پزشکیان رئیس جمهور ایران انتظارات را در نیویورک برآورده می کند!

پزشکیان برخلاف سلف خود که می‌گفت آسیا «آینده» و غرب «گذشته» است، به دنبال روابط بهتر با آمریکا و اروپا برای کاهش تحریم‌های اقتصادی کوبنده علیه ایران است.

به نقل از مرکز استیمسون[i]

باربارا اسلاوین[ii]

برگردان از گودرز اقتداری

نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سپتامبر که مراسمی برای بسیاری از رهبران خارجی است، فرصتی منحصر به فرد برای مقامات ایرانی فراهم می کند تا مستقیماً با مخاطبان آمریکایی و جهانی صحبت کنند.

برای مسعود پزشکیان، یک متخصص قلب و عروق نسبتا ناشناس، که در ماه ژوئن پس از مرگ نابهنگام ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط هلیکوپتر به ریاست جمهوری برگزیده شد، نیز چنین بود.

پزشکیان در مجمع عمومی سخنرانی کرد[iii]، با خبرنگاران آمریکایی، اعضای اندیشکده‌ها و ایرانیان آمریکایی و همچنین روسای جمهور فرانسه و سوئیس دیدار کرد. همراهان وی، از جمله دیپلمات‌های کهنه‌کار مانند وزیر امور خارجه سابق، معاون کنونی رئیس‌جمهور جواد ظریف، به دنبال تماس‌های قدیمی با آمریکا بودند تا بر پیام پزشکیان تاکید کنند که ایران علاقه‌مند به کاهش انزوا و مشکلات اقتصادی خود از طریق تجدید دیپلماسی با کشورهای غربی، به‌ویژه ایالات متحده است.

در نظام پیچیده سیاسی ایران، رئیس جمهور تصمیم گیرنده اصلی نیست – این مقام متعلق به رهبر است، یک روحانی مسلمان شیعه به نام علی خامنه ای که از سال ۱۹۸۹ در قدرت است. علاوه بر او، در ایران دولت پنهان – به ویژه رهبری سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سرویس های امنیتی – نیز قدرت قابل توجهی دارند. با این حال، شخصیت و دیدگاه رؤسای جمهور ایران می تواند به شکل گیری افکار جهانی درباره ایران کمک کند. در شرایط بحرانی خاورمیانه و جنگ اسرائیل و متحدانش با ایران و شرکای آن بدون هیچ پایان مشخصی، خلاقیت دیپلماتیک از همه طرف کم است و مشخص نیست که رویکرد معتدل پزشکیان تغییری ایجاد کند یا خیر.

پزشکیان یک انتخاب غافلگیرکننده به عنوان رئیس جمهور بود[iv]، یک نماینده کهنه کار مجلس که در دوره محمد خاتمی اصلاح طلب وزیر بهداشت بود اما تجربه کمی در سیاست خارجی یا اقتصادی داشت. اینکه پس از مرگ رئیسی به او اجازه داده شد که نامزد شود، نگرانی رژیم ایران را نشان می‌دهد که مردم به طور فزاینده‌ای بیگانه شده‌اند و تمایلی به مشارکت در آنچه که به یک چهره دموکراتیک تبدیل شده بود، ندارند.

پزشکیان روشنفکری مثل محمد خاتمی نیست، روحانی اصلاح طلبی که دو دوره از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۵ خدمت کرد و تلاش زیادی کرد تا با تصورات ریشه دار از ایران به عنوان یک کشور سرکش و سرکوب مقابله کند. همچنین پزشکیان مانند جانشین خاتمی، محمود احمدی نژاد، که شاید در غرب بیشتر به خاطر به حداقل رساندن هولوکاست و تقلب در «انتخاب مجدد» خود در سال ۲۰۰۵ شناخته شده است، افراطی نیست.

