جمعه ۳۱ فروردین ۱۴۰۳ - ۱۰:۰۱

جمعه ۳۱ فروردین ۱۴۰۳ - ۱۰:۰۱

فرخی یزدی، شاعر و مبلغ عدالت

در ازای افکار لیبرالی معاصرانش، فرخی از چشمه تفکر سوسیالیستی نوشیده است. گرچه معرفت او خام است، اما شاعر، تشخیص شعریش را مدیون آن است. نیز در اثر او است که ما نخستین بار از فرهنگ اصطلاحات و تعابیری که سالها بعد ادبیات سیاسی چپ را انباشت نشانه ها می بینیم

فرخی یزدی شاعر و روزنامه نگار مبلغ، عدالت وآزادی، پس از سالها مبارزه در راه آزادی و عدالت و تحمل رنجهای بسیاری که در این راه متحمل شد. شاعری که حتی بادوختن دهانش نیز نتوانستد او را از مبارزه در راه آزادی و عدالت باز دارند در سال ۱۳۱۸ در اوج دیکتاتوری رضا شاه توسط زندانبانان در زندان شهربانی به قتل رسید، بمنظور گرامیداشت یاد و خاطره این مبارز ارجمند، مناسب دانستیم به مناسبت روز کارگر، بخشی از نوشته زیبا و جذاب نویسنده و مترجم برجسته ایران، آقای محمد علی سپانلو در مورد فرخی یزدی را تقدیم علاقمندان آن کنیم:

“عمرها در طلب شاهد آزادی و عدل

سرقدم ساخته تا ملک فنا تاخته ایــــم”

محمد فرخی یزدی نیز چون عارف، عشقی و بهار فرزند انقلاب مشروطه و پرورده فضای فرهنگی و ذهنی آن است. همه ریشه مشترکی دارند، اما فرخی بر شاخه ای دیگر رسته است. در ازای افکار لیبرالی معاصرانش، فرخی از چشمه تفکر سوسیالیستی نوشیده است. گرچه معرفت او خام است، اما شاعر، تشخیص شعریش را مدیون آن است. نیز در اثر او است که ما نخستین بار از فرهنگ اصطلاحات و تعابیری که سالها بعد ادبیات سیاسی چپ را انباشت نشانه ها می بینیم.

فرخی هم پای بنیان گذاری حزب (عدالت) به این اصطلاحات رسید. آنگاه که نثر سیاسی و مسلکی رسول زاده یا رسالات سلطان زاده و یارانش و یا نمایش نامه های گریگوری قیکیان آغاز به ساختمان یک فرهنگ سیاسی مسلک دار و البته چپگراکرده بود. با این همه توانائی فرخی در صورتهای تغز لی ونیز عشق عمومی اش به وطن و آزادی به او هم چهره شاعر ملی داده است، و از این لحاظ با ناظم حکمت، شاعر ترک قابل قیاس است که مخالفانش هم شعر او را می خواندند و از آن لذت می برند. والا به لطف همین چند وجهی بودن، بعد از انقلاب سال ۱۳۵۷ ایران فرخی ناگهان احیاء شد. نوبت او رسید. نامش را جار زدند در سرودهای انقلابی، در شعارهای سیاسی در شاهد مثالها که سخن گویان می آوردند. چه کسی فکر میکرد که شعرهای شاعر مقتول به اقتضاهای چنان روزگاری بتواند پاسخ دهد؟ حتی پس از گشایش شهریور سال ۲۰ هم فرخی اینچنین مطرح نشد. از او و هنرش، از سلوک اجتماعی و سرنوشت دردناکش نوشتند، اما پنداری (ادبیات سیاسی) او زمانه ای مساعدتر می جست تا جناح های گونان و اغلب مخالف بتوانند از آن سود برند. آری فرخی ۴۰ سال پس از قتلش رستاخیز خود را به چشم دید. (حسین مکی)

جامع دیوان فرخی می نویسد: فرخی اقلا” دوازده سال دیر کشته و شهید شده است. با این حال همین دوازده سال فرصتی برای بازیافت و آزمون آن خصیصه که برشمردیم، سالی که به قول راوی که حکم مرگ فرخی باید اجرا می شد برای ۱۳۰۶ شمسی است. حیدرخان و خیابانی و میرزا کوچک خان کشته شدند. عشقی به گلوله مزدوران دستگاه از پای درآمده، عارف به تبعید دق آور خود افتاده، اشرف الدین گیلانی جامه جنون می پوشد، بهار به همراه اقلیت مخالف مجلس کنار گذاشته شده است، دهخدا یکسره به کار تحقیق سرگرم است. تحقیق در آثار ازمنه کهن، و عهد گرد گرفتن از بوق های عصربوق آغاز شده است.

سالهایی که جنبش کم شمار اما بسیار متنفذ چپ در ایران یکسر در هم شکسته است. تخمی که در بنیان دوران انقلابی اجتماعیون عامیون، حزب عدالت، کنگره انزلی و اتحادیه های کوچک کارگری کاشته بودند، در این سالها دستخوش تاراج شد. باغچه ای سوخته و بی منظر از آن باقی ماند. یاران یا گریختند یا توبه کردند یا کشته شدند. باید چند سالی می گذشت تا گروه پنجاه و سه نفر تقریبا” از صفر آغاز کنند. اما فرخی به اراده خود در مهلکه باقی می ماند. نه بی نشان می شود نه ساکت و رام و نه به زیر زمین می رود. برعکس به عنوان یکی از دو نماینده مخالف دولت (یعنی در واقع مخالف رضا شاه) پا به مجلس شورای ملی می گذارد. پس در واقع دوازده سالی زیادی عمر می کند. که این را البته مدیون واپسین نیروهای داخلی و خارجی است. فرخی تنها می ماند، تنها می جنگد و حتی (پس از پیدایش گروه ۵۳ نفر)تنها می میرد. شعرهای او دقیقا” نمایش گر منش اوست که هرگز تزلزل نمی پذیرد. در محیطی که (برق همایونی) حتی سازشکاران و ترسوها را می گیرد، فرخی شایسته کشته شدن زندگی می کند. حتی در ۶ سال واپسین، حکم قتل خود را در جیب دارد. فرخی از آخرین بازماندگان آن سلاله که بر زمین موطن خویش پای افشردند. ساحل سلامت را رها کردند و به قلب گرداب شیرجه رفتند.

پس از قلع و قمع همراهان دوره آزادی چند سالی دیگر هم غریب و بی باور چون آخرین جنگ جوی قبیله آپاچی از گذرگاه کوهستانی اش دفاع کرد. راستی را که سزاوار بود، در زندان شهربانی به سال ۱۳۱۸، به نعش خفه شده او همچون بازمانده یک تیره منقرض یا موجودات کرات دیگر نگاه کنند. او به نام یک وظیفه، به نام وفاداری به عقیده (نسبت به عقیده باوفا هم بود)، چنین زیست، اما حتما سرنوشت مختوم خود را واقف بود که می گفت:

باید از اول بشوید دست از حق حیات

در محیط مردگان هر کس اقامت می کند

می دانیم که دورنمایه اساسی شاعران مشروطه (آزادی و وطن) است. فرخی البته در تمامی عمرشاعر دمو کراسی و ملیت نیز بوده است، اما او از این زمینه کلی بسوی مفهوم خاص (عدالت)می گراید، و آن را به الفاظ گوناگون به عنوان پشتیبان آزادی وطن، در شعرهایش نقش میزند.از این رو در اثر او عدالت نه یک مفهوم اخلاقی است، بل اشارهای به یک برنامه اجتماعی دارد:

خوش آنکه در طریق عدالت قدم زنیم

با این مرام در همه عالم علم زنیــــــم

این شکل زندگی نبود قابل دوام

خوب است که این طریقه بد را برهم زنیم

قانون عادلانه تر از این کنیم وضع

آنگاه بر تمام قوانین قلم زنیم

چون جنگ خلق بر سر دینار و درهم است

باید به جای سکه چکش بر درم زنیم

ما را چو فرخی همه خوانند تندرو

روزی گر از حقایق ناگفته دم زنیم

(محمد علی سپانلو)

بر گرفته ازکتاب چهار شاعر آزادی

بخش : کارگری
تاریخ انتشار : ۲۵ فروردین, ۱۳۸۹ ۸:۱۲ ق٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

حملۀ تروریستی در مسکو را محکوم می‌کنیم!

روشن است که چنین حمله‌ای نیاز به تیمی حرفه‌ای و سازماندهی و تدارکی نسبتاً طولانی و گسترده دارد. در عین حال، زود است که بتوان تحلیل جامع و روشنی از ابعاد پشت پردۀ این جنایت و اهداف سازمان‌دهندگان آن ارائه داد. هدف از این یادداشت کوتاه نیز  در وهلۀ نخست مکثی است بر قربانیان این حمله و حملاتی از این دست. قربانیانی که تنها سهم‌شان از سازمان‌دهی و تدارک چنین جنایاتی و علل پشت پردۀ آن، هزینه‌ای است که با جان و سلامتی‌شان می‌پردازند.

مطالعه »
یادداشت
تظاهرات آتش بس در آمریکا

شعبده بازی بایدن بر روی جنگ غزه

ممکن است به اشتباه کسی را با تیر زد یا جایی را تصادفی بمباران کرد ولی امکان ندارد که دو میلیون نفر را تصادفی با قحطی و گرسنگی بکشید.
قحطی در غزه قریب الوقوع است و پیامدهای آنی و بلندمدت سلامتی نسلی را به همراه خواهد داشت.

مطالعه »
آخرین مطالب

طرح نور، سرکوب شدید زنان خواهان پوشش اختیاری

اعتراضات علیه حجاب اجباری که بعد از قتل مهسا (ژینا) امینی در بازداشتگاه گشت ارشاد، سراسر ایران را فراگرفت، با وجود سرکوب، به یک معضل برای حکومت تبدیل شده است. گشت ارشاد نمونه کوچکی از جنگ هر روز حاکمیت با زنان بوده و سرکوب هر روزه زنان در خیابان یعنی اعتراف به تداوم جنبش زن زندگی آزادی.

عمر آشور: چگونه حملات ایران به اسرائیل چشم انداز مناقشه خاورمیانه را بازتعریف کرد!

مقیاس و گستره نیروهای متحد ایران نیز برای اولین بار مشاهده می‌شد. متحدان غیردولتی ایران ‌توانستند حملات را به طور همزمان هماهنگ کنند، از موشک‌های بالستیک دوربرد و متوسط و موشک‌های کروز شلیک شده توسط حوثی‌ها در یمن تا موشک‌های ۱۲۲ میلی‌متری گراد که توسط حزب‌الله در جنوب لبنان پرتاب شد، تا موشکهای پرتاب شده توسط شبه‌نظامیان عراقی.

دیوید هرست: نحوه حمله ایران ضعف اسرائیل را آشکار کرد!

پس از چنین حمله‌ای، تصاویر بصری بد به نظر می‌رسند: اسرائیل به دیگران برای دفاع از خود نیاز دارد و در انتخاب نحوه عکس العمل نیز آزاد نیست. این حمله اگر صورت گیرد باعث می‌شود که حامی اسراییل، ایالات متحده، گزینه‌های سیاسی دیگری را انتخاب کند.

یادمان ۴٩مین سالگرد جانباختگان تپه‌های اوین به‌دست دژخیمان سلطنت پهلوی

یادمان ۴٩مین سالگرد جانباختگان تپه‌های اوین به‌دست دژخیمان سلطنت پهلوی –
جمعه، ٣١ فروردین ١۴٠٣ (١٩ آپریل ٢٠٢۴ میلادی)،
ساعت: ٢١:٣٠ به‌وقت ایران (٢٠ به‌وقت اروپای مرکزی)

نظام مالی جهانی و بازارهای مالی و پولی و ابزار آن

درک و دریافت و آموزش اقتصاد سرمایه داریِ جهان امروز׳ بدون شناخت لایه های پنهان یا کمتر شناخته شده نظام مالی و تجارت جهانی و گردانندگان و سوداگران آن و آشنایی با سویه ها و دگرگونی های شتابنده و یا گام به گام آن شدنی نیست و نیازمند واکاوی سنجشگرانه است׳ که در این بخش کوشش می شود تنها به گونه ای فشرده به آنها اشاره شود.

یادداشت
تظاهرات آتش بس در آمریکا

شعبده بازی بایدن بر روی جنگ غزه

ممکن است به اشتباه کسی را با تیر زد یا جایی را تصادفی بمباران کرد ولی امکان ندارد که دو میلیون نفر را تصادفی با قحطی و گرسنگی بکشید.
قحطی در غزه قریب الوقوع است و پیامدهای آنی و بلندمدت سلامتی نسلی را به همراه خواهد داشت.

مطالعه »
بیانیه ها

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یک‌بار دیگر مخالفت اکید خود را با ماجراجویی‌های خطرناک پیش‌آمده از سوی اسرائیل و واکنش متقابل جمهوری اسلامی ایران و ادامۀ حملات نظامی  چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اسرائیل، اعلام و قاطعانه از تلاش‌های دیپلماتیک برای رفع اختلافات منتج به این حوادث حمایت می‌کند. 

مطالعه »
پيام ها

از قطعنامۀ شورای امنیت سازمان ملل و برقراری آتش‌بس فوری و پایدار در غزّه حمایت می‌کنیم!

ما فداییان خلق ایران از نخستین روز آغاز جنگ ضمن محکوم کردن و غیرقابل توجیه خواندن عملیات مسلحانه و نظامی علیه مردم بی‌دفاع غیرنظامی، همراه و هم‌صدا با آزادی‌خواهان جهان خواهان آتش‌بس فوری و تأمین حقوق حقّهٔ مردم فلسطین شدیم. با این رویکرد ما مهار مقاومت آمریکا و تصویب قطعنامهٔ شورای امنیت را یک پیروزی بزرگ برای مردم بی‌گناه غزّه و فلسطین و تمامی آزادی‌خواهان جهان می‌دانیم.

مطالعه »
بیانیه ها

افزایش تشنج در منطقه و ادامۀ ماجراجویی‌های دولت‌های اسرائیل و ایران را محکوم می‌کنیم!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت) یک‌بار دیگر مخالفت اکید خود را با ماجراجویی‌های خطرناک پیش‌آمده از سوی اسرائیل و واکنش متقابل جمهوری اسلامی ایران و ادامۀ حملات نظامی  چه از سوی جمهوری اسلامی و چه از سوی اسرائیل، اعلام و قاطعانه از تلاش‌های دیپلماتیک برای رفع اختلافات منتج به این حوادث حمایت می‌کند. 

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

طرح نور، سرکوب شدید زنان خواهان پوشش اختیاری

عمر آشور: چگونه حملات ایران به اسرائیل چشم انداز مناقشه خاورمیانه را بازتعریف کرد!

دیوید هرست: نحوه حمله ایران ضعف اسرائیل را آشکار کرد!

یادمان ۴٩مین سالگرد جانباختگان تپه‌های اوین به‌دست دژخیمان سلطنت پهلوی

نظام مالی جهانی و بازارهای مالی و پولی و ابزار آن

اینترسپت: گزارش نظامی درگیری ایران-اسراییل!