میانجیگری جمهوری اسلامی در جنگ اوکراین

مانوئل مکرون از ایران خواست کە در جنگ اوکراین میانجیگری کند، درخواستی کە هنوز بطور رسمی از طرف دولت ایران جوابی دریافت نکردە، اما آیا جمهوری اسلامی نظامیست کە قادر بە میانجیگری میان روسیە و اوکراین باشد؟ قبل از جواب بە این سئوال، یک سئوال دیگر مطرح می شود کە اگر نە، پس چرا سیاستمدار کارکشتەای مانند مکرون چنین درخواستی را از ایران دارد؟

در مورد سئوال اول باید گفت کە جمهوری اسلامی قادر بە میانجیگری نیست، زیرا کە این نظام متحد روسیە محسوب می شود و در سخنان خامنەای کە در ششمین روز تجاوز روسیە بە اوکراین مطرح شد نە تنها تجاوز این کشور بە اوکراین را محکوم نکرد بلکە ناتو را مسئول بروز چنین وضعیتی ارزیابی کرد. خامنەای گفت طرفدار پایان درگیری ها و جنگ در اوکراین است، اما چنانکە می بینیم جنگ را فرصتی برای تحکیم روابط خود با مسکو قرار داد و بعدها سطح روابط میان این دو کشور بشدت ارتقاء یافت. و سئوال این است کە آیا ارتقاء روابط با کشور متجاوزی کە درگیر جنگ است می تواند بە پایان جنگی کمک کند کە رهبر نظام بە ظاهر رویای آن را در سر می پرواند!؟

واقعیت این است کە بر خلاف گفتەها و مواضع نظام، جنگ اوکراین نقطە عطف مهمی در گسترش روابط تجاری، اقتصادی و نظامی میان ایران و روسیە محسوب می شود، و حتی مقامات ایرانی در گردهمائی کە در سن پترزبورگ ماهها قبل برگزار شد، سند همکاری تجاری و اقتصادی را با بخش شرقی اوکراین، یعنی جمهوری خودخواندە خلق دونتسک امضاء کردند. سندی کە علنا بە معنای دورزدن مشروعیت دولت کیف و تائید نظامیست کە هنوز محوریت قانونی نیافتەاست. و شاید مهمترین رویدادی کە می تواند پتانسیل جمهوری اسلامی برای میانجیگری را تحت تاثیر قرار دهد و به شدت آن را زیر سئوال ببرد، ارسال پهپادهای ایرانی بە روسیە است کە اخبار آن اخیرا در صدر رسانەها قرار داشت.

اما مکرون علیرغم اشرافی کە بر این مسئلە دارد، خواست خود را مطرح کردەاست! در این خصوص شاید بتوان گفت کە درست در مقطع مذاکرات برجامی و پیچیدگی های آن، مکرون سعی دارد با پمپاژ یک حس خوب بە مقامات ایرانی و بنوعی بە رسمیت شناختن و بە جلو راندن آنها بر همان جایگاە میانی ای کە جمهوری اسلامی از همان ابتداء تحت عنوان “نە شرقی، نە غربی” اختیارکرد، آنها را از گرایش بیشتر بە روسیە بازداشتە و دوبارە بە همان سیاست قبلی بازگرداند. موضعی کە می تواند حتی بر منطق مذاکرات برجامی هم تاثیرات خاص خودش را داشتەباشد. غرب کە از روابط ایران و روسیە، بویژە در مقطع کنونی بشدت نگران است، تلاش می کند از همە شیوەها استفادەکردە تا بتواند این دو کشور را از هم دور کند.

جمهوری اسلامی چنانکە گفتەشد، هیچگاە میانجی نخواهد شد، ولی تلاش می کند روی این مسئلە مانوردادە، باد در غبغب انداختە تا خود را مهمتر از هر زمان دیگری جلوەدهد. مانوری کە قبل از هر چیز بە خوراکی داخلی برای جلوەدادن قدرت خود، پیش افکار عمومی تبدیل خواهد شد.

ایران میانجی خوبی برای جنگ اوکراین نیست، و نیت مکرون هم اساسا این نیست. میانجی قبل از هر چیز باید دولت بی طرفی باشد کە نسبت بە هر دو طرف درگیر از فاصلە و یا روابط همترازی برخوردار باشد. جمهوری اسلامی یک کشور درگیر در جنگ اوکراین است کە حتی فرسنگها با موضع کنونی دولت ترکیە کە بە نفع خود از هر دو سوی طرفهای درگیر سود می برد، نیز فاصلە دارد. جمهوری اسلامی جنگ اوکراین را فرصتی برای تضعیف غرب می داند، و برای نظامی کە جنگ را فرصت می داند، میانجی گری معنائی ندارد.