جمعه ۴ اسفند ۱۴۰۲ - ۲۰:۰۵

جمعه ۴ اسفند ۱۴۰۲ - ۲۰:۰۵

«شورای هماهنگی ِشوراهای کارگری جاده مخصوص و قدیم کرج»* ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۰

به گفته‌ی کارگران آگاه این دوره بسیار کوتاه بود و شوراها فرصت نکردند رشد چندانی کنند و خیلی زود از بین برده شدند.

پس از سرنگونی رژیم سلطنتی، بسیاری از صاحبان کارخانه‌ها و مراکز تولید همراه با نقدینگی این مراکز به خارج ازکشور فرار کردند. کارخانه‌ها تعطیل شده بودند و خیل عظیمی از کارگران بیکار و بدون دستمزد مانده بودند. در چنین شرایطی پس از بهمن ۵۷، در بسیاری از این کارخانه‌ها شوراهای کارگری تشکیل شد. این کارخانه‌ها برای مدتی مدیریت کارخانه را به عهده گرفته و تولید را از سر گرفتند. مدیرانی که از طرف بنیاد مستضعفان  یا صنایع ملی برای مدیریت این واحدهای تولیدی انتخاب می‌شدند، بی‌تجربه بودند و به گفته‌ی کارگران برای آنان علی‌السویه بود که کارخانه کار کند یا نه، برخی از آنان هم برای پر کردن جیب‌هایشان آمده بودند. اما ادامه‌ی تولید برای کارگران بسیار حیاتی بود. کارخانه‌ها اگر دوباره راه‌اندازی نمی‌شدند، کارگران امیدی به دریافت دستمزد و حقوق برای ادامه‌ی زندگی نداشتند. پس خود دست به کار شدند. شوراهای کارگری تشکیل شد و بسیاری از این واحد‌های تولید با مدیریت شوراهای کارگری راه اندازی شد.

انتخابات شوراهای کارگری که پس از انقلاب  تشکیل شده بودند کاملا خودجوش بود و فقط خود کارگران اقدام به انجام انتخابات و تشکیل شورا کرده بودند. این شوراها توسط تعدادی از کارگران آگاه تشکیل شده که برخی مذهبی یا حتا برخی حزب‌الهی هم بودند و تعداد زیادی از آنها هم اصلا مذهبی نبودند و به اصطلاح سیاسی بودند. این شوراهای کارگری خودجوش و واقعی هر کدام اساسنامه ای برای خود داشتند. از جمله می‌توان به اساسنامه کارگران جنرال موتورز اشاره کرده در سطح وسیعی منتشر شد. این شوراها در تمام کارهای کارخانه دخالت و نظارت داشتند از تهیه مواد اولیه گرفته تا راه‌اندازی تولید، فروش محصولات، مسایل کارگران و دستمزد و حقوق‌شان ، تهیه ارزاق مورد نیاز کارگران و …

 از اولین اقدامات این گونه شوراها مشخص کردن تکلیف حقوق‌های معوقه‌ی کارگران، پرداخت بیمه‌های معوقه و راه اندازی مجدد کارخانه‌ها بود.

این شوراها پس از مدت کوتاهی در سالهای ۵۹ و ۶۰ به تدریج با انتقال این کارخانه‌ها به بنیاد مستضعفان  یا صنایع ملی با “شوراهای اسلامی کار” جایگزین شدند. در سال ۶۰ وزارت کار ا علام کرد که این شوراها غیرقانونی هستند و باید با شوراهای اسلامی کار جایگزین شوند. انتخابات شوراهای اسلامی کار زیر نظر وزارت کار انجام می‌شد و و وزارت کار اعلام کرده بود که تمام شورهای اسلامی کار تحت یک اساسنامه‌ی واحد باید تشکیل می‌شد که خود وزارت وکار تهیه کرده بود.

اما تا سال‌های ۶۱ و یا ۶۲ نیز وزات کار فرصت نکرد که شوراهای اسلامی را در بسیاری از کارخانه‌ها جایگزین این شوراهای کارگری واقعی کند در نتیجه بعضی از این شوراها تا این سال‌ها هم به فعالیت خود ادامه می‌دادند. در روند جایگزینی شوراهای اسلامی کار با شوراهای واقعی کارگری، بسیاری از کارگران فعال در این شوراها اخراج، بازنشسته یا بازخرید شدند و بسیاری هم دستگیر شدند.

تجربیات این دوره از جنبش کارگری به نسل بعدی کارگران منتقل نشده است. به گفته‌ی کارگران آگاه این دوره بسیار کوتاه بود و شوراها فرصت نکردند رشد  چندانی کنند و خیلی زود از بین برده شدند.

 وقتی این شورها تشکیل شد، کارخانه‌ها مشکلات زیادی داشتند، صاحبان آنها تمام نقدینگی کارخانه‌ها را از بانک‌ها برداشته و برده بودند و کارخانه هیچ پولی  نداشت و نمی‌توانستند از بانک‌ها پولی بگیرند. دولت هم با این شوراها همکاری نمی‌کرد و سازمان صنایع ملی مجوزی به این واحدها ( در واقع به شوراهای کارگری مستقل ) نمی‌داد  تا بانک‌ها به آنها وام دهند. البته این  مجوزها به مدیران دولتی داده میشد و مدیران نیز با این شورها همکاری نمی‌کردند. در واقع شاید بتوان گفت نداشتن امکانات مالی یکی از دلایلی بود که این شوراها نتوانستند دوام بیاورند. به تدریج که قدرت دولت بیشتر می‌شد و به مدیران قدرت بیشتری داده شد تا علیه شوراهای این چنینی اقدام کنند. تعداد این شوراها بسیار زیاد بود.

بسیاری از این شوراها با مدیران بر سر مسایل کارگران درگیر می‌شدند تا حدی که به منحل شدن این شوراها منجر می‌شد. مثلا برخی از شوراها تقاضای افزایش سی درصدی دستمزد کارگران را داشتند. مدیران اصرار داشتند که افزایش حقوق کارگران بر مبنای مصوبه وزارت  کار باشد و یکسان برای کل کارخانه‌ها. اما نظر کارگران این بود که هر کارخانه‌ای می‌تواند وضعیت خاص خودش را داشته باشد مثلا کارخانه شیشه و گاز که کارگرانش در شرایط گرمایی وحشتناک کار می‌کردند باید دستمزدی متفاوت از کارگران مثلا کارخانه بهنوش داشته باشد که اکثر کارگران در محیطی خنک کار می‌کنند و این گونه  اختلاف‌ها و اصرار شوراها بر حل مسایل کارگران، معمولا منجر به این می‌شد که شورای آن کارخانه منحل شود.

بدون نقدینگی و با دست خالی این شوراها مشکلات خود را با کمک شوراهای کارگری سایر کارخانه‌ها حل می‌کردند. کمبود نقدینگی را با تهیه مواد اولیه و سایر مایحتاج خود را از طریق شوراهای سایر کارخانه‌ها حل می‌کردند. پس شوراها باید با هم همکاری می‌کردند. این نیاز واقعی سبب شد که “شورای هماهنگی شوراهای کارگری جاده مخصوص و قدیم کرج: تشکیل شود.

نیازها سبب شده بود که زنجیره‌ی وابسته ای از شوراها تشکیل شود. هرواحد تولیدی به واحد دیگر نیازداشت. مثلا شیشه مینا نیاز داشت بطری‌ها و شیشه‌هایش را بفروشد. کارخانه‌‌های نوشابه سازی دیگر نیاز به این بطری‌ها داشتند. یک واحد نیاز داشت مواد اولیه‌اش مثلا شیشه را تهیه کند، واحد دیگر تولیدی به تولیدات صنایع بسته‌بندی نیاز داشت  تا محصولاتش را با کمک محصولات آنان بسته بندی کند، و او نیاز به پولی داشت که از طریق فروش محصولاتش به سایر کارخانه‌ها به دست می‌آمد.

این شوراها با این گونه مبادلات و فروش محصولاتشان در اولین گام حقوق کارگران را می‌پرداختند، پس از آن نیز سعی می‌کردند بدهی شان را با سایر کارخانه‌ها تسویه کنند. که آنها هم چرخشان بگردد.

این تجربه‌ی بسیار جالبی بود که از طریق “شورای هماهنگی شوراهای کارگری جاده‌ی مخصوص و قدیم کرج” انجام می‌شد. این شورا به طور هفتگی در محل کارخانه بافت آزادی کنونی (ساکا) تشکیل می‌شد و  مرکب از نمایندگان بیشتر شوراهای کارخانه‌هایی بود که در مسیر جاده‌ی مخصوص و قدیم تا کیلومتر ۱۳ قرار داشتند، به جز کارخانه‌های خودرو سازی مثل سایپا کنونی و ایران خودرو یا ایران ناسیونال سابق.

شورای هماهنگی  شوراها اواخر دی ماه ۵۸ تشکیل شد. شوراهایی که تا آن زمان تشکیل شده بودند بسیاری از مایحتاج کارگران را از طریق “اتحادیه امکان” تهیه می‌کردند. در نتیجه اتحادیه امکان محلی شد برای این که این شوراها بتوانند در زمینه تشکیل شورای هماهنگی خبررسانی کرده و به این ترتیب شورای هماهنگی شکل گرفت.

حدود ۵۰ تا ۶۰ نفر از نمایندگان  شوراهای کارخانه‌های مختلف در جلسات این مجمع شرکت می‌کردند. کارخانه‌هایی مانند شیشه مینا، بهنوش، صنایع تولیدی تهران، مینو، ساکا، صنایع بسته‌بندی، پلاستوکار، شیشه و گاز و …

برخی از شوراها که فعال‌تر بودند دو سه نماینده داشتند و برخی دیگر فقط یک نماینده. در هر جلسه یک دبیر سنی انتخاب می‌شد. البته بعدها نمایندگانی که فعال‌تر بودند در هیات دبیران انتخاب می‌شدند، کسانی که تجربه بیشتر داشتند حرف‌های اصولی تری می‌زدند و رهنمودهای بهتری می‌دادند.

در هر جلسه نمایندگانی که تمایل داشتند صحبت کنند، قبل از جلسه وقت می‌گرفتند تا مسایل و مشکلات واحد  تولیدی و کارگران‌شان را مطرح ‌کنند. ابتدای هر جلسه اخبار کارگری گفته می‌شد و پس از آن گزارشات کارگران از مسایل و مشکلات واحدهای تولیدی‌شان مطرح می‌شد و در انتها نیز رهنمودهایی بود که سایر شوراها برای مشکلات یک شورای خاص یا واحد تولیدی خاص می‌دادند که مثلا در این وضعیتی که قرار دارند چه اقداماتی می‌توانند انجام دهند. نظرات مختلف داده می‌شود و در همان جلسه این نظرات جمع‌بندی شده و راهکار‌ی برای آن واحد تولیدی مشخص می‌شد.

 کارگران در این جمع در این رابطه صحبت می‌کردند که مدیران دارند در کار شورا دخالت می‌کنند و می‌خواهند قدرتی که اکنون در کارخانه‌ها به دست شوراها افتاده با مدیریت تقسیم شود و یا این که مدیریت می‌خواهد بر روی کارهایی نظارت داشته باشد که این شوراها انجام می‌دهند.

در شورای هماهنگی شوراها در مورد دستمزد کارگران هم صحبت و هماهنگی می‌شد. اما چون شوراها نقدینگی نداشتند قول‌های آن چنانی در این زمینه به کارگران نمی‌دادند. خود کارگران نیز به این مساله واقف بودند.

کارخانه‌ها شرایط متفاوتی داشتند. به عنوان مثال کارخانه بهنوش که قبلا  “آبجو اسکول” بود باید تغییر تولید می‌داد پس وضعش با  کارخانه ای متفاوت بود که تغییر تولید نداشت. این گونه تغییر تولیدها هزینه‌بر بود و درنتیجه تا تولید به راه بیافتد، کارگران بیشتر رعایت می‌کردند.

بعضی از شوراها در ادامه‌ی کارشان به این نتیجه می‌رسیدند که این مدیران ناکارامدند و توانایی کار را ندارند و اگر بخواهند به همین ترتیب کار کنند و جلوی کار شوراها را بگیرند امکان دارد که بسیاری از این کارخانه‌ها تعطیل شوند. این شیوه‌ی کار شوراها سبب شد که انحلال کار شوراها در این واحدها تسریع شود. هر چند در واحدهای بزرگ‌تر مانند صنایع بسته بندی کارگران در مقابل انحلال شورا مقاومت هم کرده بودند.

یکی از دستاوردهای شورای هماهنگی شوراها برخوردی بود که با اتحادیه امکان انجام داد. اتحادیه امکان یک سازمان غیردولتی است که زیر نظر وزارت کار فعالیت می‌کند و برای تعاونی‌های مصرف کارگری که عضوش هستند مواد غذایی و لوازم خانگی … تهیه می‌کند. نمایندگان شوراها و یا اعضای تعاونی‌های مصرف کارخانه‌ها هفته ای یک بار به آنجا می‌رفتند و مواد مورد نیازشان را تهیه می‌کردند. در سال‌های ۵۹ و ۶۰  اقلام مورد نیاز کارگران بسیار کم بود و اتحادیه امکان اجناس بنجلی می‌آورد. در جلسه هماهنگی شوراها در این باره صحبت  شد و شورای هماهنگی هیاتی را برای مذاکره با اتحادیه امکان تعیین کرد. این هیات با مدیران اتحادیه امکان در مورد اجناسی که می‌آورند صحبت کردند که :” چقدر پفک و بیسکوییت و اجناس غیرضروری  می‌دهید کارگران به اینها نیاز ندارند. کارگران به برنج و گوشت ومرغ و… به یخچال و تلویزیون و …  نیاز دارند … “

تصمیم گرفته شده بود که این هیات  اول با آرامش نیازهای کارگران را مطرح  کند و اگر مذاکرات به نتیجه نرسید، تهدید کنند که اتحادیه امکان را تحریم می‌کنند و تعاونی‌های مصرف  کارخانه‌ها، خودشان اتحادیه‌ی دیگری را برای تهیه ارزاق عمومی کارگران درست خواهند کرد. در این مذاکرات ابتدا اتحادیه امکان مطرح کرده بود که ما نمی‌توانیم اجناس بهتری بیاوریم هر چه وزارت بازرگانی به ما می‌دهد باید توزیع کنیم. اما هیات به آنها گفته بود که این اتحادیه با سرمایه‌ی کارگران تشکیل شده و کارکنان آن حقوق‌شان را از سودی دریافت می‌کنند که روی اجناس می‌کشند، پس باید به نیازهای کارگران توجه کنند نه این که هر بنجلی را که به آن‌ها داده می‌شود، قبول  کنند … و بر خواسته‌های خود پافشاری کرده بودند.

بالاخره این مذاکرات نتیجه‌بخش بود و اتحادیه‌های مصرف کارگری موفق شدند اجناس ضروری‌تری مانند مرغ و ماهی و … نیز توزیع کنند.

مجمع هماهنگی شوراها در ادامه کارش به آن سمت می‌رفت که به صورت  یک تشکیلات رسمی درآید. انتخاباتی داشته باشد، مدیر و منشی و … داشته باشد و دائمی شود. در واقع اولین سازمان سراسری کارگری تشکیل شود. اما با یورشی که به تشکل‌های مستقل صورت گرفت این مساله به سرانجام نرسید. وقتی مدیران کارخانه‌ها و شوراهای اسلامی کار قدرت گرفتند نگذاشتند جلسات این مجمع هماهنگی تشکیل شود. در اواخر سال ۶۰ در آخرین جلسه برخورد خشنی با حاضران صورت گرفت و با تهدید این که  که: “اگر نروید شما را دستگیر می‌کنیم” جلسه تشکیل نشد.

————— 

* این گزارش با استناد به خاطرات شفاهی برخی از کارگرانی تهیه شده است که در شوراهای آن سال‌ها فعال بودند.

بخش : کارگری
تاریخ انتشار : ۳۰ مرداد, ۱۳۹۴ ۸:۲۱ ب٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

انتخابات! کدام انتخابات؟

با عنایت به این وضع و شرایط عملا موجود آنچه در ایران برگزار میشود فاقد حداقل شرایط برای شناخته شدن بعنوان یک انتخابات است. با تمام محدودیت ها و کنترل های نظام امنیتی و سیاسی انتخابی در کار نیست و دقیقا با استعاره از آقای خمینی « در این رژیم آزادی های فردی پایمال و انتخابات واقعی و مطبوعات و احزاب از میان برده شده اند.

مطالعه »
یادداشت

در مورد انقلاب بهمن ۵۷

اگر امروز شعار حق من کو، برقرار باد جمهوریت و همبستگی برای استقرار دموکراسی، از خواسته های مهم مردم شده که نشان از زنده بودن انقلاب ۵۷ و نیاز مبرم ترمیم آن توسط خود مردم دارد. اگر در این مبارزه زنان ایرانی در مبارزه علیه حجاب اجباری روسری خود را پرچم مبارزه قرار داده اند قبل از هر چیز بخاطر این است که در انقلاب تمامی زنان از هر قشری وارد صحنه شدند…..

