پنجشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۳ - ۱۷:۴۹

پنجشنبه ۳۰ فروردین ۱۴۰۳ - ۱۷:۴۹

فیلسوفان عقیدتی ایده آلیسم آلمانی

ایده آلیسم آلمانی،- نتیجه بحران روشنگری و خشونت انقلاب فرانسه؟

از جمله دلایل رشد فلسفه خردگریز و ایده آلیستی در آلمان، بحران پایان عصر روشنگری، برخورد عاطفی و احساسی آلمانی ها با ترورهای زمان انقلاب فرانسه و خشونت های حکومت دوره ناپلئون قید شده. همزمانی رمانتیسم و ایده آلیسم در آندوره نشان میدهد که بجای عقل، احساس در فرهنگ غالب شده بود. باور به نبوغ ادبی در رمانتیسم مانند ...

سه فیلسوف عقیدتی ایده آلیسم آلمانی  

سه فیلسوف مهم فلسفه “ایده آلیسم آلمانی”: فیشته، شلینگ و هگل هستند. هر سه شاگرد شیلر؛ ادیب و فیلسوف “نابغه” آلمانی بشمار می آیند. گهواره رشد این جریان فلسفی میان سالهای ۱۸۳۱-۱۷۹۰ میلادی، نه در شرق دولت پروس آلمان آنزمان بلکه در شهر ینا در شرق آلمان امروزی بود. چهل سال مکتب ایده آلیسم آلمانی، زمانیست میان حضور کانت و مرگ هگل. سه متفکر نامبرده این مکتب بترتیب نماینده: ایده آلیسم ذهنی، ایده آلیسم عینی، وایده آلیسم مطلق؛ یعنی مقوله های: انسان، طبیعت، و خدا در تاریخ فلسفه غرب هستند. ایده آلیسم آلمانی بخشی از فلسفه کلاسیک آلمان است که بی تاثیر از ایده آلیسم انتقادی کانت نبود. این جریان فلسفی غیر از کانت متکی به اندیشه های: لایبنیتس، شیلر، هردر، و هلدرلین بود، که نوعی ذهن گرایی و رابطه نزدیکی با ادبیات و رمانتیسم ادبی داشت. ایده آلیسم آلمانی همچون ایده مطلق هگل مبلغ نوعی احدیت الاهی ذهنگرایانه بود. کوشش همیشگی هنر و دین در گذشته، رسیدن به شناخت خالق بود گرچه مکتب فوق گاهی منطق عقلگرایانه داشت.

بعد از تولد ایده الیسم المانی، تئوری شناخت و فلسفه آگاهی که از زمان دکارت فعال بود، اهمیت خود را از دست داد. پیشاهنگان فکری ایده آلیسم آلمانی در دو قرن پیش، کانت و لایبنیتس بودند. جریانات ادبی-فلسفی موازی این مکتب: هومانیسم نو، جنبش کلاسیک، و مکتب رمانتیک آلمانی بودند. نزدیکی ادبیات و فلسفه در آن دوره را میتوان با دوکتاب “ویلهلم ماستر”گوته، و “پدیدارشناسی روح” هگل مثال آورد. لیبرالهای آکادمیک مدعی هستند که از طریق مکتب ایده آلیسم آلمانی و نقش کانت، فلسفه از سطحی گری دوران روشنگری بیرون آمد و به عمق فلسفی بیشتری رسید؛ که دست آورد آن: زایش ایده‌های نو، تفکر فلسفی اصیل و سیستم های فکری جدید بود؛ گرچه هر سه در چهار چوب ذهنگرایی فلسفی فعال بودند. پشت همه اینها یک ایده آلیسم اخلاقی و متافیزیکی پیچیده قرار داشت، چون بر اساس نقد کانتی بوجود آمده بودند.

ادعای دیگر لیبرالها و مسیحیان اینست که مکتب ایده الیسم در طول تاریخ فلسفه غرب جنبه های مثبتی نیز داشته، گرچه اغلب به استتار دلایل مادی استثمار و قدرت طبقه حاکم پرداخته و یا حامی طبقات محافظه کار و ارتجاعی بوده ،و علاقه ای به شناخت و تغییر روابط اجتماعی پیشین نداشته. دشمن فلسفه ایده آلیسم از آغاز، تفکر ماتریالیستی بوده است. نبرد حداقل ۲۸۰۰ ساله میان ایندو یک مشخصه مهم کل تاریخ فلسفه در غرب است. نقش دین و ایده آلیسم همیشه شبیه هم بوده و آن تضمین آزادی استثمار و اقتدار توسط طبقه حاکم بوده. مارکسیست ها بر این باورند که ریشه تفکر ایده آلیستی در : روابط آنتاگونیستی طبقات، در تقسیم کار اجتماعی، و در جدایی کار فکری از کار یدی بوده است. تفکر ایده آلیستی مخالف تعییرات اجتماعی بوده و علاقه مادی توده‌ها را بسوی یک جهان خودمحور اگوایستی ذهنی و یک جهانبینی مذهبی هدایت می‌کند.

از جمله دلایل رشد فلسفه خردگریز و ایده آلیستی در آلمان، بحران پایان عصر روشنگری، برخورد عاطفی و احساسی آلمانی ها با ترورهای زمان انقلاب فرانسه و خشونت های حکومت دوره ناپلئون قید شده. همزمانی رمانتیسم و ایده آلیسم در آندوره نشان میدهد که بجای عقل، احساس در فرهنگ غالب شده بود. باور به نبوغ ادبی در رمانتیسم مانند آثار برجسته گوته و شیلر نیز بی تاثیر در رشد ایده آلیسم؛ به همراهی با رمانتیسم نبودند. متافیزیک قرون وسطایی ناشی از فلسفه ارسطو، بعد از شکوفایی ایده آلیسم، جذابیت خودرا از دست داد و آنرا به علوم طبیعی واگذار نمود. موضوعات مورد بحث متافیزیک تا آنزمان: هستی شناسی، الاهیات فلسفی، روانشناسی یا روح شناسی، و جهان شناسی یا رابطه هستی ها با همدیگر،بود. هومانیسم نو بعد از هومانیسم باستان و هومانیسم رنسانس، در دوره ایده آلیسم آلمانی بوجود آمد وشعار وحدت روح-جسم جناب هردر، پروسه تاریخ را رو به سوی هومانیسم میدید. وی میکفت: فرهنگ یعنی تربیت انسان برای انسانیت، او خواهان آموزش هومانیستی بجای تربیت متخصصین، و انسانهای اخلاقی-استتیک بجای انسانهای حسابگر و سودجو بود.

مورخین فلسفه، جریان ایده آلیسم را به دو شاخه: ذهنی و عینی تقسیم میکنند. ایده آلیسم ذهنی شامل مکاتب: پوزیویتیسم، فلسفه زندگی، و پراگماتیسم است. مارکسیست ها ریشه ایده آلیسم ذهنی را در از خود بیگانگی انسان بدلیل جامعه طبقاتی آنتاگونیستی می بینند. نمایندگان ایده الیسم ذهنی عبارتند از: برکلی، هیوم، و فیشته. ایده الیسم ذهنی معمولا همراه با ایده آلیسم عینی در بحث ها ظاهر میشود. جریانات ایده الیسم عینی در عصر جدید عبارتند از: هگل گرایی جدید، هستی گرایی جدید، و توماس گرایی جدید. نمایندگان ایده آلیسم عینی عبارتند از: افلاتون، آکوین، لایبنیتس، وهگل. پایه گذار آن ولی افلاتون بود، مهمترین نماینده اش در قرون وسطا آکوین است، و نمایندگان بورژوایی اش در عصر جدید: هگل و لایبنیتس میباشند. ایده آلیسم ذهنی در آغاز قرن ۱۸ میلادی توسط هیوم و برکلی تکامل یافت، اشکال آن در فلسفه کنونی بورژوازی عبارتند از: پوزیویتیسم، نئوپوزیویتیسم، فلسفه زندگی، پراگماتیسم، و اگزیستنسیالیسم. ایده آلیسم ذهنی موجب تولد مکاتب: شکاکی شناختی، و آگنوستیک لاادری شد که نمایندگانش: ماخ، فیشته، برکلی، و کانت، و جریانات: پوزیویتیسم نو، تفکر قدری-سرنوشتی، و باورمندان به تئوری نبوغ ادبی، و وجود قشر الیت و برگزیدگان بودند؛ که رسالتی مهم برای” نقش فرد در تاریخ” قائل بودند. 

مارکسیست ها مدعی هستند که چون ایده آلیسم فرهنگی جانبدار استثمار و سلطه اقتدارگرایان است، امپریالیسم در کشورهای مختلف، زحمتکشان را با انواع ایده آلیسم فریب میدهد. ولی ماتریالیسم تاریخی-دیالکتیکی میکوشد علیه: خردگریزی، هستی هراسی، جنگ طلبی، خرافات، علم هراسی، ایمان باوری، و دین گرایی، افشاگری کند. فلسفه ایده آلیستی در مبارزه با: احساس گرایی، شکاکی، و سودگرایی کاپیتالیستی، محافظه کار است و مانند متافیزیک پیشین میکوشد: اخلاق و دین طبقاتی را تضمین کند.

فیشته (۱۸۱۴-۱۷۶۲م) نخستین فیلسوف ایده آلیسم آلمانی میگفت: جهان اطراف فقط تصور ذهن ما است. شلینگ(۱۸۵۴-۱۷۷۵.م) دومین فیلسوف این مکتب ، واقعیت درونی و بیرونی را جنبه های یک کل  میدید. هگل(۱۸۳۱-۱۷۷۰.م)، سومین فیلسوف مکتب فوق، شکوفایی عقل را در واقعیت طبیعی و واقعیت تاریخی مهم میدانست؛ که نوعی باور به ایده آلیسم عینی است. فیشته مدعی شد که تنها کسی است که فلسفه کانت را؛ که مخلوطی است از انرژی فکری و آموزشی است، فهمیده، وآنرا به اوج خود رسانده. اوپیرامون مد مو و لباس آنزمان گفت: دوره کلاه گیس و موی دم اسبی اشرافیت نیز به پایان خود نزدیک شده! فیشته در پایان بجای مفهوم آگاهی، مفهوم زندگی را بکار میبرد و خود را تکمیل کننده فلسفه کانت میدانست؛ او ولی منکر ادعای کانت پیرامون تکمیل” سیستم فلسفه ترانسندنس” متعالی بود.

کانت(۱۸۰۴-۱۷۲۴.م) در پایان دیگر دنبال شناخت ماهیت اشیاء نبود بلکه میگفت باید تصور ما از آنرا مورد نقد و بحث قرار داد؛ یعنی او ایده آلیست شده بود و خلاف ماتریالیست ها و رئالیست ها؛ اشاره میکرد که یک جهان مستقل از آگاهی وجود ندارد، گرچه وی فلسفه را با یک آگاهی انتقادی مسلح نمود. امروزه گروهی کانت را نگهبان در ورودی ایده آلیسم آلمانی میدانند. سه متفکرایده آلیسم آلمانی ؛ مشهور به فیلسوفان عقیدتی،کوشیدند نفی متافیزیک توسط کانت را جبران کنند. دومین شاعر مهم آلمان بعد از شیلر؛ یعنی گوته، نیز خود را مخلص و پیرو فلسفه کانت میدانست. امروزه اشاره میشود که در تاریخ فلسفه غرب، نقش مخالفان کانت مهمتر از اهمیت طرفداران او میباشد. مخالفان کانت اغلب مذهبیون جزمی و فیلسوفان ایده آلیست؛ طرفدار متافیزیک دگماتیک، و دلخور از متد و روش وی بودند.  

منابع: 
— philosophie, ein grundkurs, band 2, e.martes. s.658
— philosophisches lesebuch,band 3, h.g. gadamer, s.15
— kleine geschichte der philosophie, volker spierling,s.150
بخش : فلسفه
تاریخ انتشار : ۲۶ دی, ۱۴۰۲ ۵:۱۱ ق٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

حملۀ تروریستی در مسکو را محکوم می‌کنیم!

روشن است که چنین حمله‌ای نیاز به تیمی حرفه‌ای و سازماندهی و تدارکی نسبتاً طولانی و گسترده دارد. در عین حال، زود است که بتوان تحلیل جامع و روشنی از ابعاد پشت پردۀ این جنایت و اهداف سازمان‌دهندگان آن ارائه داد. هدف از این یادداشت کوتاه نیز  در وهلۀ نخست مکثی است بر قربانیان این حمله و حملاتی از این دست. قربانیانی که تنها سهم‌شان از سازمان‌دهی و تدارک چنین جنایاتی و علل پشت پردۀ آن، هزینه‌ای است که با جان و سلامتی‌شان می‌پردازند.

مطالعه »
یادداشت
تظاهرات آتش بس در آمریکا

شعبده بازی بایدن بر روی جنگ غزه

ممکن است به اشتباه کسی را با تیر زد یا جایی را تصادفی بمباران کرد ولی امکان ندارد که دو میلیون نفر را تصادفی با قحطی و گرسنگی بکشید.
قحطی در غزه قریب الوقوع است و پیامدهای آنی و بلندمدت سلامتی نسلی را به همراه خواهد داشت.

مطالعه »
آخرین مطالب

دیوید هرست: نحوه حمله ایران ضعف اسرائیل را آشکار کرد!

پس از چنین حمله‌ای، تصاویر بصری بد به نظر می‌رسند: اسرائیل به دیگران برای دفاع از خود نیاز دارد و در انتخاب نحوه عکس العمل نیز آزاد نیست. این حمله اگر صورت گیرد باعث می‌شود که حامی اسراییل، ایالات متحده، گزینه‌های سیاسی دیگری را انتخاب کند.

یادمان ۴٩مین سالگرد جانباختگان تپه‌های اوین به‌دست دژخیمان سلطنت پهلوی

یادمان ۴٩مین سالگرد جانباختگان تپه‌های اوین به‌دست دژخیمان سلطنت پهلوی –
جمعه، ٣١ فروردین ١۴٠٣ (١٩ آپریل ٢٠٢۴ میلادی)،
ساعت: ٢١:٣٠ به‌وقت ایران (٢٠ به‌وقت اروپای مرکزی)

نظام مالی جهانی و بازارهای مالی و پولی و ابزار آن

درک و دریافت و آموزش اقتصاد سرمایه داریِ جهان امروز׳ بدون شناخت لایه های پنهان یا کمتر شناخته شده نظام مالی و تجارت جهانی و گردانندگان و سوداگران آن و آشنایی با سویه ها و دگرگونی های شتابنده و یا گام به گام آن شدنی نیست و نیازمند واکاوی سنجشگرانه است׳ که در این بخش کوشش می شود تنها به گونه ای فشرده به آنها اشاره شود.

اینترسپت: گزارش نظامی درگیری ایران-اسراییل!

ایالات متحده مدعی است که اکثر هواپیماهای بدون سرنشین و موشک‌های شلیک شده ایران در جریان حمله نیمه شب شنبه را سرنگون کرده است. بیش از نیمی از تسلیحات ایران نیز قبل از رسیدن به خاک اسرائیل توسط هواپیماها و موشک های آمریکا منهدم شدند.

خوشه ها را

خاطره ها، مثل پیچک، در ما می پیچند,
چون شعاعی از گس و عطر,
نرمک نرمک، همچون امید، می گشایند راه،
می نمایند رخ …

یادداشت
تظاهرات آتش بس در آمریکا

شعبده بازی بایدن بر روی جنگ غزه

ممکن است به اشتباه کسی را با تیر زد یا جایی را تصادفی بمباران کرد ولی امکان ندارد که دو میلیون نفر را تصادفی با قحطی و گرسنگی بکشید.
قحطی در غزه قریب الوقوع است و پیامدهای آنی و بلندمدت سلامتی نسلی را به همراه خواهد داشت.

مطالعه »
بیانیه ها

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یک‌بار دیگر مخالفت اکید خود را با ماجراجویی‌های خطرناک پیش‌آمده از سوی اسرائیل و واکنش متقابل جمهوری اسلامی ایران و ادامۀ حملات نظامی  چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اسرائیل، اعلام و قاطعانه از تلاش‌های دیپلماتیک برای رفع اختلافات منتج به این حوادث حمایت می‌کند. 

مطالعه »
پيام ها

از قطعنامۀ شورای امنیت سازمان ملل و برقراری آتش‌بس فوری و پایدار در غزّه حمایت می‌کنیم!

ما فداییان خلق ایران از نخستین روز آغاز جنگ ضمن محکوم کردن و غیرقابل توجیه خواندن عملیات مسلحانه و نظامی علیه مردم بی‌دفاع غیرنظامی، همراه و هم‌صدا با آزادی‌خواهان جهان خواهان آتش‌بس فوری و تأمین حقوق حقّهٔ مردم فلسطین شدیم. با این رویکرد ما مهار مقاومت آمریکا و تصویب قطعنامهٔ شورای امنیت را یک پیروزی بزرگ برای مردم بی‌گناه غزّه و فلسطین و تمامی آزادی‌خواهان جهان می‌دانیم.

مطالعه »
بیانیه ها

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یک‌بار دیگر مخالفت اکید خود را با ماجراجویی‌های خطرناک پیش‌آمده از سوی اسرائیل و واکنش متقابل جمهوری اسلامی ایران و ادامۀ حملات نظامی  چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اسرائیل، اعلام و قاطعانه از تلاش‌های دیپلماتیک برای رفع اختلافات منتج به این حوادث حمایت می‌کند. 

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

دیوید هرست: نحوه حمله ایران ضعف اسرائیل را آشکار کرد!

یادمان ۴٩مین سالگرد جانباختگان تپه‌های اوین به‌دست دژخیمان سلطنت پهلوی

نظام مالی جهانی و بازارهای مالی و پولی و ابزار آن

اینترسپت: گزارش نظامی درگیری ایران-اسراییل!

خوشه ها را

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!