اولین سال ریاست جمهوری شینباوم در مکزیک یک پیروزی بود

نویسنده: Kurt Hackbarth

در ۱۵ سپتامبر، کلودیا شینباوم، اولین رئیس جمهور زن در تاریخ مکزیک، بر روی بالکن اصلی کاخ ملی در مکزیکوسیتی قدم گذاشت و فریاد زد: «گریتو دِ دولورس». او در راستای ابتکار دولتش برای بزرگداشت زنانی که قبلاً در تاریخ مکزیک نادیده گرفته شده بودند، چهره‌هایی مانند جوزفا اورتیز تلز-گیرون و لئونا ویکاریو، که در انقلاب ۱۸۱۰ شرکت داشتند، و همچنین مانوئلا مولینا، که با عنوان «لا کاپیتانا» جنگید، را در فهرست قهرمانان استقلال گنجاند.

با هر بار ذکر این نام ها، جمعیت انبوه حاضر در زوکالو، میدان مرکزی مکزیکوسیتی، با تشویق‌های پرشوری مواجه شدند. از نظر آنها، اولین سال ریاست جمهوری رئیس جمهور شینباوم یک موفقیت کامل بود.

این مراسم، پایان یک کمپین دو هفته‌ای پرماجرا توسط دولت شینباوم برای بزرگداشت یکمین سالگرد تصدی خود بود. در اول سپتامبر، رئیس جمهور اولین سخنرانی خود را که معادل مکزیکی سخنرانی وضعیت کشور ایالات متحده است، ایراد کرد. سپس او سفری را برای ایراد سخنرانی‌های بیشتر در هر یک از ۳۲ ایالت آغاز کرد.

و اخبار مثبت زیادی نیز وجود داشت: طبق آخرین آمار، ۱۳۴ میلیون مکزیکی در دوره سلف او، آندرس مانوئل لوپز اوبرادور (AMLO)، از فقر رهایی یافتند. ضریب جینی از ۰.۴۲۶ به ۰,۳۹۱ کاهش یافت. در طول اولین سال تصدی شینباوم، قوانین و اصلاحات قانون اساسی متعددی تصویب شد، از جمله اصلاحات قضایی که امکان انتخاب مستقیم قضات فدرال را فراهم می‌کرد، خودمختاری بیشتر برای بومیان و مردم آفریقایی-مکزیکی، اعلام “عصر مکزیکی” برای حقوق زنان، افزایش نظارت عمومی بر بخش انرژی، مجوز قانونی برای ارائه خدمات عمومی اینترنت، ساخت بیش از ۳۰۰۰ کیلومتر خط آهن و ۱.۸ میلیون واحد مسکونی. علاوه بر این، یک قانون اپلیکیشن برای اولین بار در جهان وجود دارد که مزایایی را برای کارگران تاکسی اینترنتی ارائه می‌دهد و ممنوعیت کشت ذرت اصلاح شده ژنتیکی. اگرچه این کشور پس از شکست در هیئت حل اختلاف USMCA (توافقنامه ایالات متحده-مکزیک-کانادا) هنوز مجبور به واردات آن از ایالات متحده است.

با وجود تهدید مداوم تعرفه‌ها، که شینباوم تاکنون سه بار دونالد ترامپ را متقاعد به تعویق آن کرده است، آمار اقتصاد کلان قابل اعتماد است. در برخی زمینه‌ها، او می‌تواند بر اساس ابتکاراتی که تحت AMLO آغاز شده بود، عمل کند. به عنوان مثال، افزایش حداقل دستمزد سالانه ادامه یافته است؛ کنفرانس‌های مطبوعاتی عمومی روزانه، mañaneras، حفظ شده‌اند؛ سن بازنشستگی زنان به ۶۰ سال کاهش یافته است؛ بورسیه‌های تحصیلی موجود به تمام مقاطع تحصیلی گسترش یافته است؛ و “tiendas del bienestar” (“بازارهای رفاه”) دولتی معرفی شده‌اند که در آن محصولات غذایی اساسی از تولیدکنندگان کوچک فروخته می‌شود.

با این حال، شینباوم در زمینه‌های دیگر مسیر خود را پیش می‌برد. این موارد شامل یک برنامه مراقبت‌های بهداشتی خانگی برای سالمندان؛ بودجه توسعه برای یک ماهواره مکزیکی، نیمه‌رساناها و یک وسیله نقلیه الکتریکی کوچک؛ ایجاد وزارت امور زنان و وزارت علوم، علوم انسانی، فناوری و نوآوری است. همچنین کاهش ۲۵ درصدی نرخ قتل در مکزیک قابل توجه است.