پزشکیان برخلاف حسن روحانی، رئیس جمهور سابق ایران (۲۰۱۳-۲۰۲۱)، یک کارشناس کهنه کار امنیت ملی نیست. در دوران روحانی، ایران با یکی از دولت‌های آمریکا – باراک اوباما – درباره یک توافق هسته‌ای مهم مذاکره کرد تا شاهد نقض آن توسط دولت بعدی ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ باشد[v].

پزشکیان همچنین با رئیسی، روحانی کم سواد و جنگ طلبی که در داخل و خارج از ایران به دلیل شرکت در هیئت قضایی که حکم اعدام قاطعانه هزاران زندانی سیاسی در پایان سال های جنگ عراق ۱۹۸۰ -۸۸ ایران را امضا کرده بود، و همچنین بخاطر سرکوب اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ به طور گسترده مورد اعتراض قرار گرفت[vi] بسیار متفاوت است.

در عوض پزشکیان، که نیمی کرد است، در رفتارش شبیه یک تیم والز ایرانی اهل محاورهٔ عامیانه است. او که یک معتقد مذهبی غیر روحانی است، اما نه به روشی اعتقادی، و بر بخش هایی از قرآن تأکید می نماید که به جای قصاص خونین، به همدلی و برادری دعوت می کند.

او در سخنان خود برای مخاطبان مختلف در نیویورک، در مورد درگیری های خاورمیانه از نظر اخلاقی صحبت کرد. او در مجمع عمومی گفت: «تا زمانی که به دلایل اصلی رسیدگی نکنیم، نمی‌توانیم آینده فرزندانمان را از تاریکی و نابودی نجات دهیم.»

پزشکیان در سخنان عمومی و خصوصی، اسرائیل را به دلیل آنچه که او «جنایت‌ها» و «قتل» ده‌ها هزار غیرنظامی فلسطینی در غزه و صدها غیرنظامی در لبنان خواند، به شدت مورد انتقاد قرار داد. او گفت که اسرائیل حامی تروریسم است، نه ایران که به گفته او از “جنبش های آزادیبخش” حمایت می کند. او هیچ جا به حملات وحشیانه حماس به کیبوتسنیک ها و جوانان اسرائیلی در کنسرت ۷ اکتبر گذشته اشاره نکرد، که واکنش وحشیانه اسرائیل را موجب شد.

اظهارات علنی وی در مورد اینکه آیا ایران راه حل دو کشوری برای مناقشه اسرائیل و فلسطین را می پذیرد یا خیر از خط استاندارد ایران پیروی می کند که همه فلسطینی ها – در دیاسپورا و همچنین در اسرائیل و سرزمین های اشغالی – باید در مورد آینده سیاسی خود رأی دهند. این تز برای یهودیان اسرائیلی أصلا شروع کننده یک بحث نیست. با این حال، پزشکیان و مشاورانش در خلوت، ظریف‌تر و سازگارتر بودند و اظهارات خاتمی مبنی بر اینکه ایران هر راه‌حلی را که رهبری فلسطینی‌ها در رسیدن به آن شریک باشند، می‌پذیرد، را تکرار می‌کردند.

پزشکیان در مورد منطق حمایت ایران از حماس، حزب الله و سایر گروه های غیردولتی به چالش کشیده شد که می‌پرسید که آیا به اصطلاح «محور مقاومت» – که تا حدی به عنوان دفاعی رو به جلو برای جلوگیری از حملات به سرزمین ایران ایجاد شده است – واقعاً باعث شده است که ایران در برابر حملات اقتصادی و نظامی آسیب پذیرتر گردد؟ او پاسخی نداد، اما در واقع ایران در واکنش به تحریکات اسرائیل، از جمله ترور اسماعیل هنیه، رهبر سیاسی حماس، تنها چند ساعت پس از تحلیف پزشکیان در تهران، نسبتاً خویشتن‌دار بوده است[vii].

شاید مهم‌تر از شخصیت یا اعتبارنامه سیاست خارجی رئیس‌جمهور جدید، این واقعیت مهم باشد که او زندگی حرفه‌ای جواد ظریف و معاونانش عباس عراقچی[viii]، وزیر خارجه کنونی، و مجید تخت روانچی، سفیر سابق ایران در سازمان ملل و همچنین مذاکره کننده‌گان برنامه جامع اقدام مشترک ۲۰۱۵ (برجام) را احیا کرده است. این سه مرد که رئیس جمهور را در بسیاری از سخنرانی های وی همراهی می کردند، از بازگشت به نیویورک و بازگشت به سکوی دیپلماتیک بسیار خوشحال به نظر می رسیدند.

در حالی که رئیسی در سازمان ملل با شدت اعلام کرد که جهان تحت یک «تغییر پارادایم» نفوذ از غرب به شرق قرار گرفته است و غرب نماینده «گذشته» و کشورهای آسیایی نماینده «آینده» استند، اولویت کلیدی برای دولت جدید رهایی از تحریم‌های اقتصادی ایالات متحده است که نه تنها سرمایه‌گذاری غرب در ایران، بلکه سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ چینی و بین‌المللی دیگر را نیز منع کرده است. پزشکیان بر تمایل ایران برای احیای برجام تاکید کرد و گفت: ایران آماده است در صورت اجرای کامل توافق اولیه با کسانی که بر سر این توافق مذاکره کردند، سایر موضوعات را مورد بحث قرار دهد. با این حال، بسیاری از عناصر برجام منسوخ شده اند در حالی که اختلافات در جامعه بین المللی آنقدر گسترده شده است – و شورای امنیت سازمان ملل آنقدر ناکارآمد – که بعید است که قالب موسوم به ۵+۱، شامل پنج عضو دائمی شورای امنیت به علاوه آلمان – می تواند به نحو سودآوری دوباره استفاده شود.[ix] علاوه بر این، طرف‌های اروپایی برجام از ایران به دلیل ارائه تسلیحات به روسیه برای جنگ علیه اوکراین عصبانی هستند[x].

اگر مذاکرات هسته ای از سر گرفته شود، احتمالاً ایالات متحده و ایران، مستقیماً یا از طریق واسطه هایی مانند قطر یا عمان، درگیر گفتگو خواهند شد. با این حال، تا زمانی که پس از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا مشخص نشود که آیا تداومی در سیاست خارجی ایالات متحده وجود خواهد داشت یا اینکه ایران با دولت دوم و غیرقابل پیش بینی ترامپ مواجه خواهد شد، بعید به نظر می رسد.

در هر صورت، پزشکیان استدلال کرد که تلاش دو جانبه ایالات متحده برای جلوه دادن ایران بعنوان یک “تهدید امنیتی”، امنیت را برای خاورمیانه به ارمغان نخواهد آورد و به نفع ایالات متحده نخواهد بود. او در مجمع عمومی گفت: «ما به یک پارادایم جدید برای رسیدگی به چالش‌های جهانی نیاز داریم. دولت‌ها باید به جای وسواس در تهدیدات فرضی، بر فرصت‌ها تمرکز کنند.»

[i] https://www.stimson.org/2024/iranian-president-pezeshkian-checks-the-boxes-in-new-york/

[ii] https://www.stimson.org/ppl/barbara-slavin/

[iii] https://www.youtube.com/watch?v=_aiMJSB84qk

[iv] https://www.stimson.org/2024/irans-new-president-is-a-compendium-of-contradictions/

[v] https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/president-donald-j-trump-ending-united-states-participation-unacceptable-iran-deal/

[vi] https://www.stimson.org/2023/raisi-and-biden-at-unga-back-to-square-one-with-iran/

[vii] https://www.stimson.org/2024/diplomacy-is-irans-preferred-response-to-haniyehs-killing/

[viii] https://www.stimson.org/2024/abbas-araghchi-irans-experienced-and-revolutionary-incoming-foreign-minister/

[ix] https://www.stimson.org/2024/the-outlook-for-iran-nuclear-negotiations/

[x] https://www.stimson.org/2024/will-europe-give-irans-new-president-a-chance/

چاپ متن