هشدار به نقض حقوق کارگران کشاورزی و بی توجهی به پیامدهای عواقب آفت کش ها

کارگران کشاورزی از جمله بخش‌هایی کارگری است که به دلیل ماهیت کار، همواره با عوامل سخت و زیان‌آورهمراه
بوده است. از کار طولانی‌مدت در شرایط دشوار آب ‌وهوایی گرفته تا تماس با مواد شیمیایی مورد استفاده برای کنترل
آفات و افزایش تولید. در میان این عوامل، مواجهه با آفت‌ کش‌ها یکی از جدی‌ترین تهدیدهایی است که سلامت کارگران
را در کوتاه‌ مدت و بلندمدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

کارگران کشاورزی از جمله نیروهایی هستند که نقش اساسی در تأمین غذای جامعه و حفظ امنیت غذایی کشور دارند؛ با این حال، بخش بزرگی از آنان همچنان در شرایطی کار می‌کنند که سلامت و ایمنی شغلی‌شان با تهدیدهای جدی روبه‌ رو است.

در سال های اخیر، کارگران کشاورزی در بسیاری از مراحل کار، از آماده‌سازی و جا به‌ جایی مواد شیمیایی گرفته تا سمپاشی و ورود دوباره به محیط‌های آلوده، در معرض تماس مستقیم با این مواد قرار دارند. شواهد علمی نشان می‌دهد که استفاده های طولانی‌ مدت با برخی آفت‌کش‌ها می‌تواند با مسمومیت‌های مزمن، اختلالات عصبی، بیماری‌های تنفسی، مشکلات باروری و افزایش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها همراه باشد. با وجود این هشدارهای علمی و تأکید نهادهای معتبر بین‌المللی مانند سازمان جهانی بهداشت (WHO) و آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC)، هنوز شمار زیادی از کارگران کشاورزی بدون آموزش کافی، بدون تجهیزات مناسب حفاظت فردی و بدون دسترسی به مراقبت های بهداشتی مناسب معرض این خطرات قرار دارند.

کارگرانی که ساعت‌ها در مزرعه و باغ ها برای تولید غذای جامعه تلاش می‌کنند، حق دارند از محیط کاری ایمن برخوردار باشند. انها حق دارند بدانند با چه موادی کارمی‌کنند، آموزش‌های لازم را دریافت کنند، تجهیزات حفاظتی مناسب در اختیار داشته باشند و سلامتی شان قربانی کاهش هزینه‌های تولید، ضعف نظارت یا بی‌توجهی مدیریتی نشود.

گزارش خبرگزاری ایلنا با عنوان ″شیوع سرطان میان کارگران کشاورزی؛ سموم نامرغوب، نفس کارگران باغات را به شماره انداخته; نیز با طرح روایت‌هایی از تجربه کارگران کشاورزی و دیدگاه کارشناسان حوزه بیماری‌های شغلی، ابعاد نگران‌کننده‌ای از این مسئله را نشان می‌دهد. در این گزارش، کارشناسان نسبت به پیامدهای استفاده های طولانی‌مدت با سموم، ماندگاری برخی مواد شیمیایی در محیط‌های کشاورزی، ورود زود هنگام کارگران به باغ‌ها و مزارع پس از سمپاشی و نبود آمار دقیق درباره بیماری‌های مرتبط با این شغل هشدار داده‌اند. مسئله سلامت کارگران کشاورزی تنها یک موضوع بهداشتی نیست؛ بلکه مسئله‌ای مرتبط با حقوق کار، کرامت انسانی و مسئولیت اجتماعی است. کسانی که امنیت غذایی جامعه را تأمین می‌کنند، نباید خود قربانی شرایط ناایمن کاری باشند.

این مقاله با بررسی خطرات ناشی از آفت‌کش‌ها، تجربه کارگران، دیدگاه کارشناسان و مسئولیت نهادهای مسئول، بر یک اصل اساسی تأکید می‌کند: سلامت کارگران، هزینه تولید نیست؛ حقی است که باید تضمین شود.

آفت‌ کش‌ها و تهدید سلامت کارگران کشاورزی

کارگران کشاورزی از جمله بخش‌هایی کارگری است که به دلیل ماهیت کار، همواره با عوامل سخت و زیان‌آورهمراه بوده است. از کار طولانی‌مدت در شرایط دشوار آب ‌وهوایی گرفته تا تماس با مواد شیمیایی مورد استفاده برای کنترل آفات و افزایش تولید. در میان این عوامل، مواجهه با آفت‌ کش‌ها یکی از جدی‌ترین تهدیدهایی است که سلامت کارگران را در کوتاه‌ مدت و بلندمدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

کارگران کشاورزی در مراحل مختلف تولید، از آماده‌سازی زمین و سمپاشی گرفته تا برداشت محصول، ممکن است از طریق تنفس، تماس پوستی یا حضور در محیط‌های آلوده، در معرض ترکیبات شیمیایی قرار گیرند. این خطر زمانی افزایش می‌یابد که استفاده از این مواد بدون آموزش کافی، بدون تجهیزات حفاظتی مناسب و بدون نظارت مؤثر انجام شود.بسیاری از پیامدهای ناشی از مواجهه با مواد شیمیایی به ‌صورت فوری آشکار نمی‌شوند. برخی آسیب‌ها ممکن است پس از سال‌ها تماس مداوم با عوامل زیان‌آور خود را نشان دهند؛ به همین دلیل، تشخیص ارتباط میان اسیب های ناشی از این مواجهه و شرایط کاری کارگران در بسیاری از موارد دشوار است.

گزارش خبرگزاری ایلنا نیز با اشاره به دیدگاه کارشناسان حوزه بیماری‌های شغلی، نسبت به خطرات ناشی از استفاده نامناسب از برخی سموم کشاورزی و باقی‌ماندن طولانی‌تر مواد شیمیایی در محیط‌های کاری هشدار داده است. بر اساس این گزارش، برخی کارشناسان معتقدند که شرایط موجود در تولید و مصرف نهاده‌های کشاورزی، می‌تواند میزاستفاده کارگران با این مواد را افزایش دهد. موضوع تنها به نوع ماده شیمیایی محدود نمی‌شود؛ بلکه نحوه مدیریت خطر نیز اهمیت اساسی دارد. هنگامی که کارگران بدون اطلاع از ماهیت ماده‌ای که با آن کار می‌کنند، بدون آموزش لازم و بدون ابزار حفاظتی مناسب وارد محیط آلوده می‌شوند، سلامت انها در معرض تهدید قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، هزینه‌های ناشی از این شرایط اغلب بر دوش خود کارگران و خانواده‌های آنان قرار می‌گیرد؛ زیرا بیماری‌های ناشی از محیط کار می‌تواند توان ادامه اشتغال، درآمد خانواده و کیفیت زندگی آنان را تحت تأثیر قرار دهد. حفاظت از سلامت کارگران کشاورزی نباید به مسئولیت فردی آنان محدود شود. فراهم کردن محیط کار ایمن، کنترل عوامل زیان‌آور و پیشگیری از بیماری‌های شغلی، بخشی از مسئولیت کارفرمایان و نهادهای مسئول در حوزه کار و سلامت است. جامعه برای تولید غذای سالم به کارگران سالم نیاز دارد؛ بنابراین، توجه به سلامت کسانی که این وظیفه مهم را بر عهده دارند، نه یک اقدام جانبی،
بلکه ضرورتی انسانی و اجتماعی است.

روایت کارگران؛ وقتی تأمین معاش به بهای سلامت تمام می‌شود

درهر هشدار درباره خطرات آفت‌کش‌ها، زندگی انسان‌هایی قرار دارد که برای تأمین معاش خانواده خود، هر روز درمعرض خطراتی قرار می‌گیرند که پیامدهای آن گاه سال‌ها بعد آشکار می‌شود. برای بسیاری از کارگران کشاورزی، کار در مزرعه و باغ تنها یک شغل نیست؛ بلکه تنها راه تأمین زندگی است.

