فروغ فرخزاد شاعر معاصر

فروغ فرخزاد ، ظهر روز شنبه، ۸ دی‌ماه ۱۳۱۳ هجری شمسی در تهران از مادری کاشی به نام توران وزیری تبار و پدری تفرشی به نام محمد فرخزاد به دنیا آمد. فروغ فرزند چهارم  خانواده است . فروغ  ۶ دفتر شعر منتشر کرد که از نمونه های شایان شعر معاصر  فارسی هستند, فروغ فرخزاد با مجموعه های اسیر, دیوار و عصیان در قالب شعر  نیمایی کار خود را آغاز کرد.

ازدواج با پرویز شاپور

فروغ فرخزاد در سال‌های ۱۳۳۰با پرویز شاپور طنز پرداز مشهور که ۱۵ سال از او بزرگتر بود ازدواج کرد. این ازدواج در سال ۱۳۳۴ به جدایی انجامید. حاصل این ازدواج، یک پسر به نام کامیار بود. فروغ پیش از ازدواج با شاپور، با وی نامه‌نگاری‌های عاشقانه‌ای داشت. این نامه‌ها به همراه نامه‌های فروغ در زمان ازدواج این دو و همچنین نامه‌های وی به شاپور پس از جدایی از وی، بعدها به دست پسرش  کامیار شاپور و عمران صلاحی افتاد و در کتابی به نام ” اولین تپش های عاشقانه قلبم” منتشر گردید.

سفر به اروپا

پس از جدایی از شاپور، فروغ فرخ‌زاد، برای گریز از هیاهوی روزمرگی، زندگی بسته و یکنواخت روابط شخصی و محفلی، به سفر رفت. او در این سیر و سفر، کوشید تا با فرهنگ اروپا آشنا شود. با آن‌ که زندگی روزانه‌اش به سختی می‌گذشت، به تاتر و اپرا و موزه می‌رفت. وی در این دوره زبان ایتالیایی, فرانسه و آلمانی  را آموخت. سفرهای فروغ به اروپا و آشنایی‌اش با فرهنگ هنری و ادبی اروپایی، ذهن او را باز کرد و زمینه‌ای برای دگرگونی فکری در او فراهم کرد.

آشنایی با ابراهیم گلستان و کارهای سینمایی 

آشنایی با ابراهیم گلستان نویسنده و فیلمساز سرشناس ایرانی، و همکاری با او موجب تغییر دیدگاه‌های اجتماعی و در نتیجه تحول فکری و ادبی در فروغ شد. نامهٔ منتشرشدهٔ فروغ برای ابراهیم گلستان  نشانگر وجود رابطه عاشقانه بین این دو است. فروغ با انتشار مجموعه تولدی دیگر, ستایش گسترده‌ای برانگیخت. سپس مجموعه ایمان  بیاوریم به آغاز فصل سرد را منتشر کرد تا جایگاه خود را در شعر  معاصر ایران به عنوان شاعری برجسته تثبیت نماید, آثار و اشعار فرخ‌زاد به زبان‌های انگلیسی,ترکی,عربی,چینی,فرانسوی,اسپانیایی,ژاپنی ,آلمانی و عبری  ترجمه شده اند.

در سال ۱۳۳۷ سینما  توجه فروغ را جلب می‌کند؛ و در این مسیر با ابراهیم گلستان آشنا می‌شود و این آشنایی مسیر زندگی فروغ را تغییر می‌دهد. این دو چهار سال بعد یعنی در سال ۱۳۴۱ فیلم خانه سیاه است  را در آسایشگاه جذامیان بابا باغی تبریز می‌سازند. فروغ در سال ۱۳۴۲ در نمایشنامه شش شخصیت در جستجوی یک نویسنده اثر لوئیجی پیراند لو به کارگردانی پری صابری بازی چشمگیری از خود نشان می‌دهد. در زمستان همان سال خبر می‌رسد که فیلم خانه سیاه است برنده جایزه نخست جشنواره اوبر هاوزن شده و باز در همان سال انتشارات مروارید مجموعهٔ تولدی دیگر را با تیراژ بالای سه هزار نسخه منتشر کرد.                                                                                            

فروغ در سال ۱۳۴۳ به آلمان, ایتالیا و فرانسه سفر کرد. سال بعد در دومین جشنواره سینمای مولف در پزارو  شرکت می‌کند که تهیه‌ کنندگان سوئدی ساختن چند فیلم را به او پیشنهاد می‌دهند و ناشران اروپایی مشتاق نشر آثارش می‌شوند. پس از این دوره، وی مجموعه تولدی دیگر را منتشر کرد. اشعار وی در این کتاب تحسین زیادی برانگیخت؛ پس از آن مجموعه ” ایمان بیاوریم به فصل سرد” را منتشر کرد.

در میان سال‌های ۱۳۴۲–۴۳ فروغ یک‌ بار دست به  خود کشی زد. او یک جعبه قرص گاردنال را خورده  بود, ولی خدمتکارش در هنگام غروب متوجه شد و او را به بیمارستان البرز برد.

پایان زندگی

حادثه در ساعت ۱۶:۳۰ بعد از ظهر دوشنبه ۲۴ بهمن، ۱۳۴۵ هنگام رانندگی خودروی جیپ  ابراهیم گلستان در مسیر بین دروس و قلهک خیابان لقمان‌الدوله ادهم  چهارراه مرودشت اتفاق افتاد. به گفته ابراهیم گلستان فروغ قرار بود برای امور فنی فیلمی را به استودیو من (که اکنون در اختیارسیما فیلم  است) ببرد. تصادف در مسیر برگشت و در صد متری استودیو اتفاق می‌افتد. فروغ به علت این‌که با چند بچه که با بی احتیاطی به خیابان دویده‌اند برخورد نکند چپ می‌کند و ماشین جیپ او در جوی بزرگ کنار خیابان می‌افتد. مستخدمی که همراه فروغ بوده ابراهیم گلستان را خبر می‌کند و او را به بیمارستان هدایت که در بیست متری استودیو بود می‌برند اما به این علت که او بیمه کارگری ندارد در آن بیمارستان پذیرفته نمی‌شود و در نهایت او را به بیمارستان منتقل  که در آن بیمارستان فروغ فوت می‌کند.

روز چهار شنبه  ۲۶ بهمن جسد او را با حضور خانواده، دوستان و علاقه‌مندانش در گورستان ظهیرالدوله   به خاک سپردند. صادق چمک, ابوالقاسم انجوی شیرازی, جلال ال احمد, مهدی اخوان ثالث,احمد شاملو,هوشنگ ابتهاج, سیاوش کسرایی,بهرام بیضایی, نجف دریابندری, احمد رضا احمدی و بسیاری از هنرمندان و نویسندگان در این مراسم شرکت کرده بودند. ناصر تقوائی تصویر بخش‌هایی از این مراسم را در فیلم مستند ” فروغ فرخزاد ۱۳ دی ۱۳۱۳- ۲۴ بهمن ۱۳۴۵” آورده است.

ناصر صفاریان در سال ۱۳۸۱ سه فیلم مستند با نام‌های جام جان، اوج موج و سرد سبز دربارهٔ فروغ ساخت که در آن با افراد زیادی همچون کوه گلستان, بهرام بیضایی و فریدون مشیری, امیرمسعود فرخزاد (برادر فروغ)، مادر فروغ و کسان دیگری گفت‌وگو شده است. همچنین در این فیلم عکس‌های منتشرنشده بسیاری از فروغ به نمایش گذاشته شده است.

در سال ۲۰۱۱ میلادی، یک گروه زیرزمینی موسیقی به نام «Old Friends»، دو ترانه بر روی اشعار فروغ فرخ‌زاد اجرا کرده‌اند. ترانهٔ «من تو باشم تو» و «پرنده مردنی است». در سال ۲۰۱۳ آربی موسسیان ، خوانندهٔ گروه Old Friends، آهنگی به نام «نهایت شب» برای یکی از اشعار فروغ فرخزاد اجرا کرده است.

 سالشمار زندگی فروغ

• ۱۳۳۶ سفر به آلمان و ایتالیا
• ۱۳۳۸ سفر به انگلستان جهت مطالعهٔ سینما و امور تشکیلاتی فیلم
• ۱۳۳۹ بازی در فیلمی مستند، دربارهٔ مراسم خواستگاری، به سفارش موسسه فیلم ملی کانادا
• ۱۳۳۹ تهیهٔ سومین قسمت فیلم آب و گرما
• ۱۳۴۰ سفر مجدد به انگلستان جهت مطالعهٔ امور سینمایی – بازگشت به ایران و تهیهٔ یک فیلم کوتاه برای موسسه کیهان با همکاری شراب سپهری
• ۱۳۴۱ سفر به تبریز  جهت مقدمات فیلمی دربارهٔ جذامی ها.
• ۱۳۴۱ سفر مجدد به تبریز همراه سه تن، اقامت در تبریز به مدت ۱۲ روز و تهیهٔ فیلم خانه سیاه است، دربارهٔ جذامی‌ها.
• ۱۳۴۲ تهیهٔ فیلم‌نامه برای فیلمی که هرگز ساخته نشد.
• ۱۳۴۳ همکاری در فیلم خشت و آینه  ساختهٔ ابراهیم گلستان.
• ۱۳۴۳ ترجمهٔ نمایشنامهٔ ژان  مقدس اثر برنارد شاو  دربارهٔ زندگی ژاندارک که قرار بود به روی صحنه بیاید و فروغ عهده‌دار نقش ژاندارک باشد.
• ۱۳۴۳ ترجمهٔ سیاحت‌ نامهٔ  هنری میلر در یونان به نام ستون سنگی ماروسی . (چاپ نشد)
• ۱۳۴۳ چاپ برگزیدهٔ اشعار فروغ
• ۱۳۴۵ سفر مجدد به ایتالیا و شرکت در دومین فستیوال مؤلف.

• فروغ در نگاه دیگران

• مهدی اخوان ثالث شاعر هم‌ عصر فروغ دربارهٔ وی گفته است:
• «او زنی معترض به ستمی که بر زنان می‌رفت بود و می‌خواست به ظلمی که به نیمی از افراد جامعه می‌شد اعتراض کند. این را در کتاب‌هایش می‌توانیم ببینیم، از « اسیر » گرفته تا « دیوار » و زندگی و طرز فکر خیامی‌اش را در «عصیان ». بعد هم که خواست اسلوب و کار تازه‌ای را ارائه دهد بسیار لطیف و پرشور و حال شعر می‌گفت. او شاعر خوبی بود، به‌خصوص شعرهای آخرش بسیار لطیف و پرشور و حال بود، شعر ناب  و نجیب بود».
•  
   
•  احمد شاملو شاعر معاصر دربارهٔ فروغ می‌گوید:
• «شاعری که پس از تولد دوبارهٔ خویش بیش از پنج یا شش سال نزیست، اما با مجالی که بی‌رحمانه اندک بود توانست به صورت یکی از درخشان‌ترین چهره‌های شعر امروز تثبیت شود. با مرگ او موسیقی درخشانی که خاص شعر معصومانه‌اش بود غیرقابل تقلید ماند و از گسترش بازایستاد».
• فروغ  تنها ۳۲ سال زیست. اما در مدتی کوتاه درخشان‌ترین شعرهای معاصر زبان فارسی را سرود. فیلم ساخت و در فیلم بازی کرد. «خانه سیاه است» یکی از برجسته ترین آثار سینمای مستند ایران است. فروغ فرخزاد نه تنها شاعر و فیلمسازی پیشرو که  زنی جسور و سرشار از زندگی بود و خود را  مبارزی برای حقوق زنان معرفی می کرد.
   
  او خود گفته است: «آرزوی من آزادی زنان ایران و تساوی حقوق آن‌ها با مردان است… من به رنج‌هایی که خواهرانم در این مملکت در اثر بی‌عدالتی مردان می‌برند، کاملاً واقف هستم و نیمی از هنرم را برای تجسم دردها و آلام آن‌ها به کار می‌برم. آرزوی من ایجاد یک محیط مساعد برای فعالیت‌های علمی هنری و اجتماعی زنان است.» فروغ فرخزاد، زنی که هر چند تنها، در آستانه فصلی سرد ایستاد و دستانش را در باغچه کاشت تا با گذشت ۵۶ سال از درگذشتش هر بار در باغچه سبز شود. زنی که زندگی و آزادی در امتداد اسمش قرار دارند.

۲- دیوان فروغ فرخزاد

• یاد فروغ فرخزاد شاعر  محبوب معاصر گرامی باد !
• چهارشنبه ۲۶ بهمن ۱۴۰۱- ۱۵ فوریه ۲۰۲۳