انجمن قلم آمریکا (پن) در تازهترین گزارش سالانه خود درباره وضعیت آزادی بیان و سرکوب نویسندگان در جهان اعلام کرد که شمار نویسندگان زندانی در سال ۲۰۲۵ میلادی برای نخستین بار از زمان آغاز انتشار “شاخص آزادی نوشتن” در سال ۲۰۱۹، از مرز ۴۰۰ نفر عبور کرده است.
گزارش پن آمریکا که روز سهشنبه ۱۲ مه (۲۲ اردیبهشت) منتشر شد، از افزایش چشمگیر بازداشت نویسندگان، مترجمان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی در ایران نیز خبر میدهد.
بر اساس این گزارش، در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۴۰۱ نویسنده در ۴۴ کشور زندانی بودهاند؛ رقمی که در سال پیش از آن ۳۷۵ نفر در ۴۰ کشور بود. پن آمریکا میگوید، شمار نویسندگان زندانی طی هفت سال گذشته ۶۸ درصد افزایش یافته و این روند، نشانگر تشدید مداوم سرکوب آزادی بیان در جهان است.
چین همچنان با ۱۱۹ نویسنده زندانی، بزرگترین زندان نویسندگان جهان باقی مانده است، اما انجمن قلم آمریکا تأکید میکند که شدیدترین افزایش بازداشتها در ایران ثبت شده است؛ جایی که مقامهای جمهوری اسلامی در سال گذشته دستکم ۱۷ بازداشت تازه انجام دادهاند و شمار نویسندگان زندانی را بار دیگر به سطح دوران اوج سرکوب اعتراضهای “زن، زندگی، آزادی” نزدیک کردهاند.
کارین دویچ کارلکار، مدیر برنامه “نویسندگان در معرض خطر” در پن آمریکا، گفته است که مقامهای جمهوری اسلامی “کارزاری بهویژه خشن علیه صداهای مستقل” به راه انداختهاند. به گفته او، شاعران، مترجمان، پژوهشگران، ترانهسرایان، تحلیلگران آنلاین، مدافعان حقوق بشر و ستوننویسان، همگی هدف بازداشت و سرکوب قرار گرفتهاند، زیرا حکومت ایران میکوشد، “بحث، انتقاد و مخالفت” را خاموش کند.
بازگشت سرکوب به سطح دوره “زن، زندگی، آزادی”
به گزارش پن آمریکا، موج تازه سرکوب در ایران پس از جنگ ۱۲روزه میان ایران و اسرائیل در خرداد و تیر ۱۴۰۴ شدت گرفت و علاوه بر چهرههای شناختهشده منتقد، پژوهشگران و مترجمان را نیز دربرگرفت.
در میان افرادی که نامشان در گزارش آمده، از حسین رونقی، فعال مدنی و تحلیلگر آنلاین، پرویز صداقت و محمد مالجو، هر دو اقتصاددان، مهسا اسداللهنژاد، جامعهشناس، و شیرین کریمی، نویسنده و مترجم، یاد شده است.
پن آمریکا همچنین به بازداشت دوباره نرگس محمدی، برنده جایزه نوبل صلح، و سپیده قلیان، فعال مدنی، اشاره کرده که در جریان مراسم هفتم خسرو علیکردی، وکیل حقوق بشری که به شکلی مشکوک درگذشت، با خشونت انجام شد.
این گزارش تأکید میکند که ایران در سال ۲۰۲۵ یکی از سه کشوری بود که همزمان هم درگیر جنگ بوده و هم در میان ۱۰ زندانبان اصلی نویسندگان قرار داشته است. طبق این گزارش، دو مورد دیگر روسیه و “اسرائیل/سرزمینهای اشغالی فلسطینی” هستند.
به گفته پن آمریکا، در هر سه مورد، نویسندگانی که در آثار، مقالات، موسیقی یا نوشتههای خود مواضع ضد جنگ بیان کرده بودند، هدف بازداشت یا پیگرد قرار گرفتهاند.
گزارش همچنین در بخش مربوط به ایران، به تصویب لایحهای در مجلس شورای اسلامی اشاره کرده که مجازاتهای سنگینتری را برای اتهامهای “جاسوسی” و “همکاری با کشورهای متخاصم” از جمله اسرائیل مجاز میکند؛ اتهامهایی که به گفته پن آمریکا، علیه برخی نویسندگان نیز مورد استفاده قرار گرفتهاند.