 

با این اوصاف، جای تعجب نیست که شینباوم نرخ محبوبیت مداوم حدود ۸۰ درصد را حفظ می‌کند و او را به یکی از محبوب‌ترین روسای دولت در جهان تبدیل می‌کند. در حالی که آملو با رفتار فروتنانه، علاقه‌اش به حکایات و القاب و توانایی بی‌پایانش در تحریک نخبگان خودخواه، به عنوان مدافع بزرگ مردم مکزیک شناخته می‌شد، شینباوم توجه بین‌المللی بسیار مورد نیاز را به آنچه که به اصطلاح «تحول چهارم» نامیده می‌شود، جلب کرده است.

 

یکی از نمونه‌های این امر، ویدیوهای «informe» اوست که به طور گسترده در رسانه‌های اجتماعی خارجی نیز به اشتراک گذاشته شد، به طوری که پس از هفت سال، بخش بزرگی از مردم – از جمله برخی چپ‌گرایان – متوجه شدند که اتفاق واقعاً جالبی در مکزیک در حال رخ دادن است.

طرح مکزیک

با این حال، بعید است که تنها یک سال اول موفق بتواند از تهدیدهای ارعاب‌آور و حتی نگران‌کننده کاخ سفید جلوگیری کند و همچنین مکزیک را به طور خودکار با واقعیت‌های به سرعت در حال تغییر یک جهان چندقطبی سازگار کند. برای دستیابی به این هدف، شینباوم «طرح مکزیک» را راه‌اندازی کرده است – یک طرح برنامه‌ریزی صنعتی و جایگزینی واردات با هدف استفاده از رهبری دولت در حوزه‌های استراتژیک مانند انرژی برای ترویج یک مدل مکزیکی محور برای توسعه پایدار.

 

به طور کلی، این طرح قرار است تعهد AMLO به حاکمیت ملی و خودکفایی را با تأکید بیشتر بر علم و فناوری ترکیب کند. این امر زیرساخت‌هایی مانند راه‌آهن و بنادر را ارتقا می‌دهد و همزمان یک دولت رفاه مبتنی بر حقوق اجتماعی مندرج در قانون اساسی ایجاد می‌کند  نه، همانطور که تاکنون، بر اساس امتیازات کوتاه‌مدت. علاوه بر این، این طرح همچنین در مورد تنوع‌بخشی به بازار برای کاهش وابستگی مکزیک به همسایه شمالی خود است (در حال حاضر، حدود ۸۰ درصد از صادرات مکزیک به ایالات متحده می‌رود). این امر، از جمله موارد دیگر، در اجلاس تجاری اخیر مکزیک و برزیل منعکس شده است.

روی کاغذ، این ممکن است دقیقاً همان چیزی به نظر برسد که مکزیک به آن نیاز دارد. با این حال، در عمل، جای نگرانی وجود دارد: خاطرات گسترش گسترده مدل به اصطلاح ماکیلادورا در دهه ۱۹۹۰ هنوز تازه است. در آن زمان، شرکت‌های مکزیکی از مزایای تعرفه‌ای توافق‌نامه تجارت آزاد نفتا و تخفیف‌های مالیاتی اعطا شده توسط دولت‌های نئولیبرال متوالی بهره‌مند شدند. به ویژه در مناطق مرزی، منطقه‌ای با مشاغل کم درآمد و پست متعدد در صنعت مونتاژ پدیدار شد.

در سال ۲۰۱۶، انریکه پنیا نیتو، رئیس جمهور محافظه‌کار وقت، تلاش کرد مدل چینی مناطق ویژه اقتصادی را در چهار ایالت از فقیرترین ایالت‌های مکزیک معرفی کند. این پروژه که دوباره بر تخفیف‌های مالیاتی پرهزینه به جای مزایای واقعی برای شهرداری‌های آسیب‌دیده متمرکز بود، چنان شکستی خورد که AMLO بلافاصله پس از به قدرت رسیدن آنها را لغو کرد. در عوض، به اصطلاح “قطب‌های توسعه” متکی بود که مشوق‌های مالیاتی را برای اهداف توسعه اجتماعی در زمینه‌های مسکن، آموزش و ادغام تأمین‌کنندگان محلی در زنجیره‌های تأمین ایجاد می‌کرد. با این حال، نتایج تاکنون متفاوت بوده است.

 

اینجاست که طرح مکزیکو وارد عمل می‌شود: این طرح تمرکز واقعی بر توسعه محلی در قالب دانش، تولید، ثبت اختراع و مالکیت معنوی دارد. هدف، هدف قرار دادن استراتژیک سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و همسو کردن آن با اهداف کلی سیاست صنعتی است. صنایع محلی باید به صورت استراتژیک تثبیت شوند و انتقال فناوری فراتر از آموزش صرف کارکنان تضمین شود. به جای یک فرآیند «ساده» برای ارائه زیرساخت‌های عمومی به شرکت‌های بزرگ خصوصی، مداخله دولت برای ایجاد خوداتکایی بیشتر محلی در نظر گرفته شده است.