مطالعه »
آخرین مطالب

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

ما در انتخابات غیر واقعی شرکت نمی کنیم

در جمهوری اسلامی، یک شورای انتصابی حکومتی تحت نام «شورای نگهبان» لیست کاندیدا هایی از حواریون و عوامل مطیع و وابسته به حکومت را در مقابل مردم قرار می دهد و از آنان می خواهد که فقط به این افراد گزینش شده حکومتی رای بدهند. آیا به این صحنه سازی مضحک و پر فریب می توان «انتخابات» نام نهاد؟

زبان مادری؛ بخشی از آزادی بیان

کانون نویسندگان ایران ضمن گرامی‌داشت این روز، همان‌گونه که در بند سوم منشور خود آورده است: «رشد و شکوفایی زبان‌های متنوع کشور را از ارکان اعتلای فرهنگی و پیوند و تفاهم مردم ایران می‌داند…» و خواهان آزادی زبان‌های مادری در ظرفیت و ابعاد گوناگون آن‌ها به‌ویژه در «عرصه‌ی چاپ و نشر و پخش آثار» است. هم‌چنین خواستار رهایی تمام کنشگران عرصه‌ی زبان مادری از زندان و تبعید و دیگر آزارها و فشارهاست.

سرمایه داری و دموکراسی

۴۰ سال سرمایه داری نئولیبرالیستی׳ و اندیشه‌های ضد دموکراتیکِ آن جوامع را در یک بحران ژرف و جدی سیاسی ـ اقتصادی فرو برده’ و دموکراسی را با خطرات و تهدید های جدی مواجه کرده است. روشن است که دموکراسی نیازمند شرایط مساعد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است. لازمه پدید آمدن این شرایط تنها در گرو مبارزات بی امان دموکراتیک احزاب و شخصیت های مترقی، سندیکاهای کارگری و جوامع مدنی می باشد.

رفیق سید فاخر شجری از میان ما رفت

رفیق سید فاخر شجری کادر مبارز و برجسته جنبش کارگری ایران و از یاران دیرین فدایی از میان ما رفت و خانواده، نزدیکان و رفقایش را به سوگ خود نشاند. پیش از هر سخنی، فقدان این یار وفادار زحمت‌کشان را به خانواده و بازماندگان او تسلیت می‌گوییم و یاد عزیزش را گرامی می‌داریم.

یادداشت

در مورد انقلاب بهمن ۵۷

اگر امروز شعار حق من کو، برقرار باد جمهوریت و همبستگی برای استقرار دموکراسی، از خواسته های مهم مردم شده که نشان از زنده بودن انقلاب ۵۷ و نیاز مبرم ترمیم آن توسط خود مردم دارد. اگر در این مبارزه زنان ایرانی در مبارزه علیه حجاب اجباری روسری خود را پرچم مبارزه قرار داده اند قبل از هر چیز بخاطر این است که در انقلاب تمامی زنان از هر قشری وارد صحنه شدند…..

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
پيام ها

باید یکی شویم و قلب‌مان را سرود و پرچم‌مان سازیم تا بهاران خجسته به ارمغان به میهن‌مان فراز آید!

کرامت و خسرو دو جوان روشنفکر انسان‌دوست چپ بودند و غم مردم فقرزدهٔ میهن و جهان به دل داشتند. آنان شیفتۀ جنبش فداییان خلق بودند. خسرو گلسرخی در وصیت‌نامه‌اش می‌نویسد: «من یک فدایی خلق ایران هستم و شناسنامه من جز  عشق به مردم چیز دیگری نیست … شما آقایان فاشیست‌ها که فرزندان خلق ایران را بدون هیج مدرکی به قتل‌گاه میفرستید، ایمان داشته باشید که خلق محروم ایران، انتقام خون فرزندان خود را خواهد گرفت». تاثیر ایستادگی جانانه آنان در برابر نظام حاکم و پشتیبانان جهانی آن موجی از شور و ایمان در جنبش فداییان پدید آورد

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

ما در انتخابات غیر واقعی شرکت نمی کنیم

زبان مادری؛ بخشی از آزادی بیان

سرمایه داری و دموکراسی

رفیق سید فاخر شجری از میان ما رفت

انتخابات! کدام انتخابات؟