تحلیلی از اوضاع روز منطقه

با گردش به‌غرب ترکیه بوی بهبود از اوضاع منطقه به مشام نمی‌رسد.

ژست‌های میانه‌ایستادن ایرانی‌ها حاکی از جدی بودن نقشه‌های غرب ومتحدانش در ماه‌های آتی است. کشاکش‌هایی بیشتری در منطقه وجهان برای یارگیری بیشتر درجریان است.

به نظر نمی‌رسد در آیندهٔ خیلی نزدیک توافق‌هایی میان ایران وآمریکا حاصل شود. ایرانی‌ها این مسئله را در مذاکرات پشت پرده با آمریکا فهمیده‌اند. پس از بیانیهٔ مشترک روسیه و کشورهای عربی منطقه، خرازی رئیس شورای راهبردی سیاست خارجی با سفیر ژاپن ملاقات می‌کند و از مذاکرهٔ ژاپن و روسیه برای حل اختلاف روسیه و ژاپن بر سر چهار جزیره می‌گوید تا با روس‌ها مقابله‌به‌مثل کرده باشد. سفیر روسیه احضار و موضع روسیه در مورد سه جزیرهٔ ایرانی شماتت می‌شود. رئیس ستاد مشترک ارتش مصاحبه می‌کند ومی‌گوید برنامه‌ای برای خرید جنگندهٔ سوخو از روسیه نداریم. برای چندمین بار ایران ارسال سلاح برای روسیه در جنگ اوکراین را تکذیب می‌کند. آقای خامنه‌ای در چند هفته پیش گفت بروید و توافق کنید، ولی زیرساخت هسته‌ای را نگه دارید. اما خبری از نرمش طرف مقابل نیست. بیشتر روزنامه‌های داخلی در ده روز گذشته مانور سراسری ضدروسی دادند تا به غربی‌ها بگویند روسیه نه قابل اعتماد است و نه متحد ما. تمام این تلاش‌ها صورت می‌گیرد تا به طرف غربی و آمریکایی ثابت کنند ما داریم شرط شما را در عدم حمایت از جنگ روسیه به جا می‌آوریم تا شاید طرف مقابل انعطافی در مذاکرات مخفی از خود نشان دهد.

طنازی علی‌اکبر صالحی برای غربی‌ها که گفته بود ایران سگک کمربندی است که محاصرهٔ روسیه را کامل می‌کند، هنوز از یادها نرفته، ولی به نظر می‌رسد این طنازی‌ها و این مانورهای رسانه‌ای گسترده علیه روس‌ها برای غرب کفایت نمی‌کند و ایران باید تا کنون فهمیده باشد که آمریکا و غرب در شرایط فعلی برنامه‌ای برای توافق ندارند.

در مقابل مرور رفتار امپریالیسم آمریکا ومتحدان اروپاییش در مقابل ایران کاملاً تهاجمی است و هیچ نشانی از تصمیم به آشتی ندارد.

ترکیه ناگهان برخلاف تعهدی که به روسیه داده بود، اسرای گردان آزوف را تحویل اوکراین می‌دهد. ترکیه در اجلاس ناتو ناگهان پشتک‌وارو می‌زند و با عضویت سوئد در ناتو در قبال دریافت وام و اف ۱۶ و موارد دیگر موافقت می‌کند.

عربستان و امارات که قبلاً حاضر به سرمایه‌گذاری در ترکیه نبودند، ناگهان بلافاصله پس از توافق ترکیه با آمریکا و ناتو میزبان اردوغان می‌شوند و قراردادهای چند ده میلیاردی با ترکیه می‌بندند.

پاشینیان غرب‌گرا در ارمنستان مقابل آذربایجان کوتاه می‌آید و علی‌اف و پاشینیان روسیه را رها می‌کنند و در آمریکا دنبال عقد قرار داد صلح می‌گردند  تا راه را برای ایجاد کریدور زنگزو و ارتباط زمینی ترکیه با باکو را بدون دخالت ایران و روسیه هموار کنند.

ولایتی مشاور رهبر به این خطر پی برده و روسیه را به دخالت فعال در قفقاز جنوبی در همکاری با ایران فرا می‌خواند.

گرجستان پروندهٔ گشوده‌ای برای غرب و ناتو است و ناآرامی‌های اخیر در این کشور حکایت از دخالت گستردهٔ ناتو در این کشور و اوکراینی کردن آن است. تحلیل حزب کمونیست متحد گرجستان به درستی با جزئیات به این مسئله پرداخته است . فشار بر عراق که از نظر مالی و اقتصادی در چنبره آمریکا گرفتار است، تشدید می‌شود تا از معاملهٔ با ایران پرهیز کند. ۱۴ بانک خصوصی عراقی به خاطر معامله با ایران تحریم می‌شوند تا تجارت ۱۱ میلیارد دلاری ایران و عراق را محدود کنند. آمریکا به بهانهٔ توقیف کشتی‌ها از سوی ایران ناوشکن جدید و جنگنده های اف ۱۶ را به خلیج فارس می‌فرستد.

