یکشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ - ۰۲:۳۳

یکشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ - ۰۲:۳۳

زندگی غم انگیز، فلسفه تراژدیک ما و نیچه: همدردی که با چه؟

نیچه فلسفه خود را آینده نگر می دانست؛ گرچه به خویشاوندی خود با نیهلیسم نیز اعتراف داشت. به نظر منقدین، او نه تنها مچ مسیحیت سنتی را بازکرد، بلکه به افشای ساده لوحی دگماتیسم فلسفی، علمی و عینی گرایی نیز پرداخت. امروزه او را آغازگر فلسفه مدرن غرب می دانند، چون او سنت و ارزشهای حاکم زمان خود را بطور رادیکال زیر سئوال برد

اشتباه نیچه، فیلسوف آلمانی، درآنجابود که با آثار مارکس آشنا نشد. همسایه ما، یوسف، می گفت که هرگاه دچار فشار و مشکلات روحی، اداری، شخصی یا اجتماعی می شود، به مطالعه یکی از ده ها کتاب بیوگرافی نیچه می پردازد، تا از طریق همدردی دوطرفه ،بخود آرامش دهد.
در باره نیچه می توان گفت که او زندگی غم انگیز و فلسفه ای تراژدیک داشت. وی فرزند یک کشیش بود. پدرش را در کودکی ازدست داد و خود درسن ۵۶ سالگی بعد از ۱۰ سال جنون درگذشت. وی در دوران کودکی چشمانی نزدیک بین داشت و در نوجوانی به سردرد میگرن و ناراحتی گوارشی مبتلا شد. در میانه سالی سفلیس گرفت و در دوره سربازی، در جنگ میان آلمان و فرانسه، از اسب چنان سقوط کرد که برای همیشه مجروح ماند؛ یعنی کسی که از قهرمانی جنگی، اجتماعی و فرهنگی سخن می گفت، خود انسانی ضعیف وغالباً بیمار بود و حتی برای این که چهره لطیف و زنانه اش را قدری خشن و مردانه کند، سبیلهای بلند و جاروبی لجوج آمیزی حمل می کرد. وی گرچه بدلیل نبوغ در سن ۲۵ سالگی استاد دانشگاه در رشته یونان باستان شناسی شد، ولی در سن ۳۵ سالگی، به سبب بیماریهای روحی و جسمی مختلف، بازنشسته شد و همچون یک کشتی شکسته در میان کوه های ایتالیا، دور از وطن، به مطالعه و فلسفه گری پرداخت.
وی تحت تاثیر تئوری تکامل داروین می گفت که خدا مرده است. در باره قطع تحصیل خود در رشته الهیات به مادرش نوشت که دانشجو برای تحصیل این رشته باید حداقل دارای عقیده ای باشد. از جمله دیگر شعارهای تحریک کننده نیچه این بود که می گفت او یک دینامیت است، و نیز این که “وقتی به سراغ زنان می روید،شلاق را فراموش نکنید!”، “روشنفکران و ایدئولوگها نباید بیش از تواناییهایشان به مردم وعده دهند”، “چنان زندگی کن که آرزو کنی یکبار دیگر بدنیا بازگردی”، “خدای خسته از جهان و ضعیف النفس دچار نفس تنگی همدردی باخودگردیده است”، “امید است که در آینده کسی مرا در ردیف مقدسین تاریخ بشمار نیاورد”، “انسان جانوری است گله ای که براثر نیاز، بیکاری و بی حوصلگی، دچارنوستالژی کشف حقیقت شده، ولی حقیقت یک دروغ و بازی زبانی است و انسان در زبان، بازی با دروغ رابازیافت.”
گروهی از مورخین تاریخ می نویسند که نیچه انگشت اش را روی زخمهای فلسفه غرب قرار داد، گرچه گروه دیگری فلسفه او را غیرعلمی و جنجال برانگیز می نامند. او نه تنها دین و فلسفه پیش ازخود، بلکه با هومانیسم غربی نیز وداع نمود. وی می گفت که شناخت عینی، غیرممکن است و زبان یک وسیله مناسب برای معرفی واقعیت نیست و مسیحیت در ادعای حق خود، با کمک دگمهایش، برای کشف حقیقت شکست خورده است.
توماس مان، نیچه و شوپنهاور را پیشگامان تئوری ضمیرناخودآگاه فروید می دانست. نیچه بعنوان اخلاقگرا، شاگرد شوپنهاوراست. او به تقلید از هلدرلین، شاعر آلمانی و معلم ادبی اش، دچاربدبینی فلسفی شده بود و می گفت”چون ما خود را نمی شناسیم، نمی توانیم صاحب تئوری شناخت گردیم، به این دلیل هیچ گاه در جستجوی خودنبوده ایم… انسان در طول تاریخ فقط به شناختهایی نائل آمده است که در مبارزات تئوری تحول و تکامل بدان نیاز داشته”. افکار نیچه در بحث میان طرفداران روشنگری پسامدرن و پست ساختارگرایی کنونی نقش مهمی بعهده گرفته اند.
نیچه زیر تأثیر سوسیال داروینیسم می گفت که چون انسان نوعی حیوان است، افکارش نیز گاهی حیوانی هستند و دچار غرایز، شهوات خواسته های وحشیانه شده و شناخت او محدود است. مهمترین اقدام نیچه کوشش برای تغییر ارزشهای مسیحیت بود. وی می نویسد: “در کتاب طبیعت باید حقیقت جهان را خواند.” وی می گفت که تغییر و ارزشگذاری جدید ارزشها نشانه اقدام آزادی انسان است. در نظر او فرهنگ یعنی وحدت سبکهای هنری درتمام کوششها، فعالیتها و خلاقیتهای زندگی یک خلق. او مدعی بود که سقراط ،پدر تمام انسانهای روشنفکر و تئوری گرا، مسئول زوال و نابودی غرایز خلاق و طبیعی انسان است. در نظر نیچه، اخلاق مسیحی راه سقراط را ادامه داد و موجب سانسور رشد غرایز طبیعی انسان شد. وی می گفت: “سالهاست که جهان حقیقی مسیحیت و غرب، خود افسانه شده اند.” پیرامون نیچه اشاره می شود که اگر او هنرمند ادبی زمان نبود، بعدها این چنین ادیبان را تحت تأثیر خود قرار نمی داد. سبک ادبی هنرمندانه و تیزهوشی روانشناسانه و روشن بینی انتقاد اخلاقی او، بعدها هنرمندان و فیلسوفان بسیاری را تحت تأثیر خود قرارداد.
نیچه فلسفه خود را آینده نگر می دانست؛ گرچه به خویشاوندی خود با نیهلیسم نیز اعتراف داشت. به نظر منقدین، او نه تنها مچ مسیحیت سنتی را بازکرد، بلکه به افشای ساده لوحی دگماتیسم فلسفی، علمی و عینی گرایی نیز پرداخت. امروزه او را آغازگر فلسفه مدرن غرب می دانند، چون او سنت و ارزشهای حاکم زمان خود را بطور رادیکال زیر سئوال برد. در پایان قرن ۱۹ نیچه راهنمای فلسفه مدرن غرب گردید، با کمک او فلسفه مدرن اروپا آغازشد.
نوع دیگر فلسفه غرب با کمک هگل، مارکس و کیرکگارد، در پایان قرن ۱۹ به اوج خود رسیده بود. نیچه این فلسفه پیش از خود را بدون استفاده از سیستم گرایی و ایدئولوژی در مسیر مدرن دیگری وارد نمود. وی یکی از منقدان و تحلیگران مهم فرهنگ و دین جامعه زمان خود بود. تشخیصها، پیش گوییها و اعلان نیهلیسم اروپا نشان از آن داشت که او حرف قرن خود را زده بود. او نگاهی روانشناسانه به حقیقت، فرهنگ و اخلاق غرب، که قرنها زیر تأثیر مسیحیت و مکتب اسکندریه یونان باستان بود، انداخت. او در روانشناسی نه شاگرد کیرکگارد بلکه شاگرد داستایوسکی است. نیچه در استتیک ادبی و هنری پیرو الهه شور و شوق و اشتیاق یونانی، یعنی دینوسیوس، است و به رد دیالکتیک ومنطق سقراط که پیرو الهه ای بنام آپولو بود، می پرداخت. نیچه در مقابل اعتقادات مسیحی مانند روز قیامت، آن دنیا، روح و گناه، مقوله آزادی اراده را قرارداد. وی جریان ابدی مرگ و زندگی انسان را بخشی ازچرخش دورانی فلک می دانست، که دائم تکرار می شود.
پیرامون تأثیر نیچه روی فلسفه سیاسی و ایدئولوژی فاشیسم امروزه ادعا می شود که از وی سوء استفاده شده و میان طرفداران نازیسم و نیچه یک سوء تفاهم پیش آمده. فاشیسم می خواست با کمک نظرات نیچه، ایدئولوژی خود را انتقادی و تاریخی نماید تا تئوری نژادی و دیکتاتوری اسطوره ای رهبری را توجیه کند.
بعد از پایان جنگ جهانی دوم، لوکاچ با کتاب “نابودی عقل و خرد”، نیچه را مقصر رشد فاشیسم در آلمان نمود. نیچه از خود یک فلسفه سیاسی سیستماتیک بجا نگذاشته است، گرچه فلسفه او تأثیر سیاسی جهانی داشته است. در سال ۱۹۴۱ فیلسوف سوئیسی، هانس بارت، نوشت که اهمیتی که ایدئولوگهای دولتهای توتالیتر به نظرات نیچه می دهند، ناشی از یک سوء تفاهم و سوء استفاده عمدی است. با وجود تحقیقات فراوان، تضادها و اشتباهات فلسفه نیچه هنوزکاملاً قابل شناخت نیستند.
نیچه می گفت که مسیح و سقراط بجای اراده بقدرت رسیدن، ادعای حاکم شدن اخلاق را در سرلوحه خود قرار دادند. چون زبان و قلم نیچه در زمان خود یک حادثه سیاسی و تحول فکری خاص بود، او مکرراً مورد سوء استفاده غرض ورزان قرار گرفت و چون نیچه طرفدار نوعی روشنگری است، نازیها در عمل و تئوری نمی توانستند بدون جعل نظرات وی، از او استفاده نمایند. ازجمله موضوعات مورد استفاده فاشیسم، مبحث انسان برتر و اراده بقدرت رسیدن، بقلم نیچه بودند. به این دلیل بعد از پایان جنگ جهانی دوم، برای فاشیسم زدایی آلمان، آمریکا و سایر کشورهای متفق، نقد و افشای نظرات نیچه را مورد توجه قراردادند. نیچه در جاهای مختلف آثارخود به رد لیبرالیسم، سوسیالیسم، فمینیسم، دمکراسی و جامعه شهروندی پرداخته است.

تاریخ انتشار : ۷ اردیبهشت, ۱۳۸۸ ۱۰:۱۶ ب٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

بیانیه‌های هیئت‌ سیاسی‌ـ‌اجرایی

روز جهانی کارگر بر کارگران، زحمت‌کشان و پیکارگران راه سوسیالیسم خجسته و پیروز!

تدوام و استمرار مبارزۀ شما تکیه‌گاه و نقطه امید نیروهای چپ و عدالت‌خواه و دیگر نیروهای آزادی‌خواه برابری‌طلب ایران و جهان برای ساختن ایران و جهانی بهتر است؛ جهانی که در آن هیچ انسانی اسیر ولع سیری‌ناپذیر سرمایه و شرایط تحمیلی غول‌های بازار سرمایه نباشد، جهانی که  نظام غارتگر اقتصادی و اجتماعی و حاکمان مستبد دیگر قادر نباشند برای کسب سود و قدرت زندگی انسان‌ها را در جنگ و خونریزی بیهوده تباه کنند.

ادامه »
سرمقاله

روز جهانی کارگر بر همۀ کارگران، مزد‌بگیران و زحمتکشان مبارک باد!

در یک سالی که گذشت شرایط سخت زندگی کارگران و مزدبگیران ایران سخت‌تر شد. علاوه بر پیامدهای موقتی کردن هر چه بیشتر مشاغل که منجر به فقر هر چه بیشتر طبقۀ کارگر شده، بالا رفتن نرخ تورم ارزش دستمزد کارگران و قدرت خرید آنان را بسیار ناچیز کرده است. در این شرایط، امنیت شغلی و ایمنی کارگران در محل‌های کارشان نیز در معرض خطر دائمی است. بر بستر چنین شرایطی نیروهای کار در سراسر کشور مرتب دست به تظاهرات و تجمع‌های اعتراضی می‌زنند. در چنین شرایطی اتحاد و همبستگی نیروهای کار با جامعۀ مدنی و دیگر زحمتکشان و تقویت تشکل های مستقل کارگری تنها راه رهایی مزدبگیران است …

مطالعه »
سخن روز و مرور اخبارهفته

انتخابات ۸ درصدی!

اخباردور دوم انتخابات مجلس: روز جمعه ۲۱ اردیبهشت سال جاری, نتیجه انتخابات دور دوم مجلس در تهران اعلام گردید نماینده اول کلان شهر تهران با کسب ۲۶۹/۴۳  رای از حدود ۸ میلیون نفر واجدین شرایط رای دادن, یعنی با رای فقط ۲ درصد از مردم تهران به مجلس راه یافت. البته با احتساب ۵ درصد آرا باطله, مشارکت مردم تهران کمتر از  ۳ درصد بوده است.

مطالعه »

آنچه در هفته ۱۵ تا ۲۱ اردیبهشت گذشت …

بابک پاک‌نیا، وکیل محمد رسول‌اف روز چهارشنبه از صدور حکم هشت سال حبس که پنج سال آن قابل اجرا است برای این فیلسماز شناخته شده ایرانی خبر داد.  “درخت انجیر معابد” جدیدترین فیلم ساخته او قرار است در هفتاد و هفتمین جشنواره فیلم «کن» در فرانسه به نمایش در آید.  حکومت اسلامی در ایران اما از آقای رسول‌اف اجازه کار در ایران و خروج از کشور را گرفته است.

مطالعه »
آخرین مطالب

بالاخره خسته‌شان خواهیم کرد…

دلفین مینویی افزایش فشار رژیم جمهوری اسلامی برای تحمیل حجاب را گوشزد می‌کند اما در عین حال می‌نویسد که جنبش اعتراضی ایرانیان عمیق و پایدار است. به قول یک دختر نوجوان ایرانی: بالاخره خسته‌شان خواهیم کرد.

از میانهِ شب…

هان تو…/فرومایهِِ حریص و غَرق در جنون/با غروری ته کشیده/بُغضِِی فرو خورده/لابه، ازحنجره ات بالا میاید/فوران عربده ها در جیبِ ردایت/لکه هایِ سیاهِ رسوایی/در خون- فریاد می زند…

جمهوری خواهی چپ…

اغلب چپها با درس آموزی از اتفاقات گذشته برای رسیدن به هدف خود مسیری متفاوت را در پیش گرفتند . بر حسب تجربه ای تاریخی چپ ها بعداز هر شکستی با ارزیابی و پرداختن به نقد اتفاقات گذشته ضمن اصلاح شیوه ها و خطاها ، گامهای محکمی را برای ادامه مسیر برمی دارند .

پیش بینی بی لکنت شکست جمهوری اسلامی!

جنگ نامتقارن در چالش با حجاب اجباری را کسی وضع نکرده است. شکل‌گیری‌ آن، جنبه‌ی خودبخودی دارد. مرهون عقل خاموش اما هوشمند جامعه است که بر حسب نیاز زمان، آن را از دل بیرون داده و در دامن خویش پرورده است.

یادداشت
تظاهرات آتش بس در آمریکا

شعبده بازی بایدن بر روی جنگ غزه

ممکن است به اشتباه کسی را با تیر زد یا جایی را تصادفی بمباران کرد ولی امکان ندارد که دو میلیون نفر را تصادفی با قحطی و گرسنگی بکشید.
قحطی در غزه قریب الوقوع است و پیامدهای آنی و بلندمدت سلامتی نسلی را به همراه خواهد داشت.

مطالعه »
بیانیه ها

روز جهانی کارگر بر کارگران، زحمت‌کشان و پیکارگران راه سوسیالیسم خجسته و پیروز!

تدوام و استمرار مبارزۀ شما تکیه‌گاه و نقطه امید نیروهای چپ و عدالت‌خواه و دیگر نیروهای آزادی‌خواه برابری‌طلب ایران و جهان برای ساختن ایران و جهانی بهتر است؛ جهانی که در آن هیچ انسانی اسیر ولع سیری‌ناپذیر سرمایه و شرایط تحمیلی غول‌های بازار سرمایه نباشد، جهانی که  نظام غارتگر اقتصادی و اجتماعی و حاکمان مستبد دیگر قادر نباشند برای کسب سود و قدرت زندگی انسان‌ها را در جنگ و خونریزی بیهوده تباه کنند.

مطالعه »
پيام ها

دانشجویان آمریکایی در اعتراض به ادامه نسل کشی فلسطینیان توسط اسرائیل دانشگاه ها را به تصرف خود در آوردند!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت)-حوزه آمریکا ضمن اعلام حمایت کامل از مبارزه دانشجویان و استادان در تمامی دانشگاه های آمریکایی شرکت کننده در این جنبش، به مقاومت نسل نوین دانشجویی درود میفرستد و برای ایشان در شکستن فضای تاریک تحمیل شده و تا موفقیت نهایی پیروزی آرزو می‌کند.

مطالعه »
بیانیه ها

روز جهانی کارگر بر کارگران، زحمت‌کشان و پیکارگران راه سوسیالیسم خجسته و پیروز!

تدوام و استمرار مبارزۀ شما تکیه‌گاه و نقطه امید نیروهای چپ و عدالت‌خواه و دیگر نیروهای آزادی‌خواه برابری‌طلب ایران و جهان برای ساختن ایران و جهانی بهتر است؛ جهانی که در آن هیچ انسانی اسیر ولع سیری‌ناپذیر سرمایه و شرایط تحمیلی غول‌های بازار سرمایه نباشد، جهانی که  نظام غارتگر اقتصادی و اجتماعی و حاکمان مستبد دیگر قادر نباشند برای کسب سود و قدرت زندگی انسان‌ها را در جنگ و خونریزی بیهوده تباه کنند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

بالاخره خسته‌شان خواهیم کرد…

فرجام خواهی از حکم اعدام توماج صالحی…

از میانهِ شب…

جمهوری خواهی چپ…

پیش بینی بی لکنت شکست جمهوری اسلامی!

خروج رسول‌اف از ایران؛ بیم‌ها و امیدهای پناهی…