گزارش خبرگزاری ایلنا نمونه‌ای از این واقعیت را در روایت یکی از کارگرانی نشان می‌دهد که بیش از ۱۵ سال در باغ‌های خانوادگی منطقه دماوند و گیلاوند کار کرده است. او امروز، علاوه بر دردهای عضلانی ناشی از سال‌ها کار سخت، با مشکلات تنفسی و کلیوی نیز رنج می برد و معتقد است تماس طولانی‌مدت با سموم کشاورزی در بروز این مشکلات بی‌تأثیر نبوده است. در همین گزارش، از نگهبان باغی نیز یاد می‌شود که با وجود حضور مداوم در محیط‌های سمپاشی‌شده و استفاده از تنها یک ماسک ساده، دچار سرفه‌ های شدید بود؛ سرنوشتی که یادآور پیامدهای خاموش این نوع کار است.

این روایت‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از آسیب‌های ناشی از مواجهه با مواد شیمیایی، برخلاف حوادث شغلی، بتدریج و در سکوت شکل می‌گیرند و ممکن است سال‌ها بعد خود را نشان دهند. در چنین شرایطی، کارگرانی که معیشت خانواده آنان به دستمزد روزانه وابسته است، اغلب امکان چندانی برای خودداری از انجام کارهای پرخطر یا مطالبه شرایط ایمن‌تر ندارند. ازهمین رو، حفاظت از سلامت کارگران کشاورزی را نمی‌توان به مسئولیت فردی آنان محدود کرد. ایجاد محیط کار ایمن، آموزش، نظارت و تأمین تجهیزات حفاظتی، وظیفه‌ای است که بر عهده نهادهای نظام و مسئولین این بخش قرار دارد.

سموم ماندگار و فاصله ایمنی که رعایت نمی‌شود

یکی از مهم‌ترین اصول حفاظت از سلامت نیروی کار رعایت فاصله زمانی میان سمپاشی و ورود دوباره کارگران به مزارع و باغ‌ها است. هدف از این فاصله، کاهش تماس با باقی‌مانده آفت‌کش‌ها و پیشگیری از پیامدهای ناشی از مواجهه با مواد شیمیایی است. با این حال، در بسیاری از موارد، فشارهای اقتصادی، ضرورت ادامه تولید و ضعف نظارت موجب می‌شود کارگران پیش از پایان دوره ایمن، دوباره وارد محیط‌های سمپاشی‌شده شوند و در معرض خطر قرار گیرند.

گزارش خبرگزاری ایلنا با استناد به دیدگاه کارشناسان حوزه بیماری‌های شغلی، نسبت به ماندگاری برخی سموم مورد استفاده در باغ‌ها و مزارع هشدار داده است. به گفته این کارشناسان، در برخی شرایط، باقی‌مانده مواد شیمیایی می‌تواند برای مدت طولانی‌ تری در محیط باقی بماند؛ در حالی که کارگران گاه تنها یک یا چند روز پس از سمپاشی، ناچار به بازگشت و ادامه کار هستند.
این شرایط زمانی نگران‌کننده‌تر می‌شود که بسیاری از کارگران از نوع مواد مصرفی، میزان خطر آن‌ها و زمان ایمن بودن بازگشت به محیط کار آگاهی کافی ندارند. در چنین وضعیتی، رعایت فاصله ایمنی دیگر یک توصیه ساده نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ جان و سلامت نیروی کار به شمار می‌آید. از این رو، اطلاع‌رسانی دقیق، نظارت مؤثر بر رعایت دوره‌های ایمنی و جلوگیری از ورود زود هنگام کارگران به محیط‌های آلوده، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند خطرات ناشی از آفت ‌کش‌ها را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

نبود پایش سلامت، ضعف نظارت و مسئولیت نهادهای مسئول

یکی از جدی‌ترین مشکلات در زمینه سلامت کارگران کشاورزی، نبود یک نظام جامع و کارآمد برای شناسایی، ثبت و پیگیری بیماری‌ های ناشی از محیط کار است. هنگامی که بیماری‌های مرتبط با مواجهه شغلی با مواد شیمیایی به‌طور دقیق ثبت و بررسی نشوند، ابعاد واقعی آسیب‌ها پنهان می‌ماند و امکان برنامه‌ریزی مؤثر برای پیشگیری کاهش می‌یابد. بسیاری از کارگران کشاورزی سال‌ها در معرض عوامل زیان‌آور قرار دارند، اما در موارد زیادی ارتباط میان بیماری‌های آنان و شرایط کاری‌شان به‌درستی بررسی نمی‌شود. برخی بیماری‌ها ممکن است پس از سال‌ها تماس با مواد شیمیایی یا شرایط سخت کاری ظاهر شوند؛ اما نبود سازوکار مناسب برای تشخیص بیماری‌های شغلی، باعث می‌شود بسیاری از این موارد هرگز ثبت نشوند.

گزارش خبرگزاری ایلنا نیز با اشاره به اظهارات کارشناسان حوزه بیماری‌های شغلی، بر نبود آمار روشن درباره میزان شیوع بیماری‌ های مرتبط با کار، از جمله سرطان در میان کارگران کشاورزی، تأکید کرده است. نبود اطلاعات دقیق درباره وضعیت سلامت این گروه از کارگران، خود نشان‌دهنده ضعف جدی در نظام پایش و حمایت از نیروی کار است.

کمبودها آمار و اطلاعات دقیق، ابعاد واقعی آسیب های ناشی از شرایط کار را پنهان می کند و شناخت درست این مسئله را دشوار می سازد. در نتیجه، بدون شناخت دقیق ابعاد این آسیب ها، نه امکان پیشگیری موثروجود دارد و نه می توان حمایت های لازم را از کارگران کشاوزی اسیب دیده بعمل آورد.

در کنار ضعف پایش سلامت، کنترل کیفیت و نحوه مصرف آفت ‌کش‌ها نیز نیازمند نظارت جدی‌تر است. جلوگیری از ورود مواد غیر استاندارد، کنترل زنجیره توزیع سموم، آموزش کارگران و نظارت بر رعایت اصول ایمنی، اقداماتی نیست که بتوان آن‌ها را به آینده موکول کرد. مسئولیت حفاظت از سلامت کارگران کشاورزی میان چندین نهاد تقسیم شده است.

وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و دیگر دستگاه‌های مرتبط، هر یک در ایجاد شرایط ایمن برای این بخش از نیروی کار نقش دارند. اما این مسئولیت مشترک نباید به معنای نبود پاسخگویی باشد. پرسش‌های اساسی همچنان باقی است.

چرا با وجود هشدارهای علمی درباره خطرات آفت‌کش‌ها، نظام جامع پایش سلامت کارگران کشاورزی هنوز به شکل
مؤثر اجرا نشده است؟

چرا بسیاری از کارگران همچنان بدون آموزش کافی و تجهیزات حفاظتی مناسب با مواد شیمیایی خطرناک کار می‌کنند. چرا سلامت کسانی که امنیت غذایی جامعه را تأمین می‌کنند، در اولویت سیاست‌گذاری‌ها قرار نمی‌گیرد؟
پاسخ به این پرسش‌ها نیازمند تغییر نگاه است. سلامت کارگر نباید به عنوان هزینه‌ای اضافی در نظر گرفته شود؛ بلکه بخشی از حقوق بنیادین نیروی کار و نشانه مسئولیت‌پذیری اجتماعی است.

اقدامات ضروری برای حفاظت از سلامت کارگران کشاورزی

کارگران کشاورزی مانند همه گروه‌های نیروی کار، حق دارند در محیطی سالم و ایمن کار کنند. تولید غذا و تأمین امنیت غذایی جامعه نباید با نادیده گرفتن سلامت کارگرانی همراه شود که نقش اصلی را در تولید محصولات کشاوزی برعهده دارند. از وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و تمامی دستگاه‌های مسئول انتظار می‌رود در برابر این هشدارهای علمی و حقوقی پاسخگو باشند و برای جلوگیری از ادامه این وضعیت، اقدامات فوری و مؤثر زیر را اجرا کنند:

۱. ایجاد نظام جامع پایش و مراقبت از سلامت کارگران کشاورزی
ضروری است سازوکاری منظم برای بررسی وضعیت سلامت کارگران، شناسایی آسیب‌های ناشی از مواجهه شغلی با آفت‌کش‌ها و پیگیری پیامدهای بلندمدت این مواجهه ایجاد شود.

۲. انجام معاینات دوره‌ای و ثبت بیماری‌های ناشی از مواجهه شغلی
بیماری‌ها و مشکلات سلامت ناشی از تماس با مواد شیمیایی باید به‌ صورت رسمی شناسایی، ثبت و بررسی شوند تا امکان پیشگیری و حمایت از کارگران آسیب‌ دیده فراهم شود.

۳. نظارت جدی بر تولید، توزیع و مصرف آفت‌کش‌ها
کنترل کیفیت آفت‌کش‌ها، جلوگیری از ورود و مصرف ترکیبات پرخطر و نظارت بر نحوه استفاده از این مواد، از وظایف اساسی نهادهای مسئول است.

۴. حذف یا محدودسازی ترکیبات پرخطر و حرکت به سوی روش‌های کم‌خطرتر
سیاست‌های کشاورزی باید به سمت کاهش وابستگی به مواد شیمیایی خطرناک و استفاده از روش‌هایی حرکت کند که هم
سلامت انسان و هم محیط زیست را بهتر حفظ می‌کنند.

۵. تأمین تجهیزات استاندارد حفاظت فردی برای کارگران
کارفرمایان و بهره‌برداران باید موظف باشند تجهیزات مناسب حفاظت فردی را در اختیار تمامی کارگرانی قرار دهند که در معرض آفت‌ کش‌ها و مواد شیمیایی قرار دارند.

۶. آموزش اجباری و مستمر ایمنی کار با مواد شیمیایی
هیچ کارگری نباید بدون آگاهی از خطرات مواد مورد استفاده و روش‌های حفاظت از خود، در معرض مواد شیمیایی خطرناک قرار گیرد. آموزش ایمنی باید بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند کار در بخش کشاورزی باشد.

۷. نظارت واقعی و مستمر بر شرایط کار در مزارع و باغ‌ها
وجود قوانین به‌ تنهایی کافی نیست؛ اجرای واقعی مقررات ایمنی و نظارت مستمر بر شرایط کار، شرط اساسی حفاظت از سلامت کارگران کشاورزی است.

در پایان، سلامت کارگران کشاورزی موضوعی نیست که بتوان آن را به هشدارهای مقطعی یا توصیه‌های فردی محدود کرد. کارگرانی که در مزارع و باغ‌ها برای تأمین غذای جامعه فعالیت می‌کنند، حق دارند از همان حمایتی برخوردار باشند که برای حفظ سلامت هر نیروی کاری ضروری است. استفاده از آفت‌ کش‌ها و مواد شیمیایی، زمانی به یک بحران تبدیل می‌شود که عدم آموزش، ضعف نظارت، کمبود تجهیزات حفاظتی و نبود نظام مؤثر پایش سلامت، بار خطر را بر دوش کارگران قرار می‌دهد.

در تهیه این مقاله، از گزارش خبرگزاری ایلنا با عنوان «شیوع سرطان میان کارگران کشاورزی؛ سموم نامرغوب، نفس کارگران باغات را به شماره انداخته» و همچنین دیدگاه‌های کارشناسان حوزه سلامت شغلی استفاده شده است. این گزارش‌ها بار دیگر نشان می‌دهند که مسئله سلامت کارگران کشاورزی نیازمند توجه جدی و اقدام عملی است.

حفاظت از جان و سلامت کارگران، بخشی از مسئولیت اجتماعی و حقوقی جامعه است. تولید غذا زمانی می‌تواند معنای
واقعی خود را حفظ کند که سلامت تولیدکنندگان آن نیز تضمین شود.

سلامت کارگران، هزینه تولید نیست؛ حقی انسانی و شغلی است که باید تضمین شود.

منبع:خبرگزاری ایلنا
https://www.ilna.ir/fa/tiny/news-1817868

چاپ متن