسته های مهم مردم شده که نشان از زنده بودن انقلاب ۵۷ و نیاز مبرم ترمیم آن توسط خود مردم دارد. اگر در این مبارزه زنان ایرانی در مبارزه علیه حجاب اجباری روسری خود را پرچم مبارزه قرار داده اند قبل از هر چیز بخاطر این است که در انقلاب تمامی زنان از هر قشری وارد صحنه شدند…..

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
پيام ها

باید یکی شویم و قلب‌مان را سرود و پرچم‌مان سازیم تا بهاران خجسته به ارمغان به میهن‌مان فراز آید!

کرامت و خسرو دو جوان روشنفکر انسان‌دوست چپ بودند و غم مردم فقرزدهٔ میهن و جهان به دل داشتند. آنان شیفتۀ جنبش فداییان خلق بودند. خسرو گلسرخی در وصیت‌نامه‌اش می‌نویسد: «من یک فدایی خلق ایران هستم و شناسنامه من جز  عشق به مردم چیز دیگری نیست … شما آقایان فاشیست‌ها که فرزندان خلق ایران را بدون هیج مدرکی به قتل‌گاه میفرستید، ایمان داشته باشید که خلق محروم ایران، انتقام خون فرزندان خود را خواهد گرفت». تاثیر ایستادگی جانانه آنان در برابر نظام حاکم و پشتیبانان جهانی آن موجی از شور و ایمان در جنبش فداییان پدید آورد

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

ما در انتخابات غیر واقعی شرکت نمی کنیم

زبان مادری؛ بخشی از آزادی بیان

سرمایه داری و دموکراسی

رفیق سید فاخر شجری از میان ما رفت

انتخابات! کدام انتخابات؟