برخی صاحب نظران و مقامات پیشین امریکا حدس می زنند که مذاکرات هسته ای میان ایران و کشورهای ۱+۵ به وقت اضافی بکشد، زیرا هر دو طرف منتظر نرمش طرف مقابل پیش از موعد مقرر اند. یک مقام ارشد امریکائی، با هویت محفوظ، در واکنش به این حدسیات اظهار داشت که “مذاکره کنندگان در تلاش اند تا ۳۰ ژوئن به توافق هسته ای جامعی دست یابند. اما مهمتر از نفس توافق، توافقی خوب با تفصیلات روشن است.”
این مقام آمریکائی می گوید: “موعد مقرر برای همگی مذاکره کنندگان ۳۰ ژوئن است. عقب انداختن تصمیمات دشوار کمکی به ما نخواهد کرد. با کذشت زمان اخذ تصمیم فقط و فقط دشوارتر خواهد شد…”
توصیف یک مقام ایران از موضع ایران نیز تقریباً عین همین عبارات بود. این مقام ایرانی، که اونیز می خواست هویت اش محفوظ بماند، دیروز، پنجشنبه ۱۱ ژوئن، به المونیتور گفت: “ما تمایلی برای کشاندن کار به پس از ۳۰ ژوئن نداریم. اما زیر فشار زمان هم نیستیم. ما تصمیم داریم به یک توافق خوب برسیم.”
روز گذشته وندی شرمن، معاون وزیر امور خارجۀ امریکا، به وین بازگشت. تیمهای کارشناسی طرفهای مذاکره در حال حاضر در این شهر به کار تدوین ضمایم فنی توافق جامع مشغول اند. در هفتۀ اخیر هلگا اشمیت، مذاکره کنندۀ ارشد اتحادیۀ اروپا، دیداری با معاونان وزیر امورخارجۀ ایران، عباس عراقچی و مجید تخت روانچی، داشت. امروز – ۱۲ ژوئن – نامبردگان همراه با وندی شرمن و دیگر مدیران سیاسی کشورهای ۱+۵ دیدار و گفتگو خواهند داشت.
عموم مذاکره کنندگان با خوش بینی احتیاط آمیزی نسبت به ادامۀ راه و نیل به توافق جامع تا موعد مقرر اظهار نظر می کنند. در عین حال تأئید می کنند که پیشرفت مذاکرات برای رفع اختلافات باقیمانده از پس از تفاهم لوزان در تاریخ ۲ آوریل ۲۰۱۵ کند بوده است. آنها می گویند که این روند یک دینامیسم عادی در مذاکرات بوده است، به این معنا که چانه زنیهای سخت و سرانجام سازش در مراحل بعدی است که رخ می دهند.
یکی از موضوعات دشوار باقیمانده در دورۀ پس از لوزان، چگونگی پاسخگوئی ایران به سؤالات آژانس بین المللی انرژی اتمی در مورد ابعاد نظامی احتمالی برنامۀ هسته ای ایران در گذشته است. لازم به توجه است که آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران، در اظهاراتی علنی تأمین دسترسی به دانشمندان و پایگاه های نظامی را ممنوع کرده است.
مقام پیشگفته امریکائی می گوید: “پس از لوزان انتظار هم همین بوده که پیشرفت مذاکرات و نیل به توافق به سختی حاصل گردد… هر آنچه در دنیا اتفاق می افتد، هر اتفاق روزمره، این مذاکرات را به چالش می کشد. همین امروز بهترین زمان برای گرفتن تصمیمات دشوار است.”
مذاکره کنندگان ایرانی به نوبۀ خود مطرح کرده اند که خیلی نگران ۳۰ ژوئن نیستند و “این به عهدۀ طرف مقابل است که دست به زیاده خواهی نزند.”
تخت روانچی، معاون وزیر امور خارجۀ ایران در امور اروپا و امریکا، در دیداری در تاریخ ۷ ژوئن، با المار بروک، رئیس کمیتۀ امورخارجی پارلمان اروپا، اعلام کرد که “اگر طرف مقابل زیاده خواهی نکند، مذاکرات در مورد مقرر به نتیجه خواهند رسید.”
برخی از مقامات کنونی و پیشین امریکا معتقدند که مذاکرات به احتمال قوی دستکم به ژوئیه کشیده خواهند شد، زیرا هر دو طرف می کوشند از “فشار موعد مقرر” سود جویند و مترصد نرمش طرف دیگر اند. آنها می گویند: “از سوئی امریکا مایل نیست دست روی دست بگذارد و شاهد شکست مذاکرات باشد، و از سوی دیگر ایران هم باید حرکتی بکند تا اخذ تصمیم برای رسیدن به توافق الزامی گردد.”
رابرت اینهورن، از مذاکره کنندگان قبلی امریکا با ایران، در شمارۀ اخیر “منافع ملی” نوشته است: ” با توجه به مسائل مهم باقیمانده و نیز جزئیات فنی قابل توجهی که باید مورد توافق قرار گیرند، به سختی می توان تصور کرد که تا پایان ژوئن یک توافق جامع رضایت بخش حاصل شود.”
او می افزاید: “این امکان وجود دارد که ایران به اتکای ضرب العجل ۳۰ ژوئن بخواهد بر امریکا فشار بیاورد تا بلکه با یک توافق نادقیق حول موضوعات حل نشدۀ کنونی به سازش برسد. اما رعایت شروط امریکا برای یم توافق قابل اتکا مهمتر از رعایت ضرب العجل خودنهاده است. این ایران است، و نه امریکا، که باید از این ضرب العجل احساس فشار کند… امریکا می تواند از عهدۀ چند هفته یا حتی چند ماه بیشتر برآید تا تأمین شروط مورد نظری را تضمین کند.”
جان ایزاکس، عضو ارشد “شورای جهان قابل زیست و مرکز کنترل و عدم گسترش تسلیحات” می گوید: “بازی با آتش دینامیسم رایجی در این قبیل مذاکرات است. طرقین تا آخرین لحظۀ ممکن در برابر هر نوع سازش مقاومت نشان می دهند، زیرا نمی خواهند الان یک سازش و بعداً سازش دیگری بکننند. هر دو طرف فکر می کنند اگر قدری از موعد مقرر فراتر روند، چیزکی بیشتر نصیب شان خواهد شد.”
طبق مصوبۀ اخیر کنگره امریکا، اگر دولت این کشور تا ۹ ژوئیه توافق جامع با ایران را برای بازبینی کنگره تسلیم آن نکند، آن گاه کنگره به جای ۳۰ روز کنونی ۶۰ روز فرصت بررسی توافقی را خواهد داشت که بعداً به آن تسلیم خواهد شد. این فرصت اضافی به معنای تأخیر بیشتر در لغو تحریمها علیه ایران است.
ایزاکس می گوید: “به اعتباری مصوبۀ گفته شده، که دولت اوباما در ابتدا با آن مخالف بود، فشار را بر دولت برای رسیدن به نتیجه نهائی پیش از ۳۰ ژوئن، تخفیف داده است. الان، آری، کنگره نقشی به عهده دارد و می تواند، اعم از آن که توافق ۳۰ ژوئن حاصل شود، یا ۱۵ ژوئیه یا ۱۵ اوت، آن را بازبینی کند. اما در این میان امکانات بسیاری برای معامله [با ایران] فراهم خواهند شد.”
