چهارشنبه ۹ خرداد ۱۴۰۳ - ۲۲:۳۹

چهارشنبه ۹ خرداد ۱۴۰۳ - ۲۲:۳۹

کانت، شورش علیه ارتجاع با سلاح شناخت و روشنگری.

لنین میگفت: مشخصه اساسی فلسفه کانت، کوشش برای آشتی دو مکتب فلسفی ایده آلیسم و ماتریالیسم بود. گرچه بزرگترین هدف کانت دفاع از شرف و حیثیت انسان است، اخلاق انسانمدارانه اش، صوری و آبستراکت است. شعارش در جنبش روشنگری این بود که میگفت: شجاع باش و از عقل ات استفاده کن!

هشت مکتب فلسفی متکی به نظرات کانت.

موضوعات فلسفه کانت(۱۸۰۴-۱۷۲۴.م)، عبارتند از: اخلاق، صلح، آزادی، استقلال، روشنگری، و مسئولیت. در طرح نظریه های شناخت کانتی، خود شناخت و دانش، مورد نقد قرار میگیرد. کانت، نخستین نماینده فلسفه کلاسیک آلمان، از پیشگامان جنبش روشنگری اروپا، مهمترین فیلسوف عصر جدید، جاده صاف کن فلسفه نظری و فلسفه عملی، از نظزیه پردازان فلسفه انتقادی، و از کوشندگان بازسازی نظریه شناخت در مکتب لیبرالسم است. لنین میگفت: مشخصه اساسی فلسفه کانت، کوشش برای آشتی دو مکتب فلسفی ایده آلیسم و ماتریالیسم بود. گرچه بزرگترین هدف کانت دفاع از شرف و حیثیت انسان است، اخلاق انسانمدارانه اش، صوری و آبستراکت است. شعارش در جنبش روشنگری این بود که میگفت: شجاع باش و از عقل ات استفاده کن!

کانت در جریان تحولات اجتماعی و سیاسی، نظریه خوشبینانه ترقی و پیشرفت را نمایندگی میکرد. او نه تنها فیلسوف بلکه دانشمند نیز بود و خالق نوعی نظریه ماتریالیستی-دیالکتیکی پیرامون تشکیل جهان است. از نظر تاریخی میتوان کانت را نقطه عطفی کوپرنیکی در طرح نظریه شناخت دانست. او خود آنرا انقلاب در نوع تفکر نامید. حوزه فعالیت فلسفه کانت غیر از بحث عقلگرایی و تجربه گرایی، انتقاد گرایی است. او میگفت: آزادی انسان یعنی آزادی اراده و خواست وی.

کانت در فلسفه سیاسی خواهان: جمهوریت، فدرالیسم، و تشکیل سازمان ملل بر اساس رعایت ضرورت و جبر رعایت اخلاق و مسئولیت بود و میگفت سیاست حقیقی باید متکی به یک اخلاق مسئولانه باشد، اساس سیاست یعنی رعایت اخلاق و احساس مسئولیت، در آزادی است که انسان میتواند عقلگرا و منطقی باشد. اساس شناخت فلسفه کانت، تشخیص ظاهر و باطن اشیاء و پدیده ه ها است. او مدعی بود که ذات واقعیات غیرقابل شناخت، و مستقل از توانایی فرد شناخت گر است.

علم اخلاق مورد نظر کانت ورای باورهای مذهبی و نرم های اخلاقی مرسوم بود. او میگفت فلسفه هم نقد است و هم عمل. خوداندیشی کانت، انتقاد از خود نیز است، آن محصول عقلگرایی و فرهنگ روشنگری زمان او بود. کانت گرچه علوم تجربی، ریاضیات و فلسفه خوانده بود، فلسفه اش را جهانبینی ترانسندنس متعالی مینامید. اهمیت نبوع وی در آنجاست که میان سالهای ۱۸۵۰-۱۹۲۰ میلادی مکاتب نئوکانتی گوناگونی بر اساس افکار وی بوجود آمد که سالها اساس فلسفه لیبرال دانشگاهی در اروپا بود. گرچه کانت خود دارای نبوغ اندیشگی بود، ولی آموزگارانی مانند: لایبنیتس، روسو، نیوتون، هیوم، لاک، و اپیکور داشت.

هشت مکتب فلسفی: نئوکانتیسم، ایده آلیسم آلمانی، تاریخ گرایی، پدیده شناسی، اگزستنسیالیسم، فلسفه تجزیه و تحلیل، نظریه گفتمان، و تفسیرگرایی هرمنوتیک، بعدها بر اثر نظرات کانت در غرب بوجود آمد. او زیر تاثیر جریانات: عقلگرایی، تجربه گرایی، و نقدگرایی زمان خود، فلسفه اش را ایده آلیسم ترانسندنس متعالی نام گذاشت. مقوله عقل، عنصر اصلی فلسفه راسیونالیستی وی، مفهوم مرکزی فلسفه روشنگری او است. چهار ایده مهم مورد بحث کانت: خدا، آزادی، ابدیت، و اخلاق بودند. او در ادامه فرهنگ ارتجاعی قرون وسطی، جدل میان دین و علم را مطرح کرد و میگفت: انسان سرگردان میان آسمان پرستاره واقعی، و قوانین اخلاقی دینی خیرخواهانه شده است. کانت طراح نظریه های ایده آل روشنگرانه: صلح، اخلاق، آزادی، و استقلال انسانها بود. در رابطه با وی اشاره شده که : روشنگری فلسفه ایست گلوبال و نه امپریالیستی روشنفکرانه.

زبان گفتاری کانت طبق گزارش دوستان و شاهدین بسیار ساده، ولی زبان نوشتاری وی بسیار مشکل بود. هاینه در این رابطه میگفت: این خرافات پیش آمد که مقلدان کانت فکر میکردند؛ فیلسوف باید غیرقابل فهم بنویسد تا مهم و بزرگ جلوه دهد! کانت با تکیه بر فرهنگ روشنگری زمان خود، خالق فلسفه انتقادی بود، وظیفه این اندیشه، تعیین مرز میان پدیدههای قابل شناخت و واقعیات غیرقابل شناخت است. کانت در دانشگاه در رشته های: فلسفه، ریاضیات، و علوم تجربی تحصیل کرده بود. نبوغ وی بدلیل آشنایی اش با علوم انسانی و علوم ریاضی و تجربی بود.

چهار پرسش مهم فلسفه کانت عبارتند از: چه چیزهایی انسان میتواند بداند؟ چه باید کرد؟ چه امیدی میتوان داشت؟ و انسان کیست؟. پرسش نخست را متافیزیک پاسخ میدهد، پرسش دوم را اخلاق جواب میدهد، پرسش سوم را دین میدهد، و پرسش چهارم؛ که شامل ۳ پرسش دیگر نیز است، را انسان شناسی پاسخ میدهد. فلسفه ترانسندنس یعنی تعیین و تحقیق مرزهای شناخت انسان، گرچه مقوله شناخت نیاز به تجربه دارد، و ذات اشیاء و پدیدهها غیرقابل شناخت است.

کانت تاثیر مهمی روی فلسفه زیباشناسی و استتیک گذاشت. موضوع کتاب “نقد نیروی قضاوت” وی، بحث های: طبیعت، احساس، و استتیک است. او میگفت استتیک ترانسندنس متعالی، اشکال نظری زمان/مکان را بررسی میکند. منطق ترانسندنس متعالی کانت، شامل تجزیه و تحلیل بخشی از منطق، و دیالکتیکی که منطق ظاهر است، میباشد. شاهکار کانت کتاب : “نقد خرد محض”  نام دارد. موضوع آن، بحث های متافیزیکی و مقوله شناخت است. 

کانت با تکیه بر نقد عقلگرایی جزمی فلسفه وولف، و شکاکی فلسفه هیوم، از قرن ۱۸ میلادی نماینده روشنگری آلمان و اروپا شد. بحث کانت در باره عقل منتقد، اساس موضوع دیالکتیک متفکرانی مانند: فیشته، شلینگ، و هگل شد. او مانند افلاتون یک میزان و چراغ راهنما در تاریخ فلسفه غرب است. هر فیلسوفی یا موافق و یا مخالف اوست؛ از آنجمله: دیلتای، درویزن، تاتورپ، کوهن، کاسیرر، هوسرل، هایدگر، آبل، هابرماس، و لنک. وی میگفت: تکیه بر هر شناختی باید بر اساس تجربیات حسی و اشکال نظری/بینشی زمان و مکان باشد. باور به اعتبار و یقین ریاضیات او را بسوی تئوری شناخت هدایت نمود.وی مدعی بود که موضوع شناخت ظاهر است و نه ذات و ماهیت اشیاء و پدیدهها، قوانین طبیعت نیز وابسته به افکار شخص ناظر است. کانت در مخالفت با “اثبات کلاسیک وجود خدا” کوشید دین را در چهارچوب “عقل عملی” تعریف نماید؛ که پایه ضرورت اخلاقی نیز است.  او در فلسفه سیاسی مدعی شد که بشر یک روز به وضعیت صلح ابدی خواهد رسید و این مشکل جنگ و دشمنی را حل خواهد نمود.

کانت در حکم و قانون اخلاقی “اجبارهای ضروزی اخلاقی و مسئولیتی” رعایت قانون وظیفه و مسئولیت را شخصی نمیداند، بلکه آنرا جبر رعایت وظیفه و اخلاق تعریف میکند. او در این مورد مینویسد: چنان عمل کن که ایده آل خواسته و اراده ات هر زمان اصل یک قانون عام گردد و بشکل حکمی برای قانون و سنت و عادت اخلاقی ثبت گردد. هدف فلسفه عملی کانت بیان یک فرمول و حکم اخلاقی معتبر و عام است که مطیع قانون نیز باشد. قانون و جبر احساس وظیفه باید شامل تمام افراد باشد. او میگفت: نیروی قضاوت باید وحدت عقل نظری و عقل عملی را تعیین کند. آزادی اراده اساس عمل اخلاقی است و خدا ضامن اخلاق میباشد! اخلاق رشته ایست فلسفی که شامل: عمل مفید، منطقی، و درست است. ۳ مفهوم عقلی یعنی: آزادی، ابدیت، و خدا باید راهنمای عمل انسان باشند چون اینها خواسته فلسفه عقل هستند.

فلسفه، آموزش هدف نهای عقلگرایی هومانیستی است، فلسفه عملی نهایی و کامل، یک ایده آل جنبش روشنگری بود. شناخت انسان محدود به  مکان و فضای تحربیات اوست. وقتی عقل دچار تضاد و تناقض های ضروری گردید، کانت کوشید دلیل این تضاد و تناقض ها را از طریق مقوله شناخت، نشان دهد. هدف دیالکتیک ترانسندنس، منطق ظواهر است. فلسفه انتقادی کانت نه تنها موجب تحول فیلسوفان بلکه تغییر نظر بعضی محققان طبیعت و ادیبان مهمی مانند: گوته، کلایست، و شیلر هم شد. فلسفه ایده آلیسم آلمانی متکی به نقد کانتی بود. نیچه “ایده نقد عقل” را از او گرفت و پایه هستی شناسی خود قرار داد.

مهمترین آثار کانت عبارتند از: نقد خرد محض، اساس متافیزیک اخلاقی، نقد عقل عملی، نقد نیروی قضاوت، پیرامون صلح ابدی، و متافیزیک سنت و اخلاق. آثار دراماتیک و تئوریک ادبی شیلر نیز متاثر از فلسفه کانت بودند. ادیبان و فیلسوفانی مانند: شوپنهاور، هگل، نیچه، هایدگر، شلینگ، و فیشته بی تاثیر از فلسفه کانت نبودند.

تاریخ انتشار : ۱۲ مهر, ۱۴۰۱ ۷:۱۵ ق٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

بیانیه‌های هیئت‌ سیاسی‌ـ‌اجرایی

مرگ رئیس دولت سیزدهم و چشم‌انداز پیشِ‌ رو

ابراهیم رئیسی بیش از چهار دهه در سمت‌های مختلف در کشتار سه نسل از مبارزین ایران نقش‌‌های مهمی ایفا کرده است. سال‌هاست نام رئیسی با فاجعۀ ملیِ کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۶۷ گره خورده است. هم از این روست که در تمام این سال‌ها خانوادۀ بزرگ دادخواهان به حقّ محاکمۀ عادلانه و مجازات او و دیگر آمرین و عاملین کشتار زندانیان سیاسی را پی‌گرفته‌اند.

ادامه »
سرمقاله

روز جهانی کارگر بر همۀ کارگران، مزد‌بگیران و زحمتکشان مبارک باد!

در یک سالی که گذشت شرایط سخت زندگی کارگران و مزدبگیران ایران سخت‌تر شد. علاوه بر پیامدهای موقتی کردن هر چه بیشتر مشاغل که منجر به فقر هر چه بیشتر طبقۀ کارگر شده، بالا رفتن نرخ تورم ارزش دستمزد کارگران و قدرت خرید آنان را بسیار ناچیز کرده است. در این شرایط، امنیت شغلی و ایمنی کارگران در محل‌های کارشان نیز در معرض خطر دائمی است. بر بستر چنین شرایطی نیروهای کار در سراسر کشور مرتب دست به تظاهرات و تجمع‌های اعتراضی می‌زنند. در چنین شرایطی اتحاد و همبستگی نیروهای کار با جامعۀ مدنی و دیگر زحمتکشان و تقویت تشکل های مستقل کارگری تنها راه رهایی مزدبگیران است …

مطالعه »
سخن روز و مرور اخبارهفته

آن‌چه در هفته ۳۰ اردیبهشت تا ۵ خرداد گذشت …

شاید کشته شدن ابراهیم رئیسی در پی سرنگونی بالگرد حامل او مهمترین خبر چند روز گذشته باشد. در پی چندگویی دست‌اندکاران حکومتی در آگاهی‌رسانی، بازار شایعات در ایران و جهان در این رابطه گرم شد. این و آن گفتن دست‌اندرکاران حکومتی و شایعه، و هم، پیشامد و اتفاق‌هایی چنین، حکومت اسلامی در ایران را از همان آغاز پیدایش، همراهی کرده‌اند.

مطالعه »
آخرین مطالب

دیدار سران ۴ کشور عرب از پکن…

سران مصر، بحرین، تونس و امارات برای دیدار با شی جین پینگ و کنفرانس وزیران مجمع همکاری چین و کشورهای عربی به پکن سفر خواهند کرد. چین همچنین ممکن است به دنبال امضای قرارداد تجارت آزاد طولانی مدت با کشورهای حاشیه خلیج فارس باشد که قبلاً به دلیل نگرانی های عربستان متوقف شده بودند.

معیشت خانوارها ۱۴۳درصد کمتر شده…

وقتی سبد مصرفی کل کشور در اردیبهشت‌ماه به عدد ‌ ۲۴۳ می‌رسد، یعنی قیمت سبد مصرفی خانوارها از سال ۱۴۰۰ تاکنون ۱۴۳‌ درصد رشد کرده و به عبارتی فقط در سه سال، حدود ۱.۵ برابر شده است. در بخش کالای خوراکی عدد شاخص در اردیبهشت ماه ۲۷۴.۴ رسیده که نشان می‌دهد نزدیک به ۱۷۵ درصد در سه سال رشد تورم ایجاد شده است.

توافق هند و ایران در چابهار چالشی برای کریدور تجاری مورد حمایت آمریکا و جی هفت!

پاکستان علیرغم راه اندازی نسبی چابهار، ۸۰ درصد از سهم تجارت ترانزیتی با افغانستان را از دست داده است. با امضای این قرارداد، تجارت ترانزیتی باقیمانده به بنادر ایران منتقل می شود و پاکستان را کاملاً از صحنه خارج خواهد ساخت.

هند و صادرات پهپاد به اسراییل در جنگ غزه…

مشارکت آدانی-البیت که توسط تاجری نزدیک به نخست وزیر مودی اداره می شود در پنج سال گذشته ۲۰ بار مجوز فروش را دریافت کرده است و ادعا می کند هواپیماهای بدون سرنشین برای مصارف “غیر جنگی” هستند اما سیستم صدور مجوز هند اقلام را به عنوان مهمات طبقه بندی می کند.

۳۰ سال پس از آزادی ماندلا, رویا ها محقق نشده است…

درآفریقای جنوبی از میراث نلسون ماندلا چه چیزی باقی مانده است؟ او نماد جنبش ضد آپارتاید در این کشور بود و هنوز هم به عنوان یک الگو در مبارزه با ظلم و بی عدالتی شناخته می شود.اما روحیه کشور متشنج است و اعتماد به دولت در حال کاهش است. از سوی دیگر، دموکراسی آفریقای جنوبی با قوه قضاییه عمدتاً مستقل، رسانه‌های آزاد و جامعه مدنی هوشیار خود, ثابت می‌کند که انعطاف‌پذیر است. 

یادداشت

آیا مرگ رئیسی برای قربانیان فاجعه ملی یک بستار و ختم می‌آورد؟

“من انها را نمی بخشم. چرا باید انها را ببخشم وقتی که هنوزهم نمی خواهند حقیقت را بگویند؟ و مشکل در انست که آنها حتی از ما بخشش هم نمیخواهند، از کسانیکه عزیزانشان را از دست داده اند. آنها بخشش را از دولت طلب میکنند، انها هیچ زخمی به دولت نزده اند، آنها چه کرده اند، ظلم به ما روا شده است.”

مطالعه »
بیانیه ها

مرگ رئیس دولت سیزدهم و چشم‌انداز پیشِ‌ رو

ابراهیم رئیسی بیش از چهار دهه در سمت‌های مختلف در کشتار سه نسل از مبارزین ایران نقش‌‌های مهمی ایفا کرده است. سال‌هاست نام رئیسی با فاجعۀ ملیِ کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۶۷ گره خورده است. هم از این روست که در تمام این سال‌ها خانوادۀ بزرگ دادخواهان به حقّ محاکمۀ عادلانه و مجازات او و دیگر آمرین و عاملین کشتار زندانیان سیاسی را پی‌گرفته‌اند.

مطالعه »
پيام ها

دانشجویان آمریکایی در اعتراض به ادامه نسل کشی فلسطینیان توسط اسرائیل دانشگاه ها را به تصرف خود در آوردند!

سازمان فداییان خلق ایران(اکثریت)-حوزه آمریکا ضمن اعلام حمایت کامل از مبارزه دانشجویان و استادان در تمامی دانشگاه های آمریکایی شرکت کننده در این جنبش، به مقاومت نسل نوین دانشجویی درود میفرستد و برای ایشان در شکستن فضای تاریک تحمیل شده و تا موفقیت نهایی پیروزی آرزو می‌کند.

مطالعه »
بیانیه ها

مرگ رئیس دولت سیزدهم و چشم‌انداز پیشِ‌ رو

ابراهیم رئیسی بیش از چهار دهه در سمت‌های مختلف در کشتار سه نسل از مبارزین ایران نقش‌‌های مهمی ایفا کرده است. سال‌هاست نام رئیسی با فاجعۀ ملیِ کشتار جمعی زندانیان سیاسی در سال ۶۷ گره خورده است. هم از این روست که در تمام این سال‌ها خانوادۀ بزرگ دادخواهان به حقّ محاکمۀ عادلانه و مجازات او و دیگر آمرین و عاملین کشتار زندانیان سیاسی را پی‌گرفته‌اند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

دیدار سران ۴ کشور عرب از پکن…

معیشت خانوارها ۱۴۳درصد کمتر شده…

توافق هند و ایران در چابهار چالشی برای کریدور تجاری مورد حمایت آمریکا و جی هفت!

هند و صادرات پهپاد به اسراییل در جنگ غزه…

۳۰ سال پس از آزادی ماندلا, رویا ها محقق نشده است…

شهروندی درجه چهار با اسم رمزِ «کارگر حجمی»!