تشکل غیردولتى -سیب- در نخستین ساعات پس از فاجعه در بم حاضر بود.حضور سریع و بى وقفه یا انگیزه شکل گیرى این گروه شاید به تجربه حوادث ناگوار در رودبار، بیرجند، طبس و… باز مى گردد، تجربه اى که نشان داد غالب گروه ها و افراد گوناگون داخلى و خارجى بسیارى مایل به انجام کمک هاى مادى و معنوى خود به حادثه دیدگان هستند که هر کدام را از طریق کانال هاى غیررسمى و غیردولتى به دست حادثه دیدگان برسانند.
طبق گفته هاى یکى از موسسان و فعالان این NGO در روز هاى نخست پس از وقوع زلزله در بم، سیل کمک هاى جنسى چنان بى پایان، روانه بوده که دست اندرکاران -سیب- تصمیم مى گیرند مرکزى را در تهران تنها به جمع آورى و ساماندهى این کمک ها اختصاص دهند.
به گفته وى نخستین ستاد اعزامى سیب به بم در سومین روز پس از وقوع زلزله همراه با ۴ کامیون شامل اجناس اهدایى براى کمک به بازماندگان راهى بم مى شود.
او توضیح مى دهد: -وقتى به بم رسیدیم، هیات مستقر در بم توانست با سازماندهى توزیع چادر ها وظایف خود را شروع کند…- و ادامه مى دهد: -آن گونه که پرس وجو کردیم میزان این کمک ها به بیش از ۲۵۰ تن کالا بالغ مى شود.-
اما در بم همه چیز ویران شده است. سازمان غیردولتى سیب در نخستین اقدام خود نسبت به ایجاد فضاى شاد براى بازى کودکان اقدام و نخستین کمپ هاى شادى براى کودکان و زنان را راه اندازى کرد. به گفته مسئولان اینNGO، این نخستین حرکت براى از بین بردن روحیه ناامیدى در مردم منطقه بود، که به گفته اعضاى این تشکل: -حدود ۴۰۰ کودک و نوجوان بمى گرد هم جمع شده تا در کلاس هاى شعر خوانى، قصه خوانى، نقاشى و انشانویسى که براى آنها برپا شده بود شرکت کنند.- با ورود امدادگران به بم دامنه فعالیت -سیب- گسترش یافته و کلاس هاى آموزش خانواده نیز راه اندازى مى شوند.
به اذعان دوستانى که در جریان اوضاع روز هاى اول زلزله قرار داشته اند، وضعیت امروز شهر (پس از ده ماه) تغییر محسوسى نسبت به روز هاى رفته نکرده، جنب و جوش ها و آمد و شد ها شاید نسبت به گذشته کمتر شده باشد، اما گرد غم و بوى مرگ در هر کوى و برزن شهر فراموش شده پراکنده است. خانه هاى موقت، درها انباشته برهم، چادر ها و کانکس ها در کنار آوار هاى هنوز به جاى مانده از زلزله نخستین چشم انداز بم است.
اینجا بم است
اینجا بم است، ده ماه پس از زلزله اى که بنا به آمار غیررسمى جان نزدیک به ۷۰ هزار نفر از مردمان محروم و فراموش شده را گرفت. اهالى همه را به ساختمان هاى گذشته راهنمایى مى کنند: -اینجا بانک مسکن بود، اینجا بیمارستان امام خمینى، اینجا دانشگاه پیام نور و اینجا گورستان ! و در هر اشاره به گورستان مى رسیم.
توضیحات، دوباره از سرگرفته مى شوند، -اینجا چهار نفر را با هم خاک کردند، اینجا هفت نفر، اینجا ده نفر و…- اجساد شناسایى نشده و قبور آنها بى شمارند، قبورى که اثرى از سنگ قبر روى آنها دیده نمى شود و تنها با حاشیه سیمان دور آنها، مى توان تفاوتشان را با بخش هاى دیگر سنگفرش تشخیص داد. و هشدار مى دهند: -همه جا قبر است و باید دقت کنید پایتان را کجا مى گذارید!-
تریاک هر کیلو ۴۸۰ هزارتومان
به گفته بومیان و افراد حاضر در محل، مواد مخدر نقل و نبات شهر بم است. تریاک هر کیلو ۴۸۰ هزار تومان! در بم، فقر و اعتیاد ملموس مى شود. نابسامانى ها و سرگردانى ها پس از وقوع زلزله صدچندان شده و شاید به ندرت کودک یا نوجوانى را بیابى که سیگار کشیدن را حداقل یک بار تجربه نکرده باشد. تازه اعتیاد به سیگار حداقل ماجراست و اعتیاد به انواع دیگر مواد مخدر براى بچه هاى ،۸ ۹ و ۱۵ ساله بمى چیزى نیست که باعث تعجب اهالى شود.
نبودن بیمه، مهدکودک و عدم برخوردارى از حقوق مصرح در قانون کار بى تابى بمى ها را صدچندان کرده.
حقوق کارگران بسته بندى خرما که در سال گذشته، روزانه ۱۳۰۰ تومان بوده _ گویا امسال رشد کرده و به ۲۰۰۰ تومان رسیده است!
مشکلات دیگر مربوط به وضعیت مدارس، آب آشامیدنى و سرویس هاى بهداشتى شهر است. یکى از اعضاى -سیب- در این باره مى گوید: -اولین مسئله در منطقه، آب آشامیدنى بود که متاسفانه به علت آلودگى در منطقه و استفاده از آب هاى راکد در حوضچه هاى غیربهداشتى و آلوده، کودکان منطقه در وضعیت بسیار ناگوارى به سر مى بردند.-
با همه این اوصاف، تامین آب آشامیدنى سالم در صدر برنامه هاى یارى رسانى قرار مى گیرد و با همیارى نیرو هاى خارجى مستقر در محل به سرانجام مى رسد. با هماهنگى این NGO در مجموع حدود ۳۰۰۰ سرویس بهداشتى در منطقه نصب شده است که در کنار این فعالیت ها، تعداد ۲۰۰ عدد نانوایى نیز در مناطق محروم بم راه اندازى خواهد شد.
قصه علیرضا
-علیرضا- راننده ماشینى است که هر روز چندین بار در محلات بم پرسه مى زند. او با اشاره به وضعیت غیرقابل باور مردم این منطقه مى گوید: -شما که یک شب در اینجا مهمان هستید، فردا مى روید، منى که در بم زندگى مى کنم، مى دانم مردم الان چه مشکلاتى دارند… الان که ده ماه از زلزله گذشته، هنوز آوار بردارى شهر با همه این تبلیغاتى که مى کنند تمام نشده است. هنوز بعضى ها را سراغ دارم که داخل چادر زندگى مى کنند، حتى از اسکان موقتى که قرار بود تا پانزدهم فروردین ماه انجام شود، خبرى نیست.
علیرضا از وضعیت امنیت شهر پس از گذشت ده ماه از وقوع زلزله مى گوید که بسیار نامساعد است.-
از سوى دیگر، این مرد از پنجاه هزار تومان کمک دولتى به مردم خبر مى دهد که براى آواربردارى به آنها واگذار شده است که البته اضافه مى کندکه این ۵۰ هزار تومان به روستاییان تعلق نگرفته است.
با پرس وجوى میان مردم، درباره نوع ارزاق هلال احمر، برخى ابراز رضایت مى کنند و برخى دیگر آغاز فصل سرما را یادآور مى شوند و اینکه البسه توزیع شده میان اهالى به هیچ عنوان مناسب آغاز فصل سرما نیست! -علیرضا- مانند بسیارى از بمى ها هر روز انتظار مى کشد تا شب جمعه سر رسد و راهى گورستان شود، حال و روز همکارانش نیز چیزى متفاوت از او نیست.
براى پیگیرى کار عملیاتى و طرح تحقیقاتى NGO سیب یکى از بومیان از نحوه خاکبردارى ها و کشف اجساد و زندگان در گورستان بى انتهاى بم مى گوید: -کسانى که بازمانده اى داشتند، خانه هاى خود را خاکبردارى کردند، اما بسیارى از کسانى که بازمانده اى نداشتند، حتى خانه شان خاکبردارى نشد.-
با گذشت چیزى نزدیک به ده ماه از زلزله بم، کانکس ها همچنان بر پا هستند و ظاهراً به گفته بومیان اثرى از پیگیرى جدى ساخت وساز ها نیست. یکى از بومیان در این باره مى گوید: -قرار بود خانواده هایى که تعدادشان زیادتر است یا از ۶ نفر به بالا است یک کانکس در اختیار داشته باشند که بعد اعلام کردند نه، کانکس نمى دهیم، یک میلیون پول مى دهیم و باز اعلام کردند یک میلیون را نمى دهیم، و به جا ى آن در ساخت وساز خانه ها یک اتاق بیشتر براى شما مى سازیم.-
گورستان خاموش
وسعت گورستان پشت رود و میزان خرابى هاى آن در بم شهره است و پیرامونش حرف و حدیث بسیار.
این منطقه که یکى از محروم ترین مناطق بم محسوب مى شود، محل کوره هاى آجرپزى است که بیشتر کارگران فصلى و غیربومى در آنجا مشغول تکاپو براى بقایند! از آلونک هاى خشتى بسیار که مسکنش نام داده بودند هیچ خبرى نیست. با کمک هاى بین المللى سعى شده تا وضعیت پشت رود خصوصاً از نظر امکان و دسترسى به آب آشامیدنى سالم بهبود نسبى پیدا کند.
در میان این همه مشکل با شروع زمستان امکانات گرمایشى در برخى از کانکس هاى بم عملاً وجود ