در روزهایی که نگاهها بیشتر به شمار تلفات انسانی و تخریب زیرساختها دوخته شده، بخش مهمی از واقعیت جنگ در سایه مانده است: طبیعت ایران نیز زخمی است. حملات اخیر آمریکا و اسرائیل تنها به پالایشگاهها و تأسیسات نظامی ضربه نزد؛ بلکه لایههای عمیقتری از حیات این سرزمین را نشانه گرفت، از جنگلها و مناطق حفاظتشده تا خلیجفارس و آسمان تهران.
گفتوگوی منتشرشده با محمد درویش، کنشگر محیطزیست، تصویری نگرانکننده از این خسارتها ارائه میدهد. او میگوید ۱۳ منطقه حفاظتشده کشور در اثر بمبارانها آسیب دیدهاند؛ مناطقی که هر کدام بخشی از ذخیرهگاههای تنوع زیستی ایراناند و نابودیشان، نابودی بخشی از آینده ماست. افزون بر آن، جزایر مرجانی خلیجفارس، تنگه هرمز، هنگام و لارک، که از ارزشمندترین اکوسیستمهای جهاناند، در جریان حملات دریایی و غرقشدن کشتیها و نفتکشها دچار تخریب شدهاند؛ تخریبی که هنوز اندازهگیری نشده و شاید سالها بعد آثارش آشکار شود.
در تهران، انفجار مخازن نفت میلیونها تن کربن وارد جو کرد و پدیدهای شبیه «باران سیاه» را رقم زد؛ بارانی که میتواند خاک، آب و سلامت انسان را برای مدت طولانی تحت تأثیر قرار دهد. هنوز هیچ گزارش رسمی از میزان آلودگی، سرنوشت هرزآبها، یا خسارت واردشده به حیاتوحش منتشر نشده است. این سکوت، خود بخشی از بحران است.
در جنوب کشور، حمله به آبشیرینکنها و تأسیسات ساحلی، خطر ورود حجم بیشتری از «آب خاکستری» و پسابهای صنعتی به خلیجفارس را افزایش داده است؛ پهنهای که همین امروز نیز زیر فشار آلودگی، صید بیرویه و تغییرات اقلیمی نفس میکشد. غرقشدن چندین کشتی حامل مواد شیمیایی و سوخت، بدون هیچ گزارش رسمی از مدیریت لاشهها، پرسشهای جدی درباره آینده اکوسیستم دریایی ایجاد کرده است.
علاوه بر این، پیامدهای روانی جنگ بر انسانها و حتی دیگر زیستمندان را نیز نباید نادیده گرفت. انفجارهای پیاپی، آلودگی صوتی شدید و شوکهای ناشی از حملات، اضطرابی ماندگار در زندگی روزمره شهروندان برجای گذاشته است؛ اضطرابی که در کنار آلودگی هوا و تخریب محیطزیست، کیفیت زیست در شهرها و روستاها را بهطور محسوس تحت تأثیر قرار میدهد.
اکنون زمان آن است که سازمان حفاظت محیطزیست، دولت و نهادهای مسئول گزارشی جامع و شفاف از خسارتهای زیستمحیطی جنگ تهیه کنند و آن را به مراجع بینالمللی ارائه دهند. طبیعت ایران، همانند میراث فرهنگی، میراث مشترک بشریت است و باید در پروتکلهای بینالمللی جنگ، جایگاهی همسنگ داشته باشد. بیتوجهی به این خسارتها، هزینه جنگ را برای طبیعت و نسلهای آینده چند برابر میکند.
برای مطالعه جزئیات کامل این گفتوگو و آگاهی از ابعاد دقیقتر خسارتها، میتوانید متن کامل را در لینک زیر بخوانید:
