کنفسیوس (۴۷۹ – ۵۵۱ پیش از میلاد )، نه پیامبر بود و نه فیلسوف، بلکه یک مصلح اجتماعی یا معلم دینی در چین باستان. ادعای تئوریسین های لیبرال غرب مبنی بر خویشاوندی مائوئیسم و اندیشه های کنفسیوس موجب نوشتن این مقاله کوتاه پیرامون زندگی و افکار او شد.
در بعضی از دائرت المعارف های چپ آمده که او نخستین پایه گذار تفکر سیستماتیک فلسفی در چین باستان بود. کنفسیوس گرایی در حین پروسه زوال روابط تولید آسیایی بعنوان جهانبینی اشرافیت خرد کوشید تا با کمک اصول و نرم های اخلاقی موجب اصلاحاتی گردد و ساختار جامعه کهن رو بزوال را بصورت کامل حفظ کند. این هدف حفظ دولت از دو قرن پیش از میلاد تا سال ۱۹۱۲ میلادی، با دولتی نمودن دین کنفسیوسی با موفقیت روبرو شد، گرچه دارای خصوصیات شدیدا ارتجاعی بود.
کنفسیوس زمانی بدنیا آمد که لائوتسه؛ فیلسوف دیگر چینی، ۵۰ ساله بود. او ۷۳ سال عمر نمود. کنفسیوس از خانواده ای برخاست که اشرافی فقیر شده بودند. در زمان حیات به او استاد کونگ میگفتند. آنزمان دولتهای کوچک و شهر- دولت های چین اکثرا با هم در حال جدال و رقابت بودند. کنفسیوس برای جلوگیری از انحلال چین، خلاف لائوتسه میگفت که نباید منفعل ماند، بلکه باید کاری کرد. او به نیکوسرشتی انسان باور داشت. انسان ایده آل کنفسیوس، نجیب زاده و از قشر برگزیدگان بود. او دلیل هرج و مرج سیاسی و اجتماعی در امپراتوری چین را به سبب زوال اخلاقی مردم آندوره میدید. گرچه از او دست نوشته و اثری بجای نمانده ولی هوادارانش میگفتند که هدف شناخت باید درک واقعیت باشد.
کنفسیوس کوشید تا با سفرهای خود به شهر- دولت های مختلف آنزمان چین، روی حاکمان تعثیر بگذارد و هوادارانی بیابد. نظرات منتسب به او اساس تحول جامعه چین تا میانه قرن بیست بودند. وی قصد داشت تا به اصلاح جامعه و دولت چین بپردازد. برای اینکار او نیاز به یک نوگرایی اخلاقی در جامعه چین داشت. در نظر او اخلاق یعنی اخلاق فکری و رفتار اخلاقی. ایندو می بایستی مهمترین اساس نظم دولتی شوند . سیستم سنتی قدرت و دولت در آندوره چین ساختاری هرمی و هیرارشی داشت. از جمله صفات و تقواهای انسان ایده آل کنفسیوس، عقلگرایی، شهامت، نیکو اراده گی، اعتدال، قانع بودن، انسان دوستی، صداقت، روشن بیانی، حقیقتگویی، با شخصیت بودن، با وفا بودن، پاک و منزه بودن هستند.
او اطاعت و رعایت اخلاق در مقابل حاکمان و والدین را نیز توصیه میکرد. چون کنفسیوس میگفت که ما از آن دنیا خبری نداریم، او را پیرو فلسفه لا ادری و یا آگنوستیک گرا بشمار می آورند. به نقل از کارل یاسپرس، فیلسوف آلمانی، او تسلط بر خود برای احترام به قانون، اخلاق و سنت در جامعه را توصیه میکرد. وی میگفت که ارزشهای خانوادگی باید اساس ارزشهای دولتی و سیاسی قرار گیرند. کنفسیوس ۵ سال از عمر خود را صرف آموزش هنر شعر و فلسفه آنزمان نمود و به نشر آثار کلاسیک در چین پرداخت. او میگفت که راه، هدف است و دانایی موجب یقین و غیرشکاکی میشود.
فلسفه او فلسفه عملی زندگی و حکومت عقلگرایان است. وی بجای الله اکبر مسلمانان امروزی میگفت که آسمان کبیر و عظیم است. در نظر او مرگ و زندگی انسان، سرنوشت او است یعنی از پیش تعیین شده اند. محققی بنام فیرلی مینویسد که جهان شناسی چینی تاکید روی این جهان زمینی دارد و نه به زندگی بعد از مرگ میپردازد. هدف از این دین آسیایی هماهنگی فرد با جهان است. کنفسیوس خواهان رعایت احترام اخلاقی رعیت نسبت به ارباب و حاکم، و پسر نسبت به پدر، زن نسبت به شوهر، جوان نسبت به پیر، و دوست نسبت به دوست، بود. در هر کدام از این روابط، دوطرف نسبت به هم نیز دارای وظایفی هستند. در نظر او تقوا و نیکی، اساس اخلاق است. مهمترین تقوا، انسانیت است، سپس با وفایی، حق خواهی، دانایی، توانایی و صداقت. برای کنفسیوس، خانواده در جامعه نقش مهمی دارد و ساختارش باید مثال نمونه ای برای تشکیل جامعه و نظم دولتی باشد. قدرت مطلقه حاکم و قیصر نیز باید رعایت گردد.
کنفسیوس غیر از اندیشه های اخلاقی و فلسفه سیاسی دولت، دارای تفکراتی پیرامون فلسفه طبیعی نیز است. در نظر او نه خدا بلکه آسمان دارای بالاترین اصل است که حوادث جهان و اخلاق جامعه را هدایت میکند. او چون پیرامون ادیان موضعی ندارد، پیامبر بشمارش نمی آورند. وی ولی اهمیت خاصی به قربانی نمودن حیوانات میداد. امروزه اشاره میشود که هیچکس چون او زندگی فکری و عملی جامعه چین را تغییر نداد. بیش از ۲۲۰۰ سال کنفسیوس گرایی در چین دکترین دولتی بود. او میگفت که نه تنها زندگان بلکه مردگان نیز اعضای خانواده بشمار می آیند و باید مورد احترام قرار گیرند.
کنفسیوس گرایی را میتوان بخشی از فلسفه کلاسیک چین در جامعه طبقاتی آن بشمار آورد. امروزه پیروان کنفسیوس در چین را حدود ۱،۳ میلیارد نفر تخمین میزنند و در کشورهای دیگری مانند کره، ویتنام، تایوان، و لائوس، تعداد آنان به حدود ۱۷۵ میلیون میرسد.
Konfuzius 551- 479
تماس – Nushad@web.de
