بە خیابان احترام بگذارید!

در این گمانی نیست کە بعد از سپری شدن دو هفتە از تشکیل دولت دوازدهم، نظرات مختلفی در میان اصلاح طلبان نسبت بە بافت و ماهیت این دولت وجود داشتەاست. در حالیکە طیفهائی از رفرمیستهای اسلامی دولت جدید روحانی را قدمی بە جلو ارزیابی می کنند، هستند افرادی دیگری کە ماهیت دولت جدید را اساسا در گرایش بە راست می بینند و معتقدند کە دولت دوازدهم دولتی اصلاح طلب نیست.

کاملا واضح است کە دولت دوازدهم، علیرغم داشتن گرایش راست، دولتی است در کلیت خود مورد تائید و پشتیبانی اصلاح طلبان. کە البتە بە دلایل مختلف، و از جملە  قبل از هر چیز بە این علت کە اولا این دولت در ادامە وجودی دولت یازدهم، بە معنای پیشروی تندروها و توقف حضور مخرب آنهاست، ثانیا بە این علت کە دولتهای روحانی بعلت خصلت اعتدالی خود در مسیر عادی سازی وضعیت در کشور در مقایسە با دولت احمدی نژاد پیش می روند کە این روند عادی سازی در خود حامل و حاوی تغییراتی هست و خواهد بود کە در صورت امکان پیشرفت بەکل بە تقویت پایگاە اصلاح طلبان و فعال شدن طرفداران عرفی کردن جامعە ایران منجر خواهد شد. روند عادی سازی روابط با خارج کشور در ابعاد اقتصادی، سیاسی و دیپلماسی از جملە موارد مورد نظر در این حیطەاند.

اما همزمان اصلاح طلبان نگرانند. نگرانند زیرا کە نمی توان برنامەهای اصلاح طلبانە را صرفا با دولت و گرایش اعتدالی پیش برد. زیرا کە دولت اعتدال قادر بە پیشبرد تغییرات در زمینەهای سیاسی و مدنی در داخل کشور در حد انتظار اصلاح طلبان نیست و بنابراین رفرمیستهای اسلامی نمی توانند تنها بە روحانی و برنامەهای آن دل ببندند. در واقع اصلاح طلبان برای اینکە جایگاە خود را در صحنە سیاسی ایران نبازند و نهایتا بە دنبالەرو اعتدالگرایان در حوزە سیاست و هویت تبدیل نشوند، ناچاراند کە بتدریج صف خود را، نە اگر کاملا جدا، اما مشخص تر کنند و بعنوان یک نیروی مستقل برآیند کنند. کە یکی از راههای دستیابی بە این هدف از جملە طرح انتقاد و برنامەهای جایگزین در روندهای سیاسی آتی است.

البتە نمی توان انتظار داشت کە این امر از همین حالا در سطح قابل انتظاری صورت بگیرد. زیرا کە هنوز آنان خطر راست افراطی و مقاومت بیت رهبری را قوی ارزیابی می کنند و نیز گرایشهای اعتدالی و عرفی در میان اصولگرایان هنوز در سطحی نیست کە در صورت بالارفتن قدرت انتقادی اصلاح طلبان، بازگشت شرایط بە وضعیت قبل از اعتدال غیرممکن نباشد. واقعیت این است کە اصلاح طلبان ضربان پاندول انتقادی خود را بر اساس حساسیت راست گراها و برنامەهای روحانی برای جذب آنان بە پذیرش قوانین بازی موجود تنظیم می کنند، و بهمین جهت لبە تیز انتقادی آنان در شرایط کنونی برندگی سابق را ندارد.

ظاهرا اصلاح طلبان برنامە اعتدالیون در جهت عادت دادن راست گرایان بە پذیرش قواعد بازی موجود را پذیرفتەاند و این بدان معنی است کە ما فعلا لااقل در دو سە سال اول عمر دولت دوازدهم شاهد تشدید فضای انتقادی از سوی اصلاح طلبان در کشور نخواهیم بود. چنین بە نظر می رسد کە تفاهم نوشتە و نانوشتەای میان اعتدالگرایان و اصلاح طلبان در این خصوص وجود دارد.

اما اصلاح طلبان نمی توانند تا ابد همە تخم مرغهای خود را در سبد اعتدالیون بگذارند و ناچاراند برای ترسیم بارزتر خطوط هویتی خود و ایجاد مرز با دیگران، بە خویش بە عنوان موجودی مستقل بازگردند. زیراکە بفرض پذیرش قواعد بازی از سوی راستگرایان، باز در میان راستها حساسیتهای ویژە در مورد رفرمیستها و تحولات آتی وجود خواهد داشت و این بدان معنی است کە نمی شود همە چیز را بر اساس تفاهم با اعتدالیون و یا نرنجاندن و تحریک نکردن راستها پیش برد. در واقع اصلاح طلبی در سالهای پیش رو در آزمون بزرگ و خطیری قرار خواهد گرفت. آنان چە بخواهند و چە نخواهند اگر واقعا بە مبناهای رفرمیستی خود فکر می کنند، باید بدانند کە بخشی از حل پروژە رفرمیسم در ایران از طریق خیابان می گذرد. رفرمیسم نمی تواند تنها بە تغییر در نگاە حریف دل ببندد، زیرا کە صف بندیهای سیاسی بنوعی در ساختار سیستمها ماندگار و ابدی هستند و نمی توانند برای همیشە رخت بربندند. رفرمیسم برای پیشروی خود ناچار بە شکستن هستە سخت قدرت است و اگر بە این وظیفە خود پایبند نباشد، رفرمیست نیست و آیندە خود را از دست خواهد داد.

اینجا و آنجا از زبان اصلاح طلبان از ضرورت انتقاد گفتە می شود. و این خوب است، اما سلاح تنها انتقاد نیست. البتە از این نباید بە سمت انتقاد سلاح جلو رفت، کمااینکە اصلاح طلبی را بدان اساسا اعتقادی نیست، اما سلاح اعتراض مدنی و خیابان هست و وجود دارد و کلام را می تواند بە قدرتی مادی تبدیل کند.  

پس بە خیابان احترام بگذارید!