این سازمان همچنین نوشته است که حمله هوایی اسرائیل به زندان اوین در ژوئن ۲۰۲۵، تهدیدی علیه امنیت زندانیان سیاسی و نویسندگان زندانی بوده است.
ایران؛ دومین زندان بزرگ نویسندگان
پن آمریکا در بخش رتبهبندی کشورها اعلام کرده است که ایران، پس از چین، با ۵۳ نویسنده زندانی در رتبه دوم زندانی کردن نویسندگان در جهان قرار دارد. این رقم نسبت به سال پیش از آن ۲۳ درصد افزایش نشان میدهد؛ افزایشی که به گفته گزارش، بازتاب تشدید سرکوب صداهای منتقد در بستر جنگ و بحرانهای داخلی است.
بر اساس این گزارش، ایران همچنین بالاترین نسبت نویسندگان زن زندانی را در جهان دارد. ۳۲ درصد نویسندگان زندانی در ایران زن هستند، در حالی که میانگین جهانی ۱۶ درصد است.
پن آمریکا از گلرخ ابراهیمی ایرایی، نویسنده و برنده جایزه “آزادی نوشتن پن/باربی” سال ۲۰۲۶، نیز نام برده است که به گفته این سازمان، با وجود چندین حکم زندان به اتهامهایی چون “تبانی” و “تبلیغ علیه نظام”، همچنان از داخل زندان اوین به فعالیت حقوق بشری خود ادامه میدهد.
پس از ایران، عربستان سعودی با ۲۷ نویسنده زندانی، ویتنام با ۲۴ نفر، ترکیه با ۲۲ نفر، “اسرائیل/سرزمینهای اشغالی فلسطینی” با ۲۱ نفر، روسیه با ۱۸ نفر، بلاروس با ۱۷ نفر، مصر با ۱۳ نفر و میانمار با ۱۰ نفر در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.
سرکوب جهانی؛ از چین تا آمریکا
گزارش پن آمریکا تصویری گستردهتر از سرکوب جهانی نویسندگان نیز ارائه میدهد. در چین، که همچنان در صدر فهرست قرار دارد، نویسندگان با نظامی “بهشدت تنبیهی و محدودکننده” روبهرو هستند و ناشران برای پرهیز از زندان ناچار به خودسانسوریاند. در روسیه نیز بیشتر نویسندگان زندانی به دلیل مخالفت با جنگ اوکراین بازداشت شدهاند.
در “اسرائیل/ سرزمینهای اشغالی فلسطینی” نیز، به گفته پن آمریکا، دستکم شش نویسنده به دلیل مواضع ضد جنگ بازداشت شدهاند.
این گزارش همچنین از ورود نام ایالات متحده برای نخستین بار به “شاخص آزادی نوشتن” خبر داده است. پرونده آمریکا مربوط به بازداشت چند هفتهای سامی حمدی، تحلیلگر و ستوننویس بریتانیایی منتقد اسرائیل، توسط مأموران اداره مهاجرت ایالات متحده است؛ اقدامی که پن آمریکا آن را نمونهای از استفاده ابزاری از سازوکارهای مهاجرتی برای خاموش کردن صداهای مستقل توصیف کرده است.
پن آمریکا همزمان اعلام کرده که تعداد پروندههای فعال پایگاه داده “نویسندگان در معرض خطر” این سازمان، امسال برای نخستین بار از هزار مورد گذشته است. این پایگاه، ۱۰۵۹ مورد آزار و پیگرد نویسندگان در ۸۳ کشور را ثبت کرده که شامل ۵۳ قتل، ۱۳ ناپدیدسازی اجباری و ۱۷۰ مورد تبعید یا مهاجرت اجباری نویسندگان میشود.
کارین دویچ کارلکار در پایان این گزارش هشدار داده است که حمله به نویسندگان، صرفاً مسئله حمله به یک فرد یا یک کشور نیست، بلکه نشانه تهدیدی گستردهتر علیه آزادی اندیشه، خلاقیت و حق مخالفت در سراسر جهان است.
