وبلاگ، که ترکیبی از کلمه های “web ” و ” Logbook” است، به صفحه اینترنتی گفته می شود که در آن بلاگر خاطرات روزانه خود را قرار می دهد یا راجع به انواع موضوعات و اتفاقات مختلف می نویسد. پدیده ای که روزانه علاقه مندان بیشتری پیدا می کند، و شانسها و ریسکهای مخصوص به خود را دارد.
وبلاگنویسی امروز پرطرفدارترین نوع انتشار اینترنتی است که از کاربران اینترنت، ناشران فعالی می سازد که به هیچ سازمان و رسانه ای وابسته نیستند. ولی دلیل این انتشار شخصی در اینترنت چیست؟ و آیا می توان آنرا توصیه کرد؟ خصوصیات وبلاگنویسی چیست؟
خاصیت آرشیو سازی
در دنیای امروز ما روزانه زیر باران اخبار و اطلاعات مخلتف قرار می گیریم. با وبلاگنویسی، نوشتن مرتب تجربیات، نظرات و حوادث مختلف و جمع آوری منابع و لینکها، یک آرشیو شخصی درست می شود، که به راحتی قابل شکل دادن و دوباره خوانی است. در واقع وبلاگنویسی مانند یک “حافظه خارجی” عمل می کند، که می تواند جنبه شخصی یا شغلی داشته باشد. به این خاطر، کار کردن فعال با وبلاگ باعث می شود که بتوانیم بهتر بفهمیم و به خاطر آوریم که کی و چطور در گذشته عکس العمل نشان داده ایم. این می تواند به جریان یادگیری ما کمک کند.
خاصیت بازتاب (افکار)
عمل نوشتن به خودی خود شخص را مجبور به مرتب کردن افکار و ایده های خود و تفکر عمیقتر در آنها و سعی در بیان دقیقتر آنها می کند، بدون اینکه از طرف مقابل( مانند زمان حرف زدن) مرتب وقفه در این بیان کردن ایجاد شود. اما با نوشتن در محلی عمومی مانند وبلاگ، از نویسنده توقع بیشتری در توضیحات روشن و دلیل آوری منطقی و قابل فهم می رود. بر خلاف نوشتن سریع افکار و احساسات بر روی کاغذ، شخص وبلاگنویس مجبور است که افکار خود را بیشتر سازماندهی کند. این می تواند کمک خوبی برای رشد هویت شخصی او باشد و توضیحی برای این که تعداد زیادی از وبلاگنویسان، از قشر نو جوانان هستند.همینطور کسانی که هویتشان در جامعه به خاطر موقعیت اجتماعی، عقاید مذهبی، نوع تمایل جنسی، یا سلامت جسمی نا مطمئن است، می توانند با رساندن صدای خود از طریق وبلاگ، ارزشهای خود را تقویت کنند.
خاصیت تصفیه ای (احساس)
وبلاگنویسی نه تنها امری عقلانی، که امری احساسی نیز هست. ناامیدی از یک حادثه، ترس از بیماری، غرور یک موفقیت، عصبانیت از تصمیمات سیاسی- در وبلاگ می توان به همه اینها پرداخت. بعضی از وبلاگنویسان ناامیدیها، مشکلات و ضعفهای خود را طوری با طنز و کنایه به خود بیان می کنند که گاهی این درد دلها در نهایت تبدیل به داستانهایی سرگرم کننده و حتی آموزنده می شود. این کمک می کند که در تنهایی با مشکلات خود زانوی غم بغل نگیرند، و در عین حال بر خلاف نوشتن در دفتر خاطرات، وبلاگنویس کمتر می تواند در نوشته هایش دائم برای خود دل بسوزاند، چرا که خواننده ها با اینکه از او دلداری می کنند، ولی به سرعت منتقد نیز هستند اگر نویسنده همیشه نقش مظلوم به خود بگیرد یا به راحتی تقصیر را بر گردن دیگری بگذارد.
خاصیت اجتماعی
وبلاگنویسها، کسانی هستند که در اینترنت به دنبال هم صحبت و مخاطب می گردند و معمولا آنها را پیدا هم می کنند، اگر به طور مرتب مطلب بنویسند. هر وبلاگنویسی، وبلاگ خوان نیز هست و فعالیت همسایگان وبلاگی خود را دنبال می کند. وبلاگ نویسها برای مطالب یگدیگر نظر می نویسند ، به آنها لینک می دهند، از طریق ایمیل با هم ارتباط برقرار می کنند و یکدیگر را در دنیای واقعی دو به دو یا حتی گروهی ملاقات می کنند. حتی در بعضی از شرکتها، از وبلاگ به عنوان وسیله ای برای کار تیمی استفاده می شود.
خاصیت تاثیر گذاری عمومی
بعضی از وبلاگها نقش اطلاع رسانی و روشنگری دارند و می توانند حرکتهای سیاسی را ایجاد کنند. با وجود محدودیت خوانندگان تک تک وبلاگها، وبلاگستان در افکار عمومی تاثیر گذار است، چرا که بسیاری از خبرنگاران از وبلاگها به عنوان منابع خبری استفاده می کنند. این نقش وبلاگها مثلا در زمان رای گیری، جنگ یا فجایع طبیعی مانند زلزله بیشتر قابل توجه است، چون در چنین مواردی به ملاحظات شاهد های عینی بیشتر احتیاج است. با لینک دادن زیاد به مطالب از طریق وبلاگها، آنها در ماشینهای جستجو در صدر لیست قرار می گیرند. بسیاری از شرکتها نام نیک خود را به خاطر مطالب منتقدانه وبلاگها در خطر می بینند، و یا بعضی از سیاستمداران سعی در ترمیم نام نیک خود از طریق وبلاگ نویسی دارند.
خاصیت رشد خلاقیت
یک نقاش، عکاس، فیلمساز، یا طراح می تواند از وبلاگ برای نمایش کارهای خود استفاده کند و نظر خوانندگان و بینندگان آنها را بداند. حتی بسیاری از این نوع وبلاگر ها،هنگام جستجوی کار از وبلاگهای خود برای نشان دادن فعالیتشان در گذشته استفاده می کنند. یک پروژه وبلاگی طولانی و موفق، نشان دهنده پایداری و دیسیپلین بلاگر آن، و همینطور آگاهی تکنیکی و توانایی او در ساخت و پرداخت وبلاگ و محتویات آن است. به خاطر انتقاد خوانندگان از مطالب وبلاگها، کیفیت نوشته ها بسیار بهتر از نوشته های شخصی است و بعضی از وبلاگنویسان موفق به انتشار مطالب وبلاگ خود به صورت کتاب می شوند.
در بین عامه مردم معمولا به وبلاگنویسها با دید تمسخر نگاه می شود، چون کار آنها و محتویات وبلاگها درخشندگی رسانه های حرفه ای را ندارد- چیزی که اصولا هدف وبلاگنویسی نیست. در زمانی که توانایی رسانه ای و اطلاع رسانی تا این حد مورد خواست است، نمی توان به اندازه کافی فعالیت خودکار وبلاگر ها را قدر نهاد. اینکه در سطح جهان دهها هزار نوجوان در وبلاگهای خود فعالیت می کنند، به خوبی نشان دهنده تلاش آنها برای تسلط بر این رسانه جدید و پرداختن به فرم نوشتاری یا تصویری این نوع رسانه است. مسابقات هنری وبلاگی و حتی جلسات وبلاگخوانی در دنیای واقعی، نادر نیستند.
در کنار این نقشهای مثبت وبلاگنویسی، خطرهایی نیز وجود دارد. در بین وبلاگنویسان و خوانندگان آنها کسانی هستند که رفتاری نامناسب دارند، و آگاهانه به دیگران اهانت یا حمله می کنند. بعضی از وبلاگنویسان به خاطر قرار دادن بی محابای متنهای سیاسی یا سکسی، یا خبر دادن از وضع جسمانی خود، در زندگی شخصی یا شغلی خود دچار مشکل شده اند. چرا که وبلاگ می تواند از سوی همسر، فرزندان، همکاران و یا مشتریان نیز خوانده شود. اینجا یک مرز مشخص بین دنیای واقعی و دنیای مجازی وجود ندارد. برای همین برای وبلاگر مهم است که نوع وبلاگنویسی و ترکیب خوانند گان خود و عواقب احتمالی وبلاگنویسی خود را بررسی کند و محدودیتی در نوشتن خود قائل شود یا در کل با اسم مستعار بنویسد. اینجا تنها صحبت از حفظ حریم شخصی خود وبلاگر نیست، بلکه رعایت حریم شخصی تمام کسانی است که به او مربوط می شوند و یا کسانی که او در وبلاگش در موردشان می نویسد یا از آنها عکس چاپ می کند.
مانند تمام نشرهای دیگر اینترنتی، مطالب وبلاگها هم مکرر کپی و بایگانی می شوند و به این شکل حتی با پاک کردن وبلاگ، بسیاری از مطالب آن باقی می مانند. حتی کسی که امروز با اعتماد به نفس یا با اسم خود به چیزی که نوشته است پایبند است، مجبور است از خود سئوال کند که آیا فردا نیز نظرش این خواهد بود یا نه.
در بین وبلاگها هم مانند عرصه های دیگر خطر رفتار بیمار گونه یا مجرمانه وجود دارد. گاهی یک اختلال روانی شخص بلاگر می تواند با وبلاگنویسی تشدید شود، مثلا بایگانی کردن مطالب اینترنتی، شکل “اجباری” و بیمار گونه به خود بگیرد. در ضمن وبلاگها می توانند برای قرار دادن مطالب مجرمانه مورد سوء استفاده قرار بگیرند. از آن گذشته وبلاگرها به خاطر اینکه در معرض دید عموم قرار دارند، می توانند قربانی دیوانگان عشقی، تهدیدها و آزارهای مختلف قرار بگیرند.
با وجود این: اینکه وبلاگرها همگی به عنوان معتادان تنهای اینترنتی که “به جای زندگی کردن، وبلاگنویسی می کنند” در یک کشو قرار داده شوند، تنها تکرار یک کلیشه است که تحقیقات آنرا رد کرده اند: ارتباط اینترنتی از طریق وبلاگ، تکمیل کننده و نه جایگزین شکلهای دیگر ارتباط است، و کم پیش نمی آید که این ارتباط مجازی انگیزه برای فعالیتهای تازه را به وجود می آورد. بسیاری از وبلاگها تبدیل به قبرستانهای داده ها می شوند، چراکه مرتب به روز کردن وبلاگ، نیاز به زمان، نظم و ایده دارد. و همینطور خیلی از وبلاگها هم برای بیشتر خوانندگان جالب نیستند. اما این نقص وبلاگستان نیست، بلکه از خصوصیات آن به شمار میرود: از بین انواع مختلف وبلاگها هر کس می تواند و باید که موضوعها و وبلاگهای مورد علاقه خود را پیدا کرده و گوشه مخصوص خود را درست کند. تک تک وبلاگها نمی خواهند و نمی توانند که قشر عظیمی را در بر بگیرند. هر کس در وبلاگ خود به آنچه مورد علاقه خودش است می پردازد، بدون اینکه نگران تعداد انتشار مطلب، سهم خود، یا استقبال دیگران باشد. حتی در وبلاگهایی که در مورد مسائل سکسی نوشته می شود، بیشتر از اینکه به جنبه پورنوگرافی پرداخته شود، از احساس نا اطمینانی یا سئوالات مربوط به این مساله نوشته می شود. وبلاگها مکانهایی برای مطرح شدن افکار و گفتگو هستند که مرز بین خصوصی و عمومی را تغییر می دهند. این جستجو برای ایجاد ارتباط بین انسانی، صحنه رسانه ها را گسترده تر می کند و نمی توان آنرا تنها با عنوان ” خود نمایی اینترنتی” مهر گذاری کرد.
نویسنده: دکتر نیکولا دورینگ (Dr. Nicola Döring) روانشناس، جامعه شناس و استاد علوم ارتباطی در دانشگاه ایلمناو
خلاصه مقاله ای برگرفته از مجله “روانشناسی امروز” (Psychologie Heute) , آگوست ۲۰۰۵
