چپ ها و مرگ خانم نادین گوردیمر

توضیح: این مقاله قبلا منتشر شده است. اکنون با تغییراتی، به مناسبت مرگ خانم گوردیمر مجدداً منتشر می شود.

خانم نادین گوردیمر، نویسنده زن چپگرا و برنده جایزه نوبل ادبیات، روز یکشنبه گذشته در سن ۹۰ سالگی در کشور آفریقای جنوبی درگذشت. او به دو دلیل نویسنده ای مردمی است. اول این که خالق رمانها و داستانهای ادبی سیاسی ضد آپارتاید و ضد نژادپرستی سفیدهای حاکم در کشور آفریقای جنوبی بود و دوم این که در غالب آثارش مارکسیستها و کمونیستهای سفیدپوست و لیبرالهای هومانیست به پشتیبانی از جنبش ضد آپارتاید سیاهان می پردازند و تحت فشار و تعقیب حاکمان سفید پوست آن کشور قرار می گیرند.

نادین گوردیمر اجدادی اروپایی داشت. مادرش یک زن انگلیسی و پدرش یک یهودی از کشور لیتوانی بود. او در آثارش به توصیف زندگی سیاهان فقیر می پردازد و در مصاحبه ای گفته بود که همیشه با محافل روشنفکری چپ در کشورش در تماس بوده است. موضوع غالب آثارش رابطه میان سفیدها و سیاهان است.

او خواهان جامعه ای آزاد و بدون تبعیض نژادی بود. وی با جامعه راسیستی کشورش برخوردی ادبی و انتقادی می نماید. آثارش پیرامون شرایط کشور آفریقای جنوبی در زمان حکومت آپارتاید است. او از عقل و اخلاق شهروندان سفیدپوست تقاضا دارد که بخاطر یک هومانیسم لیبرال در مقابل تبعیض نژادی مقاومت کنند.

نادین گوردیمر در یک خانواده بازرگان در یکی از شهرهای صنایع معدنی آفریقای جنوبی بدنیا آمد. وی در دوران کودکی چون اجازه نداشت در بیرون از خانه با کودکان سیاهپوست بازی کند خود را با کتاب و مطالعه مشغول می نمود. او در دوران نوجوانی تحصیلات دانشگاهی اش را ناتمام گذاشت و بطور تمام وقت خود را در خدمت مطالعه و خلق ادبیات مردمی قرار داد.

او را آن زمان وجدان آفریقای جنوبی نامیدند. گرچه دیگران او را فمنیست بشمار می آوردند، او خود را هنرمند و مبارزی علیه راسیسم بحساب می آورد. نادین گوردیمر یکی از پایه گزاران شورای نویسندگان مستقل افریقای جنوبی در زمان آپارتاید است.

زمانی که در دهه ۵۰ قرن گذشته یک گروه سفیدپوست روشنفکر به مخالفت با سیاست آپارتاید پرداخت او به این گروه پیوست. در سال ۱۹۶۲ بعد از دستگیری ماندلا کنگره ملی آفریقا تمایلات مارکسیستی یافت. بعد از انقلاب و پیروزی جنبش سیاهان او به نلسون ماندلا برای نوشتن اتوبیوگرافی اش کمک نمود.

در زمان آپارتاید بعضی از آثار گوردیمر به اتهام تمایلات کمونیستی ممنوع شدند. او در مصاحبه ای گفته بود که “من چیز زیادی در باره کمونیسم نمی دانم ولی با چند نفر از آنان دوستی نزدیک دارم. من شاهد شهامت آنان بودم که به من و دیگران جرئت مبارزه و از خود گذشتگی دادند.”

گروهی از منقدین ادبی با اشاره به آثار او مدعی شدند که در آثارش نقل قولهای مارکسیستی زیادی آمده. نادین گوردیمر خلاف همکاران سیاهپوستش گرچه مورد سانسور قرار گرفت ولی وادار به مهاجرت و زندان نشد. یکی از دلایل اعطای جایزه نوبل در سال ۱۹۹۱ به وی این بود که او با کمک توانایی قلم اش کوشید تا به وقایع تاریخی شکلی اجتماعی و امروزی بدهد. برای این هدف کمیته نوبل به سه اثر او یعنی داستان پسرم، خانواده جولی، و کتاب داستانهای کوتاه او اشاره نمود. کمیته اعطای جایزه نوبل با تحویل این جایزه به او، رد راسیسم و مخالفت با حکومت سفیدان بر سیاهان را نشاه گرفت.

خانم گوردیمر تا کنون خالق ۱۳ رمان و ۱۰ جلد کتاب داستان کوتاه و ۱۵۰ مقاله و ده ها سخنرانی و مصاحبه بوده است. از آن جمله “۶ قدم زمین”، “غریبه ای میان غریبه ها”، “مهمان محترم”، “صاحب”، “دختر شهروند”، “یک بازی طبیعت”، “داستان پسرم”، “انسان بدون همراه”، “سلاح خانوادگی”، “مردی خیابانی”، “جادوزدایی” و “انگیزه عاشق شدن” اند.

او در آثارش پاشیدگی و زوال یک جامعه طبقاتی راسیستی را پیش بینی می کند. روابط خصوصی میان سفیدها و سیاهان نیز موضوع بعضی از آثار او هستند. او به سفیدهای چپ و لیبرال اشاره می کند که از مبارزات جنبش کنگره ملی آفریقای جنوبی حمایت می کنند.

رمان “دختر شهروند” او را مهمترین رمان سیاسی وی می دانند. بعضی از رمانهایش سالها در آفریقای جنوبی سانسور شدند ولی با این وجود او خود را نویسنده ای سیاسی نمی دانست، بلکه هنرمند بشمار می آورد. بعضی از آثارش اکنون در حال فیلم شدن اند. او در آثارش به توصیف انسانهایی می پردازد که در شرایط بحران هستی دچار خشونت راسیسم یک دولت زورگو می گردند.

گرچه نویسندگان مورد علاقه گوردیمر کافکا و پروست و جویس و فورستر اند، او در رئالیسم زیر تأثیر نظرات رفیق لوکاچ است. گوردیمر از آغاز با دفاع از آزادی بیان و ادبیات به مبارزه علیه دولت پلیسی پرداخت. هومانیسم شجاعانه و شهامت اجتماعی او موجب شد که وی علیه خشونت و بیعدالتی علیه سیاهان اعتراض نماید. رمانهای جدید او نشانه ناتوانی لیبرالهای سفید طبقه متوسط در مبارزات اجتماعی بعد از انقلاب اند.