 

با این حال، در عمل، به نظر می‌رسد تلاش‌های اولیه بیش از حد بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به خاطر خود آن متمرکز شده‌اند. این امر به شرکت‌های چندملیتی خارجی مانند کوکاکولا یا نستله اجازه می‌دهد تا به سادگی محصولات خود را با برچسب «ساخت مکزیک» برچسب‌گذاری کنند و آن را به عنوان یک موفقیت ادعا کنند. به طور خلاصه، اغلب به یاد آزمایش‌های شکست‌خورده گذشته می‌افتیم.

فشار ایالات متحده

و سپس مسئله چین مطرح می‌شود. در بهار، دولت شینباوم اولین تعرفه‌های (نسبتاً) متوسط را بر روی منسوجات، پوشاک، کفش و کالاهای مصرفی منتخب اعمال کرد. دلیل ارائه شده، محافظت از تولید داخلی در برابر واردات با حجم زیاد و قیمت پایین بود. با توجه به تجربه دشوار مکزیک که دهه‌هاست با پدیده مشابهی از سوی ایالات متحده دست و پنجه نرم می‌کند، این ممکن است اقدامی منطقی باشد.

دور دوم تعرفه‌ها که در ۱۰ سپتامبر اعلام شد، بسیار شدیدتر و جامع‌تر بود و بیش از ۱۴۰۰ محصول، از جمله لوازم الکترونیکی و خودرو، را با تعرفه‌هایی تا ۵۰ درصد تحت تأثیر قرار داد. اگرچه دولت شینباوم تأکید کرد که این تعرفه‌ها همه کشورهای صادرکننده‌ای را که توافق تجارت آزاد با مکزیک ندارند، هدف قرار می‌دهد، اما واضح است که چین هدف اصلی بوده است. اگر سیاست تعرفه‌ای که ظاهراً برای ترویج توسعه ملی تحت طرح مکزیک در نظر گرفته شده بود، قرار بود شرکت‌های مکزیکی را از قطعات صنعتی، تجهیزات تولیدی و فناوری سبز چینی در قالب پنل‌های خورشیدی و وسایل نقلیه الکتریکی جدا کند، متأسفانه طعنه‌آمیز خواهد بود. مهم‌تر از همه، این امر مکزیک را بیش از پیش به ایالات متحده نزدیک می‌کند  و این در زمانی است که ایالات متحده، تحت رهبری ترامپ، با سرعت تمام در حال معکوس کردن گذار انرژی خود است.

بنابراین باید پرسید: تصمیم دولت مکزیک تا چه حد مبتنی بر ملاحظات مشروع سیاست صنعتی است؟ و تا چه حد تلاشی برای سوءاستفاده از احساسات ضد چینی در ایالات متحده و جلب رضایت همسایه بزرگ خود بوده است؟ اگر مورد دوم صحت داشته باشد، مکزیک باید تاکنون بداند که دولت ایالات متحده هرگز به امتیازات رضایت نمی‌دهد، بلکه همیشه درخواست‌های بیشتری خواهد داشت. به خصوص با توجه به اینکه مشاوره‌ها برای مرحله بررسی و تنظیم UMSCA در سال ۲۰۲۶ آغاز می‌شود، به مکزیک توصیه می‌شود که بیش از هر زمان دیگری از این موضوع آگاه باشد.

بازگشت به زوکالو *

در ۵ اکتبر، زوکالو بار دیگر مملو از جمعیت خواهد شد: این مناسبت، اولین سالگرد ریاست جمهوری شینباوم را نشان می‌دهد. چیزهای زیادی برای جشن گرفتن وجود دارد. در دوران تاریک جهانی، مکزیک نه تنها پیشرفت چشمگیری در توسعه، حقوق و رفاه داشته است، بلکه نشان می‌دهد که چنین پروژه‌ای می‌تواند موفق شود و حتی بر انتخابات تسلط یابد.

 

بنابراین، این کشور به عنوان چراغی در برابر ظهور نئوفاشیسم بین‌المللی با پرخاشگری و تمایل خاص به خشونت عمل می‌کند. مکزیک با شینباوم، رهبری توانمند  چه از نظر سیاسی و چه از نظر تکنوکراتیک – نیز دارد. او همچنین در خط مقدم جنبشی است که همچنان با انگیزه و بسیج است.

 

چالش کنونی، برداشتن گام‌های لازم به سوی حاکمیت اقتصادی واقعی است که  وعده‌های داده شده عملی گردد. این امر احتمالاً مستلزم تصمیمات دشوارتری است که نمی‌توان آنها را خیلی به تعویق انداخت.

نویسنده: Kurt Hackbarth

ترجمه از اسپانیولی به آلمانی: Tim Steins

*- تصویر خانم کلودیا شینباوم Claudia Sheinbaum رئیس  جمهور مکزیک  در حال سخنرانی در کاخ ملی به مناسبت دویست و پانزدهمین سالگرد استقلال مکزیک در مکزیکوسیتی، ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۵.

منبع: Jacobin Magazin