یکشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۶:۴۶

یکشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۶:۴۶

هما ناطق، نگین درخشان حلقه تاریخ نگاری ایران درگذشت

هما ناطق را نمی توان همچون تاریخ نگاران جنسیتی متعلق به حوزه تاریخ نگاری زنانه دانست اما صداقت برخاسته از دانش، استقلال رأی و بی نیازی از قدرت، تصویر او را در قاب زیبای زنی مستقل و فرهیخته به دیوار تاریخ زنان توانمند ایران آویخته است.

هما ناطق نویسنده، پژوهشگر، تاریخ نگار دوران قاجار و مشروطه و استاد دانشگاه سوربن پاریس، روز جمعه یازدهم دی ماه ۱۳۹۴، رخت به جهان دیگر کشید. وی تحصیلات آکادمیک را در فرانسه گذراند و پس از اخذ مدرک دکترا در سال ۱۳۴۷به ایران بازگشت. پس از بازگشت تاسال ۱۳۵۹ که به دلیل فشارهای سیاسی مجبور به ترک کشور شد در دانشکده تاریخ دانشگاه تهران تدریس می کرد.

او که سالها در فرانسه عضو کنفدراسیون دانشجویان ایرانی بود، در بازگشت به ایران فعالیت های سیاسی خود را به موازات فعالیت های آکادمیک، تألیف و ترجمه آثاری ارزشمند ادامه داد و به عنوان یک فعال سیاسی با گرایش چپ نامی آشنا در میان روشنفکران و مبارزان سیاسی بود.

دانش و تفکر منتقدانه او نسبت به وقایعی که مسیر تاریخ را به سوی نابرابری و استبداد هدایت می کرد از او روشنفکری مدرن و روزآمد ساخته بود. هشیاری وی نسبت به آنچه در جامعه روشنفکری رخ می داد، موجب شد که نه فقط به آنچه گذشته بلکه به آنچه در پیرامون می گذرد نیز موضع گیری نشان دهد. به همین دلیل، در سال ۱۳۴۷ مقاله ای تحت عنوان «عقب ماندگی و انحطاط زن ایرانی» در مجله آرش به قلم او منتشر شد. این مقاله پاسخی به یادداشت «هوشنگ وزیری» در باره زنان ایران بود. وی در نقد و تحلیل رویکرد هوشنگ وزیری نسبت به زنان، از سیمون دوبووار فاکت می آورد و گناه این عقب ماندگی و انحطاط را به نگاه مردانه جامعه نسبت می دهد که در تحمیل نقش های منفعل به زنان، آنان را از پیشرفت باز می دارند.

ده سال پس از انتشار این مقاله در سال ۱۳۵۷، در بازار داغ معامله «استبدادامپریالیستی» و «آزادی ضدامپریالیستی» و حقوق برابر برای زنان، روزنامه کیهان در تاریخ ۲۱ اسفند از قول همو می نویسد که: «اگر نظام شاهنشاهی برگردانده نشود عیبی ندارد روسری هم سر می کنیم. فقط به نام ما توطئه نشود»

هرچند چنین رویکردهایی برآیند تفکر و گرایش سیاسی او و دیگر همفکرانش بود اما حمایت او از تظاهرات زنان علیه حجاب اجباری و سخنرانی معروفش در مقابل ساختمان نخست وزیری در همان دوران و سپس همکاری با « اتحادملی زنان» نام او را در کنار دیگر مدافعان آزادی و برابری ثبت می کند.

هما ناطق را نمی توان همچون تاریخ نگاران جنسیتی متعلق به حوزه تاریخ نگاری زنانه دانست اما صداقت برخاسته از دانش، استقلال رأی و بی نیازی از قدرت، تصویر او را در قاب زیبای زنی مستقل و فرهیخته به دیوار تاریخ زنان توانمند ایران آویخته است. شاهد این مثال، انتقاد جسورانه، صریح و صادقانه او از گفتار پیشین خود در باره حجاب اجباری در سال ۱۳۵۷ است: «… هرچه که بود و نبود شما این را بنویسید که من خیلی بی جا کردم که این حرف را زدم. اصلاً ما به زن ها خیانت کردیم. شما باید ما را محاکمه کنید. خواهش می کنم بنویسید که من خودم از شما می خواهم که مرا محاکمه کنید…»[۱]

الحق که هما ناطق نگینی درخشان بر حلقه زنان تاریخ نگار ایرانی است که تا تاریخ به جاست می درخشد. مدرسه فمینیستی فقدان چنین زن بزرگی را به جامعه تاریخ نگاران و پژوهشگران ایران تسلیت می گوید.

پانوشت:

برای مطالعه نقد هما ناطق از مواضع پیشین خودش که در بخشی از گفتگوی منصوره شجاعی با وی در سال ۱۳۹۰ بیان شده است به این لینک رجوع کنید:

http://www.feministschool.com/spip.php?article6824

برخی آثار و کتاب های هما ناطق:

– کارنامه فرهنگی فرنگی در ایران
– بازرگانان در داد ستد با بانک شاهی و ژری تنباکو
– ارمنیان در سده نوزدهم
– دوزخ سازان روی زمین
– ناصرالدین شاه پلید، سیدجمال الدین و ملکم خان
– ایران در راه یابی فرهنگی
– روحانیت از پراکندگی تا قدرت
– جنگ فرقه ها در انقلاب مشروطیت
– فرنگ و فرنگ مآبی
– سرکوب جنبش دانشجویی
– انجمن های شورایی درانقلاب مشروطیت
– مجموعه مقالات تاریخی از ماست که برماست
– حافظ خنیاگری، می و شادی
– آخرین روزهای لطفعلی خان زند

تاریخ انتشار : ۱۴ دی, ۱۳۹۴ ۶:۱۸ ب٫ظ
لینک کوتاه
مطالب بیشتر

نظرات

Comments are closed.

سخن روز

انتخابات! کدام انتخابات؟

با عنایت به این وضع و شرایط عملا موجود آنچه در ایران برگزار میشود فاقد حداقل شرایط برای شناخته شدن بعنوان یک انتخابات است. با تمام محدودیت ها و کنترل های نظام امنیتی و سیاسی انتخابی در کار نیست و دقیقا با استعاره از آقای خمینی « در این رژیم آزادی های فردی پایمال و انتخابات واقعی و مطبوعات و احزاب از میان برده شده اند.

مطالعه »
یادداشت

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

این تصاویر شنیع,  چه بازمانده از جنگ و چه بازمانده از دنیای سهمگین سیاستمداران زندانبان !, ما را هم به اشکال مختلف در گیر و تماشاگر چنین صحنه هایی می نماید. یعنی کشتن و یا اعدام شهروندان، به امری معمولی و سرگرم کننده بدل می شود و در روزمرگی جامعه کم کم جا باز می کند.

مطالعه »
آخرین مطالب

میزان مشارکت در نمایش انتخابات جمهوری اسلامی، به کم‌ترین حد از زمان وقوع انقلاب رسید!

مسلماً انتخابات در حاکمیت جمهوری اسلامی ایران، کم‌ترین تاثیری بر زندگی روزانه مردم ندارد و همواره نیز پرسروصداترین اتفاق در کشور است که چندین ماه فضای رسانه‌ای و حتی خیابانی ایران را تسخیر می‌کند و هر چه جلوتر آمده‌ایم، این تاثیر کم‌تر و آن سر و صدا اعتراضی مردم بیش‌تر شده است.

عشق گفت بنویس، من نوشتم

وقتی که به تو فکر می کنم، لبخندت باران می شود;
نگاهت زلال و زلال، و من چه بی پروا، می چینم آن لبخند را.

انتخابات ریاست‌‌جمهوری در آسیا و اقیانوسیه

طبق برآورهای آماری، بیش از یک‌سوم ساکنین کره زمین طی سال جاری میلادی به پای صندوق‌های رای رفته و مقام یا ارگان اولیه حاکمیت سایسی کشور خویش را انتخاب خواهند کرد. تب انتخابات تمامی کره زمین را فراگرفته و حتی کشورهایی که در آن‌ها انتخاب امسال برگزار نمی‌شوند، به صورت غیر مستقیم و به شدت تحت تاثیر انتخابات در کشورهای هم‌جوار یا دیگر کشورها قرار خواهند گرفت.

شیوۀ تولید سرمایه‌داری: گشایش‌ها، فاجعه‌ها، تنگناها و بن‌بست‌ها!

سرمایه‌داری برای زنده مانی و حل بحران‌های بزرگ اقتصادی و اجتماعی پیش روی جامعه انسانی، نیازمند بازنگری همه جانبه در رویکردها و سازو کارهای پیشین خود است…در جهان امروز به گونه‌ای چشمگیر انتقادها از نظام سرمایه‌داری حتی در میان اندیشه‌پردازانِ این نظام بالا می‌گیرد. گفته می‌شود که راهکارهای اقتصادی دیروز پاسخ‌گوی چالش‌ها و دشواری‌های امروز و فردا نیستند. جهانی شدنِ دیروز بیش از بیش جای خود را به شکل‌گیری بلوک های دشمن می‌دهد. تورمِ روزافزون׳ زمینه‌ساز گسترش شکاف میان فقر و ثروت می‌گردد.

یادداشت

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!

این تصاویر شنیع,  چه بازمانده از جنگ و چه بازمانده از دنیای سهمگین سیاستمداران زندانبان !, ما را هم به اشکال مختلف در گیر و تماشاگر چنین صحنه هایی می نماید. یعنی کشتن و یا اعدام شهروندان، به امری معمولی و سرگرم کننده بدل می شود و در روزمرگی جامعه کم کم جا باز می کند.

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
پيام ها

باید یکی شویم و قلب‌مان را سرود و پرچم‌مان سازیم تا بهاران خجسته به ارمغان به میهن‌مان فراز آید!

کرامت و خسرو دو جوان روشنفکر انسان‌دوست چپ بودند و غم مردم فقرزدهٔ میهن و جهان به دل داشتند. آنان شیفتۀ جنبش فداییان خلق بودند. خسرو گلسرخی در وصیت‌نامه‌اش می‌نویسد: «من یک فدایی خلق ایران هستم و شناسنامه من جز  عشق به مردم چیز دیگری نیست … شما آقایان فاشیست‌ها که فرزندان خلق ایران را بدون هیج مدرکی به قتل‌گاه میفرستید، ایمان داشته باشید که خلق محروم ایران، انتقام خون فرزندان خود را خواهد گرفت». تاثیر ایستادگی جانانه آنان در برابر نظام حاکم و پشتیبانان جهانی آن موجی از شور و ایمان در جنبش فداییان پدید آورد

مطالعه »
بیانیه ها

پاس‌داشت زبان مادری، غنابخش تنوع و تکثر زبانی و فرهنگی است!

سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) با باور عمیق به مبانی حقوق بشر و قائم به ذات بودن این حقوق و با توجه به جایگاه تعیین‌کنندهٔ زبان مادری در هستی هر یک از آحاد بشر، تأمین و تضمین و تحقّق حق قانونی هر ایرانی در دست‌رسی و قوام ودوام بخشیدن به زبان مادری خود را از حقوق بنیادین بشر می‌داند و همۀ نیروهای میهن‌دوست و ترقی‌خواه کشور را به حمایت فعال از حق آموزش زبان مادری و حفظ و زنده‌داشت این میراث گران‌قدر ایرانی فرامی‌خواند.

مطالعه »
برنامه و اساسنامه
برنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
اساسنامه
اساسنامه سازمان فدائیان خلق ایران (اکثریت)
بولتن کارگری
شبکه های اجتماعی سازمان
آخرین مطالب

سلب حق اسکان دانشجویان خوابگاهی در دانشگاه علامه طباطبایی

میزان مشارکت در نمایش انتخابات جمهوری اسلامی، به کم‌ترین حد از زمان وقوع انقلاب رسید!

عشق گفت بنویس، من نوشتم

انتخابات ریاست‌‌جمهوری در آسیا و اقیانوسیه

شیوۀ تولید سرمایه‌داری: گشایش‌ها، فاجعه‌ها، تنگناها و بن‌بست‌ها!

جنگ دارد همچنان همگانی می شود!