راسل، فیلسوف و ریاضی دان هومانیست

روشنگری و اعتراض در چهارچوب دمکراسی غربی

برتراند راسل، فیلسوف، منطق دان و ریاضی دان انگلیسی پایه گذار منطق ریاضی مدرن و از نظر فلسفی نماینده امپریسم منطقی پوزویستی، متفکر و صلح خواهی لیبرال؛ با ایده آلهای صوری انسان دوستانه است که بین سالهای ۱۹۷۰-۱۸۷۲ زندگی نمود، و در دانشگاه به تحصیل ریاضیات و فلسفه پرداخت.

راسل مانند برگسن و سارتر و کامو از جمله فیلسوفانی است که در سال ۱۹۵۰ برنده جایزه نوبل ادبیات شد. کمیته نوبل دلیل اعطای جایزه فوق را به او “پیشگام بودن برای مبارزه درراه هومانیسم و آزادی تفکر” اعلان نمود.

راسل یکی ازمتفکران فلسفه تجزیه و تحلیلی در انگلیس بود. بخش مهمی از آثار او مربوط به تاریخ فلسفه بورژوایی و علم ریاضیات است. او دانشمند و سیاستمدار و فعال سیاسی و نویسنده بود. راسل فیلسوفی است بدون سیستم نظری، ولی با تمایلات فلسفی آتەایستی و سوسیالیستی ازنوع غربی.

راسل یکی از مهمترین استادان علم منطق درقرن بیست بود و کوشید تا تجربه گرایی فلسفی را با تئوری شناخت ریاضی متحد نماید. از جمله موضوعات تحقیقی راسل- فلسفه ریاضیات، تئوری شناخت، فلسفه زبان و فلسفه روان است. او پایه گذار اتم گرایی منطقی است و می گفت فلسفه را می توان اینچنین نامید. در علوم باید زبان ایده آل منطقی بجای زبان عامیانه غیرمطمئن قرارگیرد. اوهمه مسائل فلسفی را تا حد و مرز وضعیت جمله سازی و بکارگیری از زبان کاهش می داد، و تعریف می کرد.

راسل بعدها نوشت که مطالعه کتاب “اوکلید” فیلسوف و ریاضی دان یونانی درعهد نوجوانی تاثیر مهمی روی اوگذاشت. او خود زیر تاثیر فیلسوفانی مانند هیوم و ادوارد مور و لایبنیتس و جان استوارت میل بود. وی روی محفل فلسفی وین تاثیر بزرگی گذاشت، ویتگنشتاین یکی از شاگردانش بود.

راسل در قرن ۲۰ کمک عظیمی به رشد علم منطق نمود، او را می توان یکی از فیلسوفان مکتب پدیده شناسی فنومنولوگی نیزبشمارآورد. وی مدعی بود که واقعیات را می توان بسبک اتم شناسی تا کوچکترین اجزاء آن شناخت و نامید.

راسل مانند خود نوبل دانشمندی شکاک و اتوپیست واخلاقگرا است. از جمله مبارزات او در چهارچوب دمکراسی غربی ، مخالفت با سلاح اتمی و انتقاد از حمله امریکا به ویتنام و انتقاد از دخالت شوروی در چکسلواکی و مسابقات تسلیحاتی میان دوبلوک و ابرقدرتها بود. او نه تنها استالین، بلکه ضدکمونیستهای بورژوایی را نیزمورد حمله و انتقاد قرارداد.

در نظر راسل سه صفت انسانی عبارتند از عشق و شناخت و همدردی. وی اشاره می کند که تکیه گاه  و مقاومت روانی اجتماعی اش در دوران جوانی- طبیعت و کتاب و ریاضیات بود. شعار”فرمان برداری از عقل” او حتی امروزه در محافل روشنگری مطرح ومورد توجه است.

مجموعه آثار راسل بیش از ۶۰ کتاب و ۲۰۰۰ مقاله است. از جمله آثاراو- بیوگرافی متفکران غرب، تاریخ فلسفه غرب، مقدمه ریاضیات، زندگی من، ماهیت ما و جهان خارج، پایه های یک تحول اجتماعی، عرفان ومنطق، تجزیه و تحلیل روان، فرهنگ جامعه صنعتی و آینده آن، فلسفه مادی انسان و جهان، شک گرایی، عصرعلوم، آزادی و سازمان گرایی، در رسای اعتدال، مقوله قدرت، مقالات فلسفی و سیاسی، اصول هندسه، نقد فلسفه لایبنیتس، درباره علامات و نشانه ها، اصول ریاضی، چرا دیگر مسیحی نیستم، ازدواج و اخلاق و تسلط سرزمین سعادت هستند.

کتاب معروف او “تاریخ فلسفه غرب” با ۸۵۰ صفحه درسال ۱۹۵۰ منتشرشد که شامل بخشهای فلسفه یونان باستان-فلسفه مسیحی قرون وسطا- و فلسفه عصرجدید- هست.