افتتاح نخستین واحد از “بزرگترین مرکز خورشیدگرمائی جهان” در هفتۀ گذشته، مراکش را در زمرۀ پیشتازان تولید انرژی پایدار قرار داد. نام این مزرعۀ خورشیدی، که در پهنۀ صحرا به تأسیساتی متعلق به آینده می نماید، “نور” است. این مرکز باید در سال ۲۰۲۰ که کامل می شود، بخش اعظم ۲ گیگاوات برق خورشیدی را که مراکش در صدد تولید آن است، تأمین کند. برنامۀ مراکش این است که در سال ۲۰۲۰ بیش از ۴۰ درصد نیاز به انرژی اش را از محل منابع پایدار مانند خورشید و باد پاسخ گوید.
روز پنجشنبۀ گذشته، ۴ فوریه ۲۰۱۶، مراسم افتتاح نیروگاه عظیم “نور” در نزدیکی شهر ورزازات، با موزیک شادیبخش صحرانشینان، اهتزاز پرچمها و سخنرانی مقامات برگزار شد. سلطان محمد ششم، پادشاه مراکش، در این مراسم حضور داشت. خوزه مانوئل گارسیا مارگالو، وزیر امور خارجۀ اسپانیا، و سگولنه رویال، وزیر انرژی و محیط زیست فرانسه، از زمره مهمانان افتخاری این مراسم بودند. حضور این دو تأکیدی بر اهمیت بین المللی نیروگاه “نور” بود.
نیروگاه نور، بر زمینی به وسعت ۵۰۰ هکتار در ضلع جنوب شرقی اطلس علیا، در تلالو است. ساخت واحدهای دوم و سوم این نیروگاه آغاز شده است و وقتی واحد چهارم نیز آماده شود، مجموعاً وسعتی برابر ۳هزار هکتار را خواهند پوشاند. کل پروژه نیازمند یک سرمایه گذاری ۸میلیلرد اوروئی است و برق لازم برای نیم میلیون خانوار مدرن را تأمین خواهد کرد.
در حال حاضر مراکش برای تأمین بخش اعظم انرژی مورد نیازش ناگزیر است نفت خام را از خارج وارد کند. علیرغم انتشار گاه به گاه خبرهای امیدوارکننده در بارۀ حفاریهای آزمایشی در مراکش برای یافتن نفت، اما منابع نفت و گاز این کشور بسیار محدود اند. به جای آن آفتاب فراوان است. از این رو مراکش در نظر دارد به مرور زمان نه تنها نیازهای خود به انرژی را از این منبع تأمین کند، بلکه حتی دست به صدور انرژی بزند. این نکته را سلطان محمد ششم در سخنرانی خود به مناسبت افتتاح نیروگاه “نور” تصریح کرد. از این قرار این نیروگاه پیش قراول یک رشته نیروگاه خورشیدی دیگر خواهد بود که به مرور “تا مکه باید بتابد”. این برنامه تحقق یابد یا نه، معلوم نیست، اما به نظر کارشناسان، واردات انرژی مراکش از اسپانیا در خلال چند سال آتی می تواند متوقف شود.
“نور” محرکۀ جدیدی برای تولید کلان انرژی خورشیدی در صحاری افریقاست. این طرح در سال ۲۰۰۹ توسط کنسرسیوم دسرتک (Desertec) عرضه شد. دسرتک در بدو امر کنسرسیومی اروپائی متشکل از ۱۹ غول صنعتی از جمله شرکتهای آلمانی زیمنس، بوش و ائون بود. هدف طرح در آن زمان این بود که ۴۰۰میلیارد اورو را برای یک سرمایه گذاری کلان روی انرژی خورشیدی در کشورهای مختلف شمال آفریقا فراهم آورد. انرژی تولیدی می توانست از طریق کابل و یک “فوق شبکه” به اروپا انتقال یابد.
ورزازات بایست یکی از اولین نیروگاه های دسرتک می بود. اما این ابتکار اروپائی در سالهای بعد فروکش کرد. علت اصلی سقوط قیمتها در بازار انرژی الکتریکی در اروپا بود. به علاوه ناآرامیهای شمال افریقا موجب شد برخی سرمایه گذاران پا پس کشند. علت آخر هم این که معلوم شد جلب حمایت سیاسی و مالی کشورهای اروپائی برای ایجاد ارتباطات لازم برای تحقق فوق شبکۀ گفته شده ابداً کار آسانی نیست.
اما مراکش که به لحاظ سیاسی از ثبات برخوردار است، توانست سرمایه گذاری لازم را در ابعاد محلی انجام دهد؛ خاصه این که پادشاه این کشور هم از انجام طرح حمایت کرد. تأمین بخشی از سرمایه توسط عربستان سعودی و وام آلمان، فرانسه و بانک جهانی اجرای طرح را میسر کرد. ساخت نیروگاه در اختیار کنسرسیومی متشکل از چندین شرکت تحت هدایت شرکت آکوا (Acwa) از عربستان سعودی و آکسیونا (Acciona) از اسپانیا قرار گرفت.
پیش از آن که سوداهای بزرگ پادشاه مراکش تحقق یابند، باید برخی موانع فنی و مالی از پیش پا برداشته شوند. مزرعۀ خورشیدی کنونی مبتنی بر تکنیک گرماخورشیدی است. در این تکنیک از آینه برای داغ کردن یک نوع روغن مخصوص استفاده می شود و به این ترتیب گرما برای اوقات غیرآفتابی ذخیره می شود. اما امروزه در نتیجۀ تولید انبوه چین، پانلهای خورشیدی که انرژی خورشیدی را مستقیماً به انرژی الکتریکی تبدیل می کنند، بسیار ارزانتر از چند سال پیش شده اند. انتظار می رود واحد چهارم نیروگاه نور تماماً از این نول پانلهای خورشیدی ساخته شود.
منبع: فولکس کرانت، چهارشنبه ۱۰ فوریه ۲۰۱۶
