برتراند راسل انگلیسی، ریاضی دان، فیلسوف، نویسنده، استاد منطق، فعال سیاسی، منتقد اجتماعی و فعال صلح در کنار سارتر، کامو، و برگسن چهارمین فیلسوفی است که جایزه نوبل ادبیات در سال ۱۹۵۰ را از آن خود نمود. او یکی از متفکران “فلسفه تجزیه و تحلیلی” در انگلیس و در جهان می باشد. بخش مهمی از آثار او مربوط به تاریخ فلسفه بورژوایی و ریاضیات است. او یک نویسنده ، دانشمند و سیاستمدار بود. راسل فیلسوفی است بدون سیستم تئوریک، ولی با تمایلات فلسفی آته ایستی و سوسیالیستی مدل غربی.
راسل یکی از مهمترین استادان علم منطق در قرن بیست بود. او در آثار متنوع اش کوشید تا تجربه گرایی فلسفی را با تئوری شناخت ریاضی متحد نماید . از جمله موضوعات تحقیقات او فلسفه، ریاضیات، تئوری شناخت ، فلسفه زبان، و فلسفه روان است. او بعنوان یک فیلسوف کوشید تا منطق ریاضی را فرموله بندی نماید. راسل خالق آثار اجتماعی و انتقادی و پایه گذار اتم گرایی منطقی است. او در قرن بیست کمک عظیمی به رشد علم منطق نمود. راسل را میتوان فیلسوفی پدیده گرا نیز دانست. وی مدعی بود که واقعیات را میتوان تا کوچکترین ذره تشکیل دهند آنان، شناخت و نامید، چون شناخت واقعیات از کوچکترین عناصر اتمی تشکیل دهنده آنان بوجود آمده.
کمیته نوبل دلیل اعطای این جایزه به او را پیشگام بودن وی برای مبارزه در راه هومانیسم و آزادی تفکر، اعلان نمود چون راسل نیز مانند خود نوبل، دانشمندی شکاک، اتوپیست و اخلاقگرا شناخته شده بود. راسل در چهارچوب دمکراسی غربی بطور مسئولانه در مقابل غالب مسائل اجتماعی و سیاسی موضع گرفت. مخالفت با تسلیحات اتمی، انتقاد از حمله آمریکا به ویتنام، انتقاد ازا شغال چکسلواکی توسط شوروی ،و مسابقات تسلیحاتی از جمله کوششهای وی بودند. راسل در سال ۱۹۱۸ به سبب مخالفت با جنگ جهانی اول در انگلیس به ۶ ماه حبس محکوم گردید . وی گرچه به انتقاد شدید از استالین پرداخت، ولی ضد کمونیستها را نیز مورد حمله خود قرار داد. او ریشه خفقان در ادیان را علت مطلق گرایی الهی در ادیان مسیحی و یهودی معرفی نمود ، که تحمل دگراندیشان را ندارند . وی می گفت که سه صفت انسانی، عشق، شناخت و همدردی با انسانها موجب شد که او در زندگی مقاومت کند، و تکیه گاه او در دوران جوانی، طبیعت، کتاب و ریاضیات بوده است. شعار “فرمانبری از عقل” او حتی امروزه استفاده عملی دارد.
مجموعه آثار راسل بیش از ۶۰ کتاب و ۲۰۰۰ مقاله است، از آنجمله – متفکران غرب، تاریخ فلسفه غرب، مقدمه ریاضیات، زندگی من، ماهیت ما و جهان خارج، پایه های یک تحول اجتماعی، عرفان و منطق، تجزیه و تحلیل روان، فرهنگ جامعه صنعتی و آینده آن، فلسفه مادی انسان و جهان، شک گرایی، عصر علوم، آزادی و سازمان گرایی، در رسای اعتدال، قدرت، مقالات فلسفی و سیاسی، اصول هندسه، نقد فلسفه لایبنیتس، در باره علامات و نشانه ها، اصول ریاضی، چرا دیگر مسیحی نیستم؟ ازدواج و اخلاق ، و تسلط سرزمین سعادت هستند.
راسل می گفت که دو نوع شناخت وجود دارد: شناخت مستقیم و شناخت با واسطه . او می نویسد که فلسفه می تواند یک اتم گرایی منطقی تعریف گردد. در نظر او ایمان بخدا و اعتقاد به ابدی بودن روح، ریشه علمی ندارند. او هدف تحقیقات را جستجوی یقین در علوم و یا شناخت مطلق پدیدهها بدون شکاکی می دانست. وی توصیه میکند که در علوم باید زبان ایده آل منطقی بجای زبان عامیانه غیر مطمئن قرار گیرد.
راسل میان سالهای ۱۸۷۲-۱۹۷۰ در انگلیس زندگی نمود. وی از خانواده ای اشرافی برخاسته بود و پدرش مدتی نماینده مجلس در انگلیس بود. او در دوران جوانی به تحصیل ریاضیات و فلسفه در دانشگاه پرداخت . وی بعدها در کتاب اتوبیوگرافی اش نوشت که مطالعه کتاب” اوکلید” فیلسوف و ریاضی دان یونان باستان مانند مطالعه داستانهای عشقی روی او تاثیر خوشایند و مهمی گذاشت. راسل خود تحت تاثیر هیوم، ادوارد مور، لایبنیتس و جان استوارت میل بود. وی بعدها شاگرد اتریشی خود یعنی ویتگنشتاین را یک نابغه نامید. راسل روی محفل فلسفی وین نیز تاثیر بزرگی از خود بجا گذاشت.
کتاب “تاریخ فلسفه غرب” راسل نخستین بار در سال ۱۹۵۰ در انگلیس منتشر گردید. این کتاب ۸۵۰ صفحه ای شامل بخشهای – فلسفه یونان باستان ، فلسفه مسیحی سدههای میانه ، و فلسفه عصر جدید است . مورخین چپ این کتاب را تاریخ فلسفه بورژوایی یا تاریخ فلسفه لیبرال نامیدهاند. این کتاب سالهاست که در ایران توسط زریاب خویی (؟) بزبان فارسی ترجمه شده است.
