نظامی شدن فزاینده خلیج فارس، تهدیدی برای امنیت بین المللی

نشست رئیس جمهور آمریکا و نمایندگان اعضای شورای همکاری خلیج (فارس) برگزار شد. باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا سران شش عضو شورای همکاری خلیج را به این نشست در کمپ دیوید در نزدیکی واشینگتن دعوت کرده بود. اما تنها دو کشور از شش عضو شورا، در عالی ترین سطح در اجلاس حضور داشتند. پادشاه عربستان و سه همتایش، به آمریکا نرفتند. برخی گزارشها حاکی است ملک سلمان پادشاه سعودی انتظار اتخاذ تصمیم های مهم در کمپ دیوید را نداشت و از این رو در این نشست شرکت نکرد.

در آستانه اجلاس کمپ دیوید، برخی از مقامات کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس خواهان انعقاد پیمان دفاعی با ایالات متحده شده بودند. امضای چنین پیمانی به معنی آن است که حمله به هر کشور امضاکننده پیمان، حمله به همه دولتهای عضو پیمان است. مقامات دولت اوباما در پاسخ به این درخواست گفتند که چنین پیمانی در دستور کار قرار ندارد. برخی از مقامات آمریکایی گفته اند دولت این کشور حاضر است برای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج جایگاه «متحدان مهم خارج از ناتو» قائل شود.

در بیانیه مشترک اجلاس کمپ دیوید آمده است آمریکا آماده است در صورت بروز تهدیدی علیه تمامیت ارضی اعضای شورای همکاری خلیج، تا حد استفاده از نیروی نظامی برای دفاع از این کشورها اقدام کند. در مقابل، کشورهای شورای همکاری خلیج قول داده اند در موارد طراحی عملیاتی فراتر از مرزهای این کشورها با آمریکا مشورت کنند. به عنوان نمونه، بیانیه از مشورت بین آمریکا و برخی از اعضای شورای همکاری خلیج در آستانه عملیات این کشورها در یمن نام برده است.

بیانیه افزوده است آمریکا و اعضای شورای همکاری خلیج بر همکاری های خود خواهند افزود. در بیانیه به این موارد اشاره شده است: تحویل سریع اسلحه، مبارزه با تروریسم، امنیت کشتیرانی، امنیت سایبری و دفاع ضدموشک.

در بیانیه آمده است شرکت کنندگان در اجلاس کمپ دیوید، وضعیت مذاکرات پنج به علاوه یک با ایران را بررسی کردند. این بیانیه تاکید کرده است یک سازش جامع و قابل راستی آزمایی که به طور کامل نگرانی های منطقه ای و بین المللی در مورد برنامه هسته ای ایران را بر طرف کند، در راستای منافع امنیتی شورای همکاری خلیج و آمریکاست.

اوباما در اظهاراتی پس از نشست کمپ دیوید گفت آمریکا از قبل متنی را در تایید توافق هسته ای با ایران برای امضای کشورهای شرکت کننده در اجلاس کمپ دیوید تهیه نکرده بود. وزیر خارجه عربستان نیز پس از نشست گفت هنوز با ایران توافقی صورت نگرفته است که کشورهای عضو شورا در مورد آن موضع بگیرند. این اظهارات و کلی ماندن جمله مربوط به توافق هسته ای با ایران در بیانیه کمپ دیوید، می تواند نشانگر آن باشد که عربستان و برخی از هم پیمانان آن کماکان از رئوس منتشرشده تفاهم پنج به علاوه یک با ایران، ناراضی اند.

بیانیه کمپ دیوید خاطرنشان می کند آمریکا و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج با آن چه فعالیت های ثبات زدای ایران در منطقه نامیده اند مخالفند و برای مقابله با این فعالیتها همکاری خواهند کرد. این بیانیه دولت ایران را به رعایت حسن همجواری، عدم دخالت در امور کشورهای دیگر، احترام به تمامیت ارضی دیگران و برداشتن گامهای مشخص و عملی برای اعتمادسازی و حل مسالمت آمیز اختلافاتش با همسایگان خود فراخوانده است. همان گونه که انتظار می رفت دولت ایران در مقابل این بیانیه موضع مخالف گرفت. دعوت به عدم دخالت در امور دیگر کشورها و احترام به تمامیت ارضی آنان در حالی صورت می گیرد که عربستان، با حمله به یمن هم تمامیت ارضی این کشور را نقض کرده و هم به شدت در حال مداخله در امور این کشور است. همان گونه که در بیانیه کمپ دیوید آمده است این اقدام عربستان پس از مشورت با آمریکا صورت گرفته است.