درهنگامه‌ای که ماه عسل ناتو با ترکیه شروع شده، بیانیه‌ای علیه ایران صادر می‌کند و ایران را از ایستادن کنار روسیه در جنگ اوکراین برحذر می‌دارد و از ایران می‌خواهد برنامهٔ توسعهٔ هسته‌ای وموشکی‌اش رامتوقف کند.

دوباره ادعای مالکیت امارات در مورد سه جزیرهٔ ایرانی داغ می‌شود و روسیه به گمان این‌که امضایش در پای این قرارداد منفعت بلندمدت می‌آورد، بیانیه را امضاء می کند. شاخ آمریکا از میدان نفتی مشترک ایران و کویت و عربستان بیرون می‌زند و این دو کشور ادعا می‌کنند ایران حقی بر این میدان ندارد. اروپایی‌ها تحریم‌های جدید علیه ایران وضع می‌کنند. کنگرهٔ آمریکا تصویب می‌کند تا مبلغی را برای تجهیز اقلیم کردستان به سامانهٔ ضدموشکی و ضدهوایی در سال ۲۰۲۴ اختصاص دهند. این اقدام برای جلوگیری از موشک‌باران ایران برای سرکوب مخالفان مسلح در آن خطه صورت می‌گیرد. ارتباطات تنگاتنگی بین اقلیم کردستان و حکومت باکو و اسرائیل برای هماهنگی‌های بعدی برقرار می‌شود.

امارات و عربستان قبلاً با اهداف خاص خود به سوریه نزدیک شده‌اند و می‌خواهند این کشور را به جهان عرب برگردانند. بلکه بتوانند سوریه را از دامان ایران و روسیه بیرون بکشند. بشار اسد در کنفراس اتحادیهٔ عرب اسلام سیاسی و اخوانیسم را محکوم می‌کند.

به نظر می‌رسد ناتو و ترکیه و حتی کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس به اضافهٔ اسرائیل برای برنامه‌های بعدی با هم هماهنگ شده‌اند. خلاصه برنامهٔ مهار ایران به شکل جدید کلید خورده است و در این میان ترکیه به پشتیبانی ناتو و آمریکا نقش بیشتری ایفاء خواهد کرد. هدف بزرگتر غرب در این مهار به زانو در آوردن روسیه در جنگ اوکراین و احتمالاً گشودن جبهه‌ای جدید علیه روسیه و ایران در قفقاز جنوبی است. بیرون رفتن روسیه از توافق غلات که با نظارت ترکیه صورت گرفته بود، احتمالاً واکنشی به حملهٔ پهپادی به پل کریمه و ارسال بمب‌های خوشه‌ای از سوی آمریکا به اوکراین و نیز گردش به غرب کامل ترکیه در تحولات اخیر است.

پایانی بر جنگ اوکراین در آیندهٔ نزدیک متصور نیست. علیرغم ضدحمله‌های پرتلافات اوکراینی‌ها این کشور توفیقی درجبهه‌ها برای پس راندان روس‌ها نداشته است. سؤال اصلی این است:

آیا غرب به ایران بی‌طرف و مبراشده از جنگ اوکراین حاضر است امتیاز دندان‌گیری بدهد بدون این که امتیازهای بزرگتری از ایران گرفته باشد؟

آیا خواب احتمالی اردوغان و علی‌اف در مورد قفقاز جنوبی و دالان زنگزو تعبیر می‌شود؟ آیا روسیه با وجود درگیر بودن در جنگ اوکراین انگیزه و یا توانی برای مداخله در قفقاز جنوبی دارد؟ با در نظر گرفتن آرایش احتمالی در حال شکل‌گیری در منطقه و تحولاتی که ترکیه در مرکز آن قرار دارد و هم‌نوایی ترکیه با ارکستر ناتو و تلاش غربی‌ها و خصوصاً آمریکا برای خنثی‌سازی چین (سفر پیاپی مقامات آمریکایی به چین) در تحولات جاری و تلاش برای خنثی‌سازی ایران (هم از طریق مذاکرات پشت پرده و بی‌سرانجام و هم از طریق جنگ روانی) و نبودن هیچ چشم‌اندازی برای پایان جنگ اوکراین هنوز خیلی زود است که تصور کنیم با مصالحهٔ ایران و عربستان در اسفندماه سال گذشته وارد روندی بی‌بازگشت از تشنج‌زدایی در منطقه شده‌ایم.

به قول شاعر: گمان مبر که به پایان رسید کار مغان / هزار بادهٔ ناخورده در رگ تاک است.

م – نوید

سی‌ام تیر ۱۴۰۲

چاپ متن