ایران میگوید مذاکرات از طریق واسطههای عمانی ممکن است راه را برای دیدارهای بیشتر در مورد برنامه هستهای هموار کند
پاتریک وینتور، سردبیر بخش دیپلماتیک
برگردان بهفارسی: گودرز اقتداری
به نقل از گاردین: سهشنبه ۱۷ فوریه ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۵۱ به وقت شرق آمریکا
ایران آخرین دور مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا را «سازندهتر» از دور قبلی مذاکرات در اوایل این ماه توصیف کرده و گفته است که بر سر «اصول راهنمای کلی» توافق حاصل شده است که میتواند منجر به دیدار دیگری برای بحث در مورد برنامه هستهای آن شود.
این مذاکرات – که از طریق واسطههای عمانی در ژنو برگزار شد – قرار بود در مورد شرایط محدود کردن برنامه هستهای تهران تحت نظارت بازرسان سلاحهای هستهای سازمان ملل بحث کند. این مذاکرات پس از سه ساعت و نیم پایان یافت.
هیئت آمریکایی بلافاصله هیچ خبری منتشر نکرد، اما انتظار میرفت که ایالات متحده به تقویت نظامی خود در منطقه قبل از دور بعدی مذاکرات در حدود دو هفته آینده که برای رفع شکافهای بین دو طرف طراحی شده است، ادامه دهد.
این مذاکرات در حالی برگزار شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حالی که انبوهی از پیامهای متناقض و آشنا را منتشر میکرد، گفت که معتقد است ایران خواهان توافق است، اما در عین حال بر تقویت حضور نظامی نیروی دریایی آمریکا در منطقه نیز تأکید کرد.
در ایران، این روز، روزی سرشار از احساسات بود، زیرا بسیاری از مردم در مراسم چهلم یادبود هزاران کشتهشده در اعتراضات اخیر که مطابق با سنت عزاداری شیعیان برگزار شد، شرکت کردند.
علی خامنهای، رهبر ایران، اذعان کرد که برخی از رهگذران کشته شدهاند. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در حالی که در مراسمی در مشهد شرکت میکرد، با خیره شدن به انبوهی از عکسهای ایرانیان کشتهشده در اعتراضات، شکسته به نظر میرسید.
ایران از اجازه دادن به یک کمیته حقیقتیاب مستقل سازمان ملل برای کار موازی با تحقیقات داخلی در مورد این قتلها خودداری کرده است. سیاستمداران و کنشگرانی که سرویسهای امنیتی را مقصر دانستهاند نیز دستگیر شدهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پس از مذاکرات گفت که «بر سر اصول کلی توافق حاصل شده است» و افزود: «فضای این دور از مذاکرات سازندهتر بود. در مقایسه با جلسه اول پیشرفت خوبی حاصل شده است.»
وی گفت: «هر دو طرف مواضعی دارند که برای نزدیک شدن به یکدیگر مدتی طول خواهد کشید. مسیر توافق آغاز شده است، اما این بدان معنا نیست که میتوانیم به سرعت به توافق برسیم.»
او افزود که هدف، تبادل متون مربوط به پیشنویس توافق و سپس تعیین تاریخ برای جلسه بعدی بود.
خامنه ای در پاسخ به حضور کشتیهای جنگی ایالات متحده در سواحل عمان –در آن سوی خلیج فارس از ایران، در حالیکه به نظر میرسید که کشتیها را تهدید میکند، گفت که ایالات متحده نمیتواند جمهوری اسلامی را نابود کند. او گفت کشتیهای جنگی خطرناک هستند، اما «خطرناکتر از یک کشتی جنگی، سلاحی است که میتواند آن را به قعر دریا بفرستد». او گفت که ایران نمیتواند در یک مذاکره از پیش تعیین شده «احمقانه» که تنها نتیجه آن این است که به ایران اجازه انرژی هستهای داده نشود، شرکت کند.
ایران همچنین اعلام کرد که بخشهایی از تنگه هرمز روز سهشنبه بسته خواهد شد تا نیروی دریایی ایران بتواند رزمایشهای نظامی انجام دهد. بسته شدن کامل این آبراه باریک که تحت کنترل ایران است، باعث هرج و مرج در کشتیرانی تجاری خواهد شد.
ایران در طول مذاکرات – که دور اول آن در ۶ فوریه برگزار شد – اصرار داشت که در مورد برنامه موشکهای بالستیک خود یا حمایت از نیروهای به اصطلاح نیابتی در منطقه بحث نخواهد کرد. عراقچی در سخنرانی خود در سازمان ملل گفت که ایران به دنبال سلاحهای هستهای نیست و بر تمایل خود برای همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) تأکید کرد، اما ان را مشروط به شرایطی دانست.
در عوض، ایران پیشنهاد خود را بر طرحی برای رقیق کردن ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با غنای بالای ۶۰ درصد و دسترسیای که به آژانس بینالمللی انرژی اتمی – بازرسان هستهای سازمان ملل – به سایتهای هستهای بمبارانشده ایران میدهد، متمرکز کرد. اورانیوم غنیشده با غنای بالای ۶۰ درصد تقریباً مادهای با درجه تسلیحاتی است و برای یک برنامه هستهای غیرنظامی مورد نیاز نیست.
بحثها همچنین در مورد مدت زمانی که ایران ممکن است غنیسازی را به حالت تعلیق درآورد – تا حدی به این دلیل که بمباران سایتهای هستهای آن توسط ایالات متحده، انجام این کار را تا سه سال غیرممکن میکند – ادامه یافت، اما ایران از حق خود برای غنیسازی اورانیوم در داخل کشور، که یک خواسته اصلی ایالات متحده است، صرف نظر نکرده است.
طرف ایرانی به رهبری عراقچی روز دوشنبه با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیدار کرد. طرف آمریکایی نیز روز سهشنبه با گروسی دیدار کرد و تأکید کرد که راستیآزمایی صنعت هستهای در مرکز مذاکرات روز سهشنبه قرار دارد.
هرگونه توافقی برای محدود کردن برنامه هستهای ایران مستلزم بازگشت کامل بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تأسیسات تسلیحات هستهای ایران است.
مذاکرات قبلی در قاهره در مورد پروتکلهای ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی که به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اجازه دسترسی کامل به سه سایت اصلی بمبارانشده هستهای را میدهد، با شکست مواجه شد. تعداد کمی از بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی هنوز در ایران کار میکنند، اما آنها هیچ اطلاع دقیقی از خسارات ناشی از بمباران ایالات متحده یا تعداد سانتریفیوژهایی که میتوانند به سرعت دوباره راهاندازی شوند، ندارند. فرآیند «کاهش غلظت» اورانیوم با غنای بالا و کاهش آن از درجه تسلیحاتی، یک فناوری شناخته شده است.
تهران همچنین در مذاکرات ژنو در قالب یک بسته رفاهی و یک پیمان عدم تجاوز بین ایران و ایالات متحده – و احتمالاً اسرائیل – به ترامپ برای شیرینسازی معامله پیشنهادهایی را ارائه داد.
گاهی اوقات، ترامپ گفته است که بهترین نتیجه کنارهگیری خامنهای است، اما به نظر نمیرسد ایالات متحده استراتژی خاصی برای دستیابی به این هدف داشته باشد. رئیس جمهور ایالات متحده خود را متعهد به حمایت از رضا پهلوی، پسر شاه سابق، که طرفداران زیادی دارد و خود را به عنوان یک چهره انتقالی به دموکراسی معرفی میکند، نکرده است.
در ایران، یک کمیته اجرایی برای تأسیس جبهه نجات ملی ایران بر اساس سه اصل مطرح شده توسط نخست وزیر سابق میرحسین موسوی، که اکنون وارد شانزدهمین سال حبس خانگی خود میشود، تشکیل شده است. این اصول عبارتند از: عدم دخالت قدرتهای خارجی؛ رد استبداد داخلی؛ و گذار دموکراتیک و مسالمتآمیز. این گروه در بیانیهای اعلام کرد که میخواهد «حلقه اتصال» بین ایرانیانی باشد که خواهان یک همهپرسی آزاد، عادلانه و بیطرفانه برای تعیین نظام سیاسی آینده ایران هستند.
در تلاش برای متوقف کردن این جنبش، سرویسهای امنیتی بسیاری از سیاستمداران اصلاحطلب برجسته را در کنار هزاران تظاهرکننده عمدتاً جوان دستگیر کردهاند. گروهی که قبلاً به رئیس جمهور پزشکیان نزدیک بودند و تحت عنوان جبهه اصلاحات فعالیت میکردند نیز هفته گذشته دستگیر شدند، اما در طول آخر هفته اکثر آنها، عمدتاً با قرار وثیقه، آزاد شدند. خبرگزاری فارس گزارش داد که پزشکیان برای تضمین آزادی آنها مداخله کرده است. آنها اکنون به نظر نمیرسد از نظر سیاسی فعال باشند.
دیگران مانند مصطفی تاجزاده که این هفته به جرم تبلیغ علیه نظام به ۱۴ ماه حبس جدید محکوم شد هنوز در زندان هستند. یکی دیگر از اصلاحطلبان، علی شکوری راد، پس از ادعای اینکه سرویسهای امنیتی ممکن است با حمله به مساجد عملیاتهای پرچم دروغین انجام داده باشند، به تبلیغ علیه نظام متهم شده است. او در سخنان ضبط شده اش به مقالهای که توسط یک افسر سپاه نوشته شده بود، اشاره میکرد.
قوه قضائیه روز سهشنبه اعلام کرد که تاکنون ۱۰۵۳۸ معترض برای محاکمه احضار شدهاند و گزارشهای گستردهای از تلاش دادستانی برای گرفتن اعتراف تحت فشار فیزیکی وجود دارد. معترضان همچنین به طور معمول از حق انتخاب وکیل خود محروم میشوند.
