طبق خبری کە در روزنامە جهان صنعت درج شدە، یکی از اعضاء کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، طی سخنانی در رابطە با برجام گفتە کە ظرف یک هفتە تا دە روز آیندە توافق حاصل می شود. این گفتە، تنها مورد مثبت در بارە امکان احیای برجام نیست. فضای درون شبکەهای رسانەای حاکی از امکان احیای برجام است، هر چند میخائیل اولیانوف، نمایندە روسیە در برجام، از امکان طولانی شدن مذاکرات، بعد از جوابیە آمریکا خبردادە و با این گفتە جو مساعد اعلام شدە از طرف مسئولین ایرانی را بە زیر سئوال بردەاست. در واقع طرف ایرانی و طرف روسی، در شرایط فعلی، در ارائە نظرات خود در مورد مذاکرات از دو شیوە پیروی می کنند، طرف ایرانی با دیدی مثبت جهت تاثیرگذاری روانی بر بازار و در صدد ادامە تامین صادرات نفتی خود در شرایط تحریم ها است، و طرف روسی نیز در صدد کشدارکردن مذاکرات و تاثیرگذاری خاص روانی بر قیمت انرژی در سطح جهانی.
اما آیا می توان با قطعیت از احیای برجام گفت؟ برای احیای برجام چندین مورد هستند کە باید موجود باشند تا طرف جمهوری اسلامی بتواند متعهد بە امضای آن شود:
ـ شدت وخامت اقتصادی باید بە جائی برسد کە حاکمیت جمهوری اسلامی احساس خطر کند،
ـ نظر روسیە تامین شدەباشد،
ـ و حداقلی از خواستەهای حاکمیت مورد پذیرش قرار گرفتەباشد (هرچند حداقل خواستها در دوران تسلط اصولگرایان می تواند با دوران میانەروها و اصلاح طلبان متفاوت باشد).
ظاهرا هر سە مورد، تا اینجای کار در نسخەای کە بە آمریکا ارائە شدە و نیز در منش جمهوری اسلامی، بنوعی حاصل شدە و یا خود را نشان می دهند؛ بویژە اینکە روسیە، تا این مرحلە، نظر مساعد خود را ابراز داشتەاست.
اما یک سئوال کماکان باقیست، آن هم اینکە با ورود بشکەهای نفتی ایران بە بازارهای جهانی و تاثیر مشخص آن بر پایین آمدن قیمت انرژی، آیا روسیە واقعا از چنین نتیجەای خشنود خواهد بود؟ و از این زاویە باز یک سئوال دیگر مطرح می شود کە آیا اساسا بازی نرم ایران در مذاکرات برجامی، یک تاکتیک تنها برای جلب بیشتر نظر غرب برای تساهل بیشتر در امر صادرات نفتی ایران در شرایط فعلی نیست؟ بە بیانی دیگر روسیە کە ناچار است بنوعی منافع ایران را نیز مد نظر داشتەباشد، آیا با جمهوری اسلامی بە این تفاهم ضمنی نرسیدەاند کە ایران با ادامە مذاکرات و نوع مذاکراتی کە پیش می برد، هم منافع خود را در شرایط جنگ اوکراین تامین کردەباشد و هم منافع روسیە را؟ در وضعیت فعلی از طرفی ایران می تواند نفت خود را کماکان بە بازارهای جهانی عرضە کند، و روسیە هم مطمئن از عدم پایین آمدن قیمت نفت، هم بە ادامە فشار خود بە غرب ادامە می دهد و هم درآمدهای میلیاردی خود را کماکان تامین می کند!
اگر چنین تاکتیکی از طرف ایران و روسیە محرز باشد، باید انتظار آن را داشت کە مرحلە فعلی مذاکرات برجامی علیرغم همە پیشرفتهای آن، باز یک تاکتیک برای ادامە آن بدون رسیدن بە نتیجە مشخص باشد.
در آن سوی قضیە هم آمریکا کە بشدت بە نوع تفاهمی کە قرار است بستەشود، حساس است ماندە در میان امر تصاعد قیمت انرژی و نوع امتیازاتی کە بە جمهوری اسلامی دادە می شود، آگاە از بازی کنونی حکومت ایران آنها هم زیاد عجلەای ندارند، زیرا پایین آوردن سطح تنشها با جمهوری اسلامی و یا نگە داشتن آن در همین حد، خودبخود بە بازار انرژی کمک می کند. در واقع می توان گفت کە اگر تفاهمی هم حاصل نشود، همین نوع مذاکراتی کە پیش بردە می شود، امتیازی برای غرب محسوب می شود.
نهایتا اینکە همە دارند از نوع مذاکرات برجامی سود می برند: ایران نفت خود را می فروشد، روسیە نگران پایین آمدن قیمت انرژی نیست، و غرب از انفجار قیمت انرژی در جهان فعلا اضطراب آنچنانی ندارد.
پس مذاکرات اگر بە نتیجە هم نرسد، خود وجودش سودبخش و یک نعمت الهی است! اگرچە در میان مدت و درازمدت چنین نیست، و با پایان بحران اوکراین، بی گمان رویدادها بە سمتی دیگر پیش خواهد رفت.
