از آنجا که فراز و نشیبهای مناقشه هسته ای ایران در طول سالیان متمادی تاکنون منجر به صدور سه قطعنامه تنبیهی از سوی شورای امنیت علیه ایران شده و تبعات اعمال تحریم های مالی و بانکی گسترده باعث موانع جدی سرمایه گذاریهای بین المللی در عرصه های مختلف اقتصاد کشورمان گردیده و همچنین این مناقشه در دوران زمامداری احمدی نژاد بعنوان امری مقدس تلقی شده و در تحمیق مردم از احساسات ناسیونالیستی سوء استفاده نموده و بدین طریق مناقشه هسته ای را به عنوان جنگ ایران و دشمنان خارجی تبلیغ کرده تا بدین طریق مسایل حقوق بشر در ایران از سوی افکار مردم جهان فراموش گردد، نگاه به ادعاهای طرفین درگیر در این منازعه برای شناخت دلایل چنین مناقشه ای لازم است. هدف این نوشته کوتاه بررسی تمامی جوانب بحران از گذشته تا کنون نیست، بلکه تنها نگاهی است به آخرین نمونه آن، که مقایسه ای خواهد بود به مستندات آخرین گزارش البرادعی رئیس آژانس انرژی اتمی با سخنرانی نماینده ایران در شورای حکام.
نماینده ایران در بخشی از سخنرانی خود در شورای حکام در روز جمعه چنین گفت: “کد اصلاح شده ۱/۳ ترتیبات فرعی: ایران به طور داوطلبانه کد ۱/۳ را از سال ۲۰۰۳ اجرا نمود، اما به خاطر قطعنامه غیرقانونی شورای امنیت علیه فعالیتهای هسته ای صلح آمیز ایران اجرای کد ۱/۳ تعلیق شد. اگر چه ایران هم اکنون کد ۱/۳ ترتیبات فرعی را اجرا می کند.”
این کد در حقیقت ترتیبات اجرایی هست که ایران و آژانس انرژی هسته ای در سال ۲۰۰۳ در موردش به توافق رسیده و ایران متعهد به اجرای آن بود؛ تا این که ایران در مارس ۲۰۰۷ بطور یکجانبه از اجرای این کد سر باز زد و آن را به حالت تعلیق درآورد. بعبارت دیگر همان طور که از سخنان نماینده ایران می توان خواند، ایران بدلیل قطعنامه شورای امنیت که آنرا غیر قانونی ارزیابی می کند از تعهد خود در قبال شورای حکام برای اجرایی نمودن کد مذکور طی توافقنامه سال ۲۰۰۳ سرباز می زند.
هر چند در سخنرانی نماینده ایران اشاره ای به این که در چه تاریخی چنین تصمیمی از طرف ایران مبنی بر تعلیق اجرای کد مزبور به شورای حکام گزارش شده نمی توان پیدا کرد.
خوب، حال ببینیم داستان از چه قرار بوده؟ عدم شفافیت و بی اعتمادی دو شاه کلید مناقشات هسته ای ایران طی سالیان متمادی بوده لذا راست آزمایی مقایسه ای مختصری بین ادعاهای دولت ایران و آژانس انرژی اتمی در این بررسی مورد توجه قرار می گیرند.
البرادعی در آخرین گزارش خود به شورای حکام چنین می نویسد: “ایران اعلام کرد که سایت فردو در نیمه دوم ۲۰۰۷ به سازمان انرژی اتمی ایران اختصاص یافته است و اینکه آن زمان، موقعی بود که ساخت تاسیسات غنی سازی سوخت فردو آغاز شده بود.”
وی در همین گزارش می افزاید: “آژانس در جریان این نشست به ایران اطلاع داد که تصاویر ماهوارهای سایت فردو … نشان می دهد بین سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۰۴ در این سایت فعالیت ساخت انجام شده بود و اینکه فعالیتهای ساخت در سال ۲۰۰۶ از سرگرفته شده و تا به این تاریخ ادامه یافته است.
آژانس دسترسی به مدیر پروژه تاسیسات غنی سازی سوخت فردو و افراد مسئول طراحی تاسیسات غنی سازی سوخت فردو به همراه دسترسی به اسناد اصلی طراحی نظیر نقشه های مهندسی را به منظور تایید توضیحات ایران درباره زمانبندی و هدف تاسیسات، درخواست کرد.
حتی اگر، همانگونه که توسط ایران اعلام شده، تصمیم برای ساخت تاسیسات جدید در سایت فردو در نیمه دوم سال ۲۰۰۷ گرفته شده باشد، عدم اقدام ایران در اطلاع دادن به آژانس درباره تاسیسات جدید تا سپتامبر ۲۰۰۹ با الزامات آن تحت ترتیبات اجرایی توافقنامه پادمان آن در تناقض بود.
به دلایلی که در گزارشهای پیشین شورای حکام آمده است، آژانس اتمی بر این باور است که کد اصلاح شده ۱/۳ برای ایران لازم الاجرا باقی مانده است. بنا بر این همانطور که در بالا در خصوص تحویل دیرهنگام اطلاعات طراحی تاسیسات غنی سازی سوخت فردو اشاره شد، عدم موفقیت ایران در ارائه اطلاعات طراحی تاسیسات دارخوین تا سپتامبر سال جاری میلادی در مغایرت با تعهدات آن تحت ترتیبات اجرایی توافقنامه پادمانهای آن است.
آژانس همچنین هنوز منتظر پاسخ ایران به درخواست های مکرر آژانس برای دسترسی به افراد، اطلاعات و مکانهای اعلام شده در اسناد مطالعات ادعایی است تا صحت اظهارات ایران مبنی بر اینکه این اسناد ساختگی و جعلی هستند را بیازماید. تحلیلهای بیشتر اطلاعات در دسترس آژانس بر اهمیت تعامل ایران با آژانس را به روشی اساسی و جامع تاکید می کند و همچنین خواستار دسترسی تقاضا شده است تا اینکه احتمالا مسایل باقیمانده حل شوند.”
بالاخره در بخش خلاصه گزارش البرادعی می نویسد: “ایران آژانس را در مورد ساخت یک تاسیسات جدید غنی سازی آزمایشی، تاسیسات غنی سازی سوخت فردو در قم مطلع کرده است. عدم اطلاع به آژانس از سوی ایران، مطابق با مفاد کد بازبینی شده ۱/۳ در مورد تصمیم ساخت یا تصویب ساخت یک تاسیسات جدید به محض آن که چنین تصمیمی گرفته شود، و ارائه اطلاعات، زمانی که طراحی توسعه می یابد، با تعهدات آن تحت ترتیبات اجرایی توافقنامه پادمان آن در تناقض است. علاوه بر این، تاخیر ایران در ارائه چنین اطلاعاتی به آژانس، به اعتمادسازی کمکی نمی کند. در حالی که آژانس تائید کرده است که این تاسیسات مطابق با اطلاعات طراحی ارائه شده توسط ایران است، توضیحات ایران در مورد هدف این تاسیسات و زمانبندی طراحی و ساخت آن نیازمند شفاف سازی است.”
در خصوص ساخت تاسیسات فردو، ایران دو ادعای متناقض همزمان مطرح می کند ؛ اولین ادعا مبنی بر این هست که این سایت در نیمه دوم سال ۲۰۰۷ به سازمان انرژی اتمی منتقل شده است. و در عین حال مطرح می سازد که ساخت این سایت بدلیل تهدیدهای خارجی در احتمال بمباران سایت های دیگر از جمله نطنز بوده و آنرا در قعر زمین با عمق بسیار زیاد ساخته است .
نکته اول این که اگر این سایت در نیمه دوم سال ۲۰۰۷ به سازمان انرژی اتمی انتقال یافته پس قبل از این تاریخ این سایت را برای چه مصارفی تهیه کرده است؟ چرا که اگر مبنا گزارش ماهواره های مندرج در گزارش البرادعی باشند (چرا که هیچگونه پاسخی از طرف ایران در این زمینه صورت نگرفته) این سایت از سال ۲۰۰۲ شروع به ساخت کرده و پس از توقف کوتاه مابین سالهای ۲۰۰۴ و ۲۰۰۵ مجددا ساخت این سایت از سال ۰۰۶ ۲ ادامه پیداکرده است.
در عین حال ایران طبق گفته نماینده خود کد ترتیبات اجرایی را پس از صدور قطعنامه های شورای امنیت و طبق گفته البرادعی در مارس ۲۰۰۷ تعلیق نموده است؛ حال با این ملاحظات باید از نماینده ایران در آژانس بین المللی پرسید که چرا ایران قبل از این تاریخ یعنی قیل از سپتامبر ۲۰۰۹ از ساخت این سایت به آژانس گزارش نداده است؟
و مهمتر از همه این سئوالها:
اگر ساختن تاسیسات هسته ای به این سادگی بود این آقایان می توانند در آینده نیز به محض افشای تاسیساتی جدید در منطقه ای دیگر، عنوان نمایند که این ساختمان و بنا متعلق به وزارت دفاع یا وزارت راه بوده و در تاریخ بهمان به سازمان انرژی اتمی منتقل شده است. بعبارتی همان سیاستی که در مورد تاسیسات فردو قم بکار بردند.
زمانی که ما صحبت از شفافیت و از بین بردن عدم اعتماد می کنیم همین جزئیات به ظاهر کوچک، بزرگترین تردیدها را در اذهان عمومی بطور عموم و سئوالات جدی در سطح متخصصین بطور اخص ایجاد می کنند.
چرا دولت ایران تا کنون با وجود تقاضای مکرر آژانس برای دسترسی به افراد، اطلاعات و … که البرادعی در گزارش خود ذکر نموده پاسخی نمی دهد؟ « دسترسی به مدیر پروژه تاسیسات غنی سازی سوخت فردو و افراد مسئول طراحی تاسیسات غنی سازی سوخت فردو به همراه دسترسی به اسناد اصلی طراحی نظیر نقشه های مهندسی و … »
آیا اتخاذ چنین شیوه ای از سوی جمهوری اسلامی عالماً و عامداً در سمت ادامه تنش و بحران سازی در مناسبات جهانی نیست تا بدین طریق شعار مرگ بر امریکا را از زبان مردم و رهبران خود پاک نسازد و با استمرار چنین فضایی همیشه دشمن مفروض خارجی را زنده نگاه دارد تا ماسک مناسبی باشد برای سرکوب ندای ازادیخواهانه مردم ایران؟
همان سیاست نخ نمایی که ما بویژه در طول سرکوب خشن اعتراضات بدلیل واهی وابستگی به قدرتهای خارجی پس از انتخابات شاهد آن بودیم.
کاهش تنش هسته ای ایران با جهان غرب و بویژه کاهش تنش و بحران سی ساله ایران و امریکا آغاز کار پایانی خواهد بود بر تحمیق بخشی از مردم ایران توسط متحجرین حاکم در ایران.