به نظر می رسد حداقل برخی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج نظر به احتمال لغو تحریمهای هسته ای، خواهان اعمال تحریمهایی علیه ایران تحت عنوان مقابله با ثبات زدایی ایران در منطقه شده اند. اوباما پس از مذاکرات کمپ دیوید گفت فعالیت های ایران در منطقه نیاز به تکنولوژی یا هزینه بالایی ندارد که تحریمها بتواند جلوی آن را بگیرد.

شواهد حاکی است مذاکرات پنج به علاوه یک با ایران، موضوع اصلی اختلاف دولتهای عضو شورای همکاری خلیج با دولت اوباماست. دولت آمریکا راه راضی نگه داشتن هم پیمانان عرب خود را در فروش باز هم بیشتر اسلحه به این کشورها می بیند. این در حالی است که هم اکنون نیز کشورهایی مانند عربستان تا دندان مسلح اند. تجهیزات نظامی عربستان بسیار فراتر از نیازهای دفاعی این کشور است.

نظامی شدن فزاینده منطقه خلیج فارس توسط آمریکا و متحدانش، تنها بر احتمال بروز جنگهای منطقه ای مانند آنچه در یمن شاهدیم می افزاید. سیاست آمریکا برای جلب نظر مساعد دولتهایی مانند عربستان، خود تهدیدی برای امنیت بین المللی است. سیل صدور اسلحه آمریکایی به کشورهای جنوب خلیج فارس، مسابقه تسلیحاتی بین کشورهای همجوار خلیج فارس را تشدید می کند. این کشورها هر سال بخش بزرگی از توان اقتصادی و درآمد نفتی خود را صرف خرید تسلیحات می کنند. سود این معاملات تسلیحاتی به جیب صادرکنندگان اسلحه در آمریکا و نیز برخی از دیگر کشورها مانند فرانسه و آلمان می رود. هم ظهور طالبان در افغانستان و هم برآمد داعش در عراق و سوریه، حاصل سرازیر شدن میلیاردها دلار سلاح آمریکایی به کشورهای غرب آسیاست. دولت اوباما نیز در این عرصه به مشی ثبات زدای اسلاف خود ادامه می دهد، و برای توجیه این مشی، گناه ثبات زدایی را متوجه دیگران قلمداد می کند.

ده ها سال است مقابله با جمهوری اسلامی دستاویز اصلی آمریکا و متحدانش در منطقه در تبدیل منطقه خلیج فارس به زرادخانه و نظامی کردن این منطقه است. جمهوری اسلامی نیز به جای آنکه از طریق پیشبرد سیاست صلح، تنش زدایی و حسن همجواری جلوی اتحاد کشورهای منطقه علیه ایران را بگیرد، تا توانسته است بهانه به دست رژیم های ارتجاعی جنوب خلیج فارس داده است تا با پشتیبانی آمریکا، منطقه را مملو از اسلحه کنند. حکام ایران در دوره های مختلف سخن از تلاش برای سرنگونی رژیم عربستان سعودی به میان آورده اند. در بحران کنونی یمن نیز مشی جمهوری اسلامی متوجه رویارویی و رقابت با عربستان است. این رقابت گاه با توسل به ایدئولوژی بنیادگرایی شیعی و گاه با تکیه بر ناسیونالیسم ایرانی توجیه شده است. در مقابل این سیاست مخرب، نیروهای آزادیخواه و چپ ایرانی باید بر این موضع پای بفشارند که منافع ملی ایران در منطقه خلیج فارس و فراتر از آن، چیزی جز صلح، تنش زدایی، حسن همجواری و همکاری منطقه ای نیست. هر گونه توسعه طلبی، با هر توجیه ایدئولوژیک که پیش برده شود، هر گرایش عظمت طلبانه، خواه با رنگ مذهبی و خواه زیر بیرق ناسیونالیسم، مغایر با منافع ملی ایران است. در دفاع از صلح و تنش زدایی است که سیاست نیروهای دمکرات و چپ در همه کشورها در یک راستا قرار می گیرد. جا دارد که همه نیروهای دمکرات و چپ در کشورهای مختلف منطقه، در موضعگیری های مشترک، بر رئوس مشی صلح خواهانه ای که آنها را به هم پیوند می دهد، تاکید کنند. نمونه ای مثبت از چنین همکاری میان احزاب کشورهای مختلف، موضعگیری های مشترک احزاب کمونیست درباره مسائل منطقه است.

سهراب مبشری