شاعر آزادی و رئالیسم بورژوایی

امروزه به ندرت خارج از کشورهای آلمانی زبان کسی نام گاتفرید کلر نویسنده سوئیسی را بخاطر می آورد. او بین سالهای ۱۸۹۰- ۱۸۱۹ میلادی در سوئیس زندگی کرد و فقط ۷ سال از عمرش را در آلمان بسر برد. کلر پیش از نویسندگی نقاشی ناموفق بود ولی بعد دست به سرودن شعر و نوشتن نوول و رمان زد. وی با تکیه بر ارزشهای عصر روشنگری و استتیک ادبیات کلاسیک، شاعر رئالیسم هنری شد و سرانجام بسوی رئالیسم انتقادی راه یافت.

کلر مخالف ادبیات ناسیونالیستی سوئیس و مبلغ ادبیات آلمانی زبان بود. او با تکیه بر ماتریالیسم فویرباخ به انتقاد از دین مسیحیت پرداخت. وی ادامه دهنده رمان آموزشی و مبلغ رئالیسم بورژوایی بود و سرخورده از شکست انقلاب ۱۸۴۸ آلمان، سراغ شعر انقلابی طبیعی آزادیخواهانه رفت. کلر خالق رمان و داستان روانشناسانه نیز است. آثار او شاهکار رئالیسم بورژوایی ادبیات آلمانی زبان اند. او شاعری میهن پرست و خالق شعر سیاسی رادیکال است.

کلر می گفت ادبیات برای انسانی کردن روابط انسانها ضروری است، چون خطری آنرا تهدید می کند. او کوشید تا به شناخت تمایلات ضد انسانی سرمایه داری بورژوایی دست یابد و از موضع یک دمکرات لیبرال مخالف منفعت طلبی طبقاتی بورژوازی بود. وی در وضعیت و روابطی فقیرانه بزرگ شد و هیچگاه رابطه اش را با مردم عادی قطع نکرد.کلر به تصفیه حساب با پایه گذاران سرمایه داری پرداخت و مخالف ایدئولوژی توخالی به اصطلاح “ترقی” آنان بود.

در غالب آثار او انعکاسی از مقوله های هنر و فلسفه و اخلاق و سیاست بطور مستقیم مشاهده می شود. او زیر تأثیر فلسفه فویرباخ می گفت که مرگ مقوله ایست جدی و زندگی زمانی است بسیار زیبا. وی در شعرش گاهی شکاک و گاهی طنز گو است.پروسه استتیک او حتی در شرایط خصوصی قدرت را از نظر تجربه اجتماعی افشا می کند.

کلر با تکیه بر دوره کلاسیک معتقد به هدف بودن خود ادبیات گردید. وی از بعضی از جنبه ها کوشید تا به سبک نویسندگی گوته نزدیک شود. در زندگی خصوصی کلر دو اتقاق ناگوار سرنوشت ساز پیش آمد ؛ یکی مرگ پدر، دیگری اخراج او از مدرسه بدلیل بی انظباطی در نوجوانی بود.

او خالق مهمترین رمانهای آموزشی – تحولی در قرن ۱۹ است و در لباس رمان هنری تجربه های اتوبیوگرافیک خود را مطرح نمود. کلر در طول عمر از سرودن شعر ذهنی به نثر عینی رسید. غیر از گوته او زیر تأثیر سبک نویسندگی نوالیس نیز بود. او تا سن ۲۹ سالگی از نظر مالی وابسته به کمک مادر و خواهر خود بود و هیچگاه نتوانست تشکیل خانواده دهد یا رابطه عشقی موفقی داشته باشد.

کلر از طریق دریافت یک بورس تحصیلی توانست هفت سال در کشور آلمان زندگی کند و به خلاقیت هنری و نویسندگی بپردازد. یکی از اهداف قلمی او افزایش احساسات لذت خواننده نوشته هایش بود. او خالق چند کتاب سفرنامه و رمان ماجراجویانه نیز است. بعضی از آثار کلر انتقادی این جهانی از دین و کلیسا و دولت و سیاست است. او از موضع لیبرال آته ایستی یکی از پیشگامان رمان روان شناسانه است. وی به مبارزه علیه فرقه های مذهبی زمان خود نیز پرداخت.

کلر مبلغ شعار آزادی، برابری، برادری انقلاب فرانسه بود و در بحث میان مرکز گرایان لیبرال و فدرالیستهای سنتی شرکت فعال نمود. او می گفت که دین، ایدئولوژی انسانهای نابالغ است. طی یک پروسه طولانی ژانر نویسندگی، رئالیسم هنری او تبدیل به رئالیسم انتقادی-بورژوایی شد و رئالیسم بورژوایی او سرانجام به رئالیسم انتقادی روانشناسانه رسید. کلر یکی از نوگرایان ژانر نوول در نیمه اول قرن بیست در اروپا است.

از جمله آثار گاتفرید کلر – رمان آموزشی “هنریک سبز”، کتاب ۷ افسانه، کتاب “شعر معنی”، نوول “مردم سلدویلا”، نوول های زوریخی، رمان انتقادی “مارتین سالاندر”، مجموعه اشعار، نوول “لباس انسان را می سازد”، برگهای پائیزی دستی، نامه های عشقی سوء استفاده شده، رومیو و ژولیا در یک دهکده، اشعار نو، ترانه عصر، و شعر “خطاب به میهن” اند.

کلر خالق شعر روایتی است. رمان مشهور او “هاینریش سبز” اثری است اتوبیوگرافیک. در این رمان آموزشی-تحولی، رنگ سبز سنبل امید و جوانی است. غالب رمان ها و نوول های کلر چند جلدی اند. در دوره جوانی او، مکتب رمانتیک، موج هنری غالب بود. آثار آموزشی کلر در خدمت اهداف تربیتی زمانش بودند. او در پایان عمر با خرید و گردآوری رمان “هاینریش سبز” خود از بازار فروش، نسخه اصلاح شده آن را برای فروش مجدد عرضه کرد تا موفقیت بیشتر و جاودانی ادبی این اثر را تضمین کند.