عقبنشینی از لبهی پرتگاه و چشمانداز یک نظم مالی تازه
پس از هفتهها تنش فزاینده و تهدیدهای بیسابقه، ایران و ایالات متحده با میانجیگری پاکستان یک آتشبس دو هفتهای را پذیرفتند؛ توافقی که بسیاری آن را یک پیروزی برای صلحخواهان جهان و در مقابل، عقبنشینی برای جریانهای جنگطلب در واشنگتن و تلآویو توصیف کردهاند. این آتشبس در حالی اعلام شد که تهدیدهای زبانی ترامپ و نتانیاهو و حملات به زیرساختهای ایران، منطقه را تا آستانهی یک جنگ درازمدت و غیر قابل مهار پیشرانده بود.
تهدیدهای ترامپ و فضای ملتهب پیش از توافق آتشبس
صبح سهشنبه، در حالی که نشانههایی از پیشرفت در مذاکرات برای برقراری یک آتشبس دیده میشد، ترامپ همچنان تهدید میکرد:
> «امشب یک تمدن خواهد مرد.» و آن هم در چهار ساعت.
این جمله در ایران و جهان جدی گرفته شد. پارهای از سیاستورزان و تحلیلگران هشدار دادند که زمینیکردن چنین تهدیدی تنها در صورت استفاده از توان هستهای قابل تصور است. همزمان، نیروهای آمریکایی در منطقه در حالت آمادهباش قرار گرفتند و مقامات پنتاگون تلاش میکردند بفهمند رئیسجمهور آمریکا دقیقن چه تصمیمی دارد.
یک مقام دفاعی گفته است: «ما اصلن نمیدانستیم چه اتفاقی قرار است بیفتد. اوضاع وحشتناک بود.»
نقش میانجیها و فشارهای منطقهای
در حالی که پاکستان نقش اصلی را در میانجیگری ایفا میکرد، گزارشهایی منتشر شد مبنی بر اینکه چین نیز بیسروصدا برای جلوگیری از تشدید بحران تلاش میکرد.
در سطح منطقه، نیروهای غیردولتی منطقهای که در این جنگ از ایران حمایت میکنند نیز آتشبس را پذیرفتند.
حزبالله لبنان که خود، در پی تجاوز اسرائیل به خاک لبنان، درگیر جنگ با اسرائیل است، با وجود حملات مداوم اسرائیل به لبنان، اعلام کرد که به آتشبس دو هفتهای میپیوندد. اسرائیل به آتشبس در لبنان پایبند نشده است.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، هشدار داد که وضعیت لبنان «بحرانی» است و تأکید کرد که هر توافق آتشبس باید شامل لبنان نیز بشود.
مفاد آتشبس و پیامدهای اقتصادی
یکی از بندهای مهم توافق، اجازه به ایران و عمان برای دریافت عوارض از کشتیهاییست که از تنگه هرمز میگذرند. اگر این سازوکار در توافق صلح نهایی نیز گنجانده شود، و آنچنان که ایران میخواهد، پرداختها به یوان چین انجام گیرد، تحلیلگرانی آن را گامی در راستای تضعیف هژمونی دلار و تقویت همکاری مالی ایران–چین میدانند.
از سوی دیگر، چارچوب دهمادهای پیشنهادی ایران نه تنها برنامه هستهای و امنیت منطقهای را در بر میگیرد، بلکه شامل تحریمهای اولیه و ثانویهای میشود که قدمت آنها به بیش از چهار دهه میرسد.
چرا ترامپ عقب نشست؟
بر پایهی گزارشها، ترامپ در نهایت به این نتیجه رسید که تشدید تنش میتواند آمریکا را وارد یک جنگ طولانی و پرهزینه کند؛ همان چیزی که او در کارزار انتخاباتی وعده داده بود از آن دوری کند.
یک تحلیلگر نظامی آمریکایی، بن کانابل، توضیح داده است که برای «تأمین امنیت تنگه هرمز» توسط امریکا، ارتش آمریکا باید کنترل حدود ۶۰۰ کیلومتر از خاک ایران را در دست بگیرد. مأموریتی که به گفته او به ۳۰ تا ۴۵ هزار سرباز و دستکم بیست سال حضور نظامی نیاز دارد. چنین سناریویی برای واشنگتن غیرقابلتحمل ارزیابی شده است.
بیشک متحدان امریکا و اسرائیل در منطقه و ترس آنان از انتقامجویی ایران، و در مقیاسی بیسابقه، بر تصمیمگیری ترامپ بیتأثیر نبودهاند. اینان در این چهل روز جنگ نبود سپر امریکا را به تلخی تجربه کردهاند.
پیامدهای منطقهای و سیاسی
این آتشبس اگر به صلحی پایدار منجر شود، میتواند معادلات قدرت در خاورمیانه را تغییر دهد.
بازندگان یک صلح پایدار، به روایت برخی تحلیلها، نه تنها رهبران جنگطلب در آمریکا و اسرائیل، بل جریانهای همسو با سیاستهای تهاجمی اسرائیل در منطقه خواهند بود.
به گزارش رسانههای آمریکایی، چاک شومر، سناتور ارشد دموکرات، گفته است که دونالد ترامپ «عقبنشینی کرده» و اکنون «بهدنبال راهی برای فرار از لفاظیهای تند خود درباره نابودی کامل ایران» است.
و اکنون، و پستر از پذیرش آتشبس از سوی ترامپ، در داخل آمریکا صداهایی بلند شده که «آتشبس کافی نیست» و ترامپ باید به کنگره توضیح دهد چرا کشور را تا آستانه جنگ با ایران پیش برده است.
در داخل ایران نیز این امید وجود دارد که حاکمان جمهوری اسلامی از این بحران درس گرفته باشند و به خواست و نیازهای مردم ایران توجه نشان دهند. به مردم بازگردند.
یک پرسش
در حالی که جهان از سقوط در یک جنگ بزرگ فاصله گرفته، پرسش باقی است:
پادوی اعظم نتانیاهو چه خواهد کرد؟
