۲۸ ماه مه، روز_جهانی_بهداشت_قاعدگی(Menstrual Hygiene Day)، در سراسر جهان فرصتی برای توجه به سلامت، کرامت و حقوق زنان و دختران است. اما برای میلیونها زن و دختر در مناطق جنگی، اردوگاههای آوارگان و جوامع درگیر فقر، این روز بیش از آنکه نمادی از آگاهی و حمایت باشد، یادآور واقعیتی تلخ است: بدن زنان و نیازهای بهداشتی آنها در بحرانها دیده نمیشوند.
این روز نخستینبار توسط سازمان مردم نهاد wash-united/ مطرح شد تا توجه جهانی را به بهداشت و سلامت قاعدگی یا پریود زنان جلب کند. با این حال، در بسیاری از نقاط جهان، از جنگها و بحرانهای سیاسی گرفته تا بلایای طبیعی و فروپاشی اقتصادی، ابتداییترین نیازهای زنان در دوران قاعدگی نادیده گرفته میشود؛ گویی همیشه درد و رنج زنان موضوعی فرعی و قابل چشمپوشی است. در مورد این واقعیت تلخ و دردناک دخترانی که نخستین قاعدگیشان را نه با آگاهی، بلکه با ترس، شرم از زنبودن، فقر و سردرگمی تجربه میکنند را بایستی که آشکار با مردم در میان گذاشت.
در چنین شرایطی، تنها کمبود امکانات موجب نادیده گرفتن زنان نمیشود، بلکه نوعی بیعدالتی ساختاری است که در آن بدن و نیازهای زنان از اولویت خارج میشود. زنان و دختران در مناطق جنگزده و محروم، به علت عدم دسترسی به آب سالم، سرویس بهداشتی، دارو و محصولات بهداشتی سلامت خود را از دست میدهند. در اردوگاهها و پناهگاههای موقت، بسیاری از دختران حتی امکان دسترسی به سرویس بهداشتی امن و خصوصی ندارند و ناچارند ساعتها خونریزی، درد و اضطراب را در سکوت تحمل کنند؛ زیرا از دیده شدن، تحقیر یا آزار جنسی هراس دارند.
در بسیاری از بحرانها، دختران به دلیل نداشتن محصولات بهداشتی، ناچار به استفاده از پارچههای آلوده، کاغذ یا مواد غیربهداشتی میشوند؛ وضعیتی که سلامت جسم و روان آنها را به خطر میاندازد و احتمال ابتلا به عفونت و بیماری را افزایش میدهد. با این حال، بهداشت قاعدگی همچنان در بسیاری از سیاستهای اجتماعی و امدادی، مسئلهای کماهمیت تلقی میشود؛ گویی بدن زنان باید همیشه در سکوت رنج بکشد.
همزمان، تابو و سکوت فرهنگی نیز فشار مضاعفی بر دختران وارد میکند. در مناطق فقیر بهویژه در زمان جنگ، نخستین قاعدگی برای بسیاری از دختران با ترس، شوک و سردرگمی همراه است. نبود آموزش باعث میشود برخی از آنها این تجربه طبیعی را نشانه بیماری یا خطری پنهان تصور کنند. دخترانی که هنوز کودکند، ناگهان در خرابیهای جنگ، فقر و ناامنی با مسئولیتها و محدودیتهای بزرگسالی روبهرو میشوند؛ بیآنکه کسی برایشان توضیح دهد چه اتفاقی در بدنشان رخ داده است. این تجربه میتواند برای همیشه نگاه دختران به بدن خود را با شرم، اضطراب و احساس گناه پیوند بزند.
فقر اقتصادی نیز این وضعیت را تشدید میکند. در برخی کشورها، و بهویژه در شرایط کنونی ایران، افزایش قیمت اقلام دارویی، کمبود آنها و همچنین گرانی محصولات بهداشتی باعث شده است که بخشی از زنان و دختران ناچار شوند میان نان روزانه و بهداشت بدن خود یکی را انتخاب کنند. همچنین در شرایط بحرانی و جنگ، بسیاری از زنان به دلیل همین کمبودها مجبور به استفاده از قرصهایی میشوند که قاعدگی ماهانه را به تعویق بیندازد یا بهطور کامل متوقف کند؛ مسئلهای که میتواند در آینده به بیماریهای جسمی و روحی منجر شود. «فقر پریود» واقعیتی تلخ است که زنان را ناچار میکند برای مدیریت قاعدگی به روشهای غیربهداشتی و خطرناک پناه ببرند. در چنین شرایطی، سخن گفتن از عدالت اجتماعی، بدون تضمین دسترسی برابر به امکانات بهداشتی، شعاری ناقص و نمایشی خواهد بود
مدرسه و محیطهای آموزشی باید فضایی امن برای رشد و آموزش باشند، اما برای بسیاری از دختران، دوران قاعدگی با اضطراب و دشواری در حضور در مدرسه همراه است. نبود سرویسهای بهداشتی مناسب، آب سالم، امکانات بهداشتی کافی و حمایت آموزشی، بسیاری از دختران را وادار به غیبت از مدرسه میکند. در حالیکه استانداردهای جهانی بر حق دسترسی به بهداشت قاعدگی در محیطهای آموزشی تأکید دارند، در بسیاری از مناطق هنوز ابتداییترین امکانات نیز فراهم نشده است.
روز جهانی بهداشت قاعدگی باید یادآور یک واقعیت جدی باشد: میلیونها دختر در سراسر جهان، تجربه زن شدن را نه با آگاهی و حمایت، بلکه با ترس، شرم، فقر و تنهایی پشت سر میگذارند.
بهداشت قاعدگی تنها به همدلی نیاز ندارد؛ به تغییر نیاز دارد. به دیده شدن، شنیده شدن و فراهم شدن امکانات و خدمات بهداشتیِ درخور و در دسترس. و بیش از هر چیز، به اینکه بدن و سلامت زنان در بحرانهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی به حاشیه رانده نشود و موضوعی فرعی تلقی نگردد. تا زمانی که این نیازهای ابتدایی نادیده گرفته شود، سخن گفتن از عدالت، کرامت انسانی و برابری جنسیتی معنایی کامل نخواهد داشت.
