رفع تحقیر از سیمای پیکر جریان طبقه متوسط

دهه آخرین قرن گذشته یأس و نومیدی بر پیکرجریان چپ به مفهوم کلی جاری نمود. یأس و نومیدی که بر آمد شکلی از استقرارسوسیالیسم در منطقه اروپا- آسیا بود. در پایان دهه اول قرن پیش رو گرچه شاهد شکست پارلمانی سوسیال دموکراسی در اسکاندیناوی بویژه سوئد بعد ۴ دهه شدیم. اما در آغاز دهه دوم قرن کنونی ” جنبش تسخیر وال استریت ” در مهد سرمایه داری آمریکا پرچمدارنئولیبرالیسم نوید بخش طلیعه نوینی از تاریخ مبارزات مردم در سراسر جهان گردید. هر چند در غیاب گفتمان منتقد مارکسیسم، سرمایه داری یکه تازی می کرد، اما بهار دموکراسی در مدل تناسب با جوامع اسلامی علیرغم تفاوت های متنوع ساختاری آنها حاکی از وقوع در محاصره قرار دادن قدرت جهانی میباشد. محاصره قدرت جهانی و پیشگیری از یکه تازی آمریکا علیرغم فراهم ساختن جامعه ای دموکراتیک بر مبنای اومانیسم بدین خاطر در دستور کار قرار گرفته که نخست در مهد دموکراسی جهانی به پدیده اقتصاد نا مطمئن، بیشترین قدرت سیاسی را وا گذاشتند تا عدالت اجتماعی در برابر آزادی و دموکراسی قربانی شود. عامل دیگر سرمایه داری مدعی طرفداری از حقوق بشر و دموکراسی، عدم توجه لازم به حق انتخاب مردم در تعیین

الگوی سیاسی خاص زیست اجتماعی شان بود.

.

آنچه در بالا آمد مدخل ورود به نقش طبقه متوسط صرف نه در دو کانون آشوب که در آمریکا تا حدودی شعله ور، و در منطقه خاور میانه در حال فرو کش است بلکه بررسی گذار از وضعیت طبقه متوسط ایران و نقش اقشار آن در مبارزات دموکراتیک جامعه مان میباشد. بد نیست پیش از پرداختن به تشریح اقشاران گوناگون طبقه متوسط ایران نظری بر اصول تجریدی در خصوص طبقه متوسط بیفکنیم. ادوارد تامپسون در مقدمه کتاب شکل گیری طبقه کارگردر انگلیس نوشته است .” جامعه شناسانی که ماشین زمان را متوقف کرده اند و با تلاش فراوان وارد موتور خانه آن شده اند تا نقش طبقه را در مسیر تاریخ پیدا کنند میگویند که نتوانسته اند جای طبقه را پیدا کنند. آنها تنها توانستند افراد بیشمار را با مشاغل و درآمدها سلسله مراتب متفاوت مشاهده کنند. البته که آنان درست می گویند. چرا که طبقه اجتماعی یک بخش از ماشین نیست بلکه کار کردن و طرز حرکت آنان است. طبقه مدافع این یا آن گروه نیست بلکه تضاد منافع است. گرما و صدای غرش حرکت ماشین است. طبقه ساخت نیست بلکه واقعه و حرکت است. اما وقتی که بررسی های طبقات اجتماعی در ایران بویژه طبقه متوسط نگاه می افکنیم در این میان مبهم ترین بحث ها در باره طبقه متوسط را تقسیم بندی کرده اند. بعضی دیگر هم تقسیم بندی خود را بر پایه دهک های درآمد استوار نموده اند و دسته آخر بر مبنای شاخص های فرهنگی مانندشان و منزلت و مصرف پی ریزی شده اند. اما همه این بررسی ها فاقد اشکال و عاری از هر نقصان میباشند یا نه هریک نقیصه های خود را دارا میباشند. مثلأدر تقسیم بندب درآمدی در ایران آیا درآمد در حوزه صنعت میتوانند ملاک تشخیص باشد. در نگاه کلاسیک یا مارکسیستی کارمندان دولت بالاتر از طبقه کارگر در جایگاه طبقه متوسط قرار داده می شوند یا باصطلاح می ایستند. اما در ایران کنونی در یک کارخانه صنعتی شما میتوانید کارگر یا به اصطلاح مارکسیستی، ارتدکس یقه سفید ببینید. اساسأ در ایران کارگران صنعتی درآمد بیشتری از معلمان، پرستاران و دیگر کارمندان دولت دارند. اما از سوی دیگر از نگاه مارکسیستی ارتدکس طبقه یک متوسط در میانه طبقه کارگر و طبقه سرمایه داری دیده میشود. و آنرا خرده بورژوازی مینامد. این طبقه در نگاه و متون مارکسیستی بسیار تحقیر شده است. مارکس اعتقاد داشت که تمام دغدغه خرده بورژوازی آن است که به دامن طبقه کارگر نغلطد واز سوی دیگر تمام آمال و آرزویش این است که به دامن طبقه سرمایه داری صعود کند. آیا در نگاه تطبیقی مارکس و جامعه شناسان مورد نظر تامپون کدام نگاه دقیق تر است؟ آیا طبقات اجتماعی ماکس وبر به مارکس نزدیک تر است یا نه؟ آیا مارکس و ماکس وبر در دست یافتن جامعه شناسان به آموزه پیشگفته به چه میزان تاثیر گذار بوده اند ؟ بنابر این در بحث از طبقه متوسط بویژه در ایران آرای سنتی و کلاسیک بر آموزه های جامعه شناسان ارجحیت دارد یا بالعکس آنچه که در ایران و طبقه متوسط آن میتواند در کانون نگاه قرار گیرد. تنها رویگردانی طبقهخ متوسط از رفتارهای خشونت آمیزو تمکین به رفرمیسم نیست زیرا در کشورایران متکی بر درآمد نفتی ، فهم رابطه و جایگاه طبقات به عنصر اقتصادی دارد. عامل رویگردانی طبقه متوسط از رفتار انقلابی و پناه گرفتن در کنار مبارزات پارلمانتاریستی تنها به فربه شدن دهک های میانی و بالایی ارتباط ندارد. چنانچه دهک های پایینی علیرغم نحیف بودن پیکر اقتصادشان با گفتمان انقلابی نیز قهر کامل نموده اند. آیا نگرش فرهنگی و سبک زندگی طبقات بویژه اقشار گوناگون طبقه متوسط ایران دستخوش تغییر نگردیده است ؟ و اگر دستخوش تغییر شده به چه میزان از فرهنگ سنتی و اصول زیست اجتماعی فاصله گرفته است؟ آیا شکل گیری گرایش اصلاح طلبی و محافظه کاری در اقشار آن بدون در نظر گرفتن باورمندان به سکولارفقط به نگرانی از آینده به خاطر فربه شدن و قوام خرده مالکی در آنان است؟ آیا در پیکار های پارلمانتاریستی سکان کشتی طبقه متوسط ایران کاملأ به سمت اصلاح طلبان خواهد چرخید؟ یا نه تمایل قوی به سمت محافظه کار و باور به اصول گرایی آنان را در برهه انتخابات دچار انشقاق موقتی قابل برگشت خواهد ساخت؟

در بخش دوم در حد بضاعت قلم به پرسش های مزبور پاسخ داده خواهد شد.