مرگ علی عبدالله صالح، که ده ها سال بر یمن حکومت کرده بود، پایان بی افتخاری برای یک رهبر عرب بود. امروز، ۴ دسامبر، علی عبدالله صالح، دیکتاتور پیشبن یمن، در بیرون از صنعا – پایتخت یمن، که در اثر یک هفته جنگ فلج شده است – کشته شد. یک فیلم ویدئوئی که بر روی اینترنت قابل مشاهده است، جسد او را با مردان مسلحی به دور آن، پوشیده در پتوئی خونالود، نشان می دهد. تلویزیون دولتی رئیس جمهور را “رهبر خاننان” نامید. مرگ صالح به احتمال قوی به جنگ داخلی سه ساله، که به نابودی کشور انجامیده است، دامن خواهد زد. این مرگ همچنین عالم صغیری از وضع پیچیدۀ یمن نیز هست: صالح توسط دشمنان قبلی او، که به اتحاد با او رسیدند، تا باز و فقط به دشمنی با او برسند، کشته شد.
صالح، ۷۵ ساله، یک نظامی بود که در سال ۱۹۷۸ کنترل یمن شمالی را به دست گرفت، سپس جنگ داخلی را که به تجدید وحدت کشور در سال ۱۹۹۴ انجامید، هدایت کرد. در خلال دودهه حاکمیت او، او و متحدانش متهم به غارت میلیاردی این فقیرترین کشور عرب شدند. او همچنین به جنگ کثیفی علیه حوثی ها دست زد. حوثی ها اقلیتی شامل بیشترین شمار از شیعیان زیدی است، که توسط حکومتهای یمن به حاشیه رانده شده است. علی صالح در سال ۲۰۱۱ در جریان بهار عربی، با امواج اعتراضات توده گیر مواجه شد و از اقدامی برای قتل او، که به سوختگی شدید او منجر شد، جان به در برد. سرانجام کشورهای خلیج (فارس) او را مجبور به کناره گرفتن از قدرت کردند و معاون او عبد ربو منصور هادی را به جای او نشاندند.
یک روند انتقالی، که توسط سازمان ملل حمایت می شد، به سرعت به هیچ انجامید. این سرانجام از جمله به این دلیل بود که حوثی ها همچنان احساس محرومیت و به حاشیه رانده شدن می کردند. در اواخر سال ۲۰۱۴ جنگجویان حوثی برای پایان دادن به حکومت ضعیف هادی، که موجب یأس بسیاری شده بود، به صنعا هجوم آوردند. آنها در قامت علی عبدالله صالح متحدی نامحتمل یافتند، که او نیز به دنبال راهی برای بازگشت به قدرت بود. در عرض ۶ ماه نیروهای آنها به شهر بندی عدن دست یافت. اما حوثی ها هم در مقام حکومت تجربۀ مخوفی به جای گذاشتند. در ضمن موفقیتهای حوثی ها به مداخلۀ نطامی عربستان سعودی در یمن انجامید، که از مدتهای مدیدی هم در امور همسایۀ جنوبی اش دخالت می کرد.
اکنون بیش از دو سال است که ائتلافی به رهبری عربستان یمن را به طور مداوم زیر حملات هوائی گرفته است. دست کم ۱۰هزار نفر کشته شده اند، که بیشترین آنان غیرنظامی بوده اند. امراض و گرسنگی سراسر کشور را گرفته اند. این کشمکش به جبهۀ دیگری در جنگهای نیابتی بین عربستان سعودی و ایران تبدیل شده است. ایران حوثی ها را مورد حمایت محدود قرار داده است. ائتلاف زیر رهبری عربستان، با وجود تمام نیروی نظامی اش، برای غلبه بر دشمنی که بسیار ضعیف تر از آن است، به تقلا افتاده است. در ماه گذشته حوثی ها حتی موفق شدند دو موشک را به عربستان سعودی شلیک کنند (هر دو موشک متوقف شدند).
صالح بر شبکه ای از جنگجویان طوایف فرماندهی می کند. هفتۀ گذشته او به ناگهان به اتحاد سه ساله اش با حوثی ها پایان داد. نبیروهای او با حمایت حملات هوائی عربستان توانستند بخشهای بزرگی از صنعا را تسخیر کنند. صالح در یک سخنرانی تلویزیونی، که روز شنبه ۲ دسامبر پخش شد، بی مسئولیتی متحدان سابق خود را محکوم کرد و خواهان گفتگو با ائتلاف تحت رهبری عربستان شد. اما در عرض دو روز او به عاقبتی دردناک گرفتار آمد. حوثی ها بیشتر مناطقی را که از دست داده بودند، پس گرفتند و محوطۀ اطراف خانۀ صالح را محاصره و سپس آن را منفجر کردند. بنا به گزارش صلیب سرخ در هفتۀ گذشته بیش از ۱۲۰ تن در صنعا کشته شدند. رئیس جمهور پیشین یمی یکی از آنان بود.
مرگ صالح یک آبروریزی برای عربستان است، خاصه برای ولیعهد جوان، محمد بن سلمان، که ردیفی از شکستهای متأخر در سیاست خارجی نصیب او شده است. احتمالاً جبهۀ جدیدی در جنگ یمن، بین حوثی ها و نیروهای وفادار به صالح، گشوده شود. این نیروها اکنون فاقد یک رهبر اند. احمد، پسر صالح، مناسبات نزدیکی با عمارات متحدۀ عربی دارد و ممکن است بتواند پا به جای پای پدرش بگذارد و نیروهای گفته شده را در طرف ائتلاف نگه دارد. ممکن است ژنرال علی محسن ال احمر، از وفاداران به صالح که اکنون به عنوان معاون رئیس جمهور، عبد ربو منصور هادی عمل می کند، نیز بتواند این نقش را به عهده گیرد. اما محتملترین پیامد میدانهای منقسم جنگی باز هم بیشتری است، و رنج بیشتر برای ۲۸میلیون مردم یمن، که سه چهارم آنان هم اکنون به شدت نیازمند کمکهای انسانی اند. زمانی علی عبدالله صالح حکومت در یمن را به “رقص بر گردن مارها” توصیف کرده بود. و در پایان، حتی این رقصندۀ سیاسی ورزیده، نتوانست چنان کند که گزیده نشود.
Bottom of Form
منبع: اکونومیست، ۴ دسامبر ۲۰۱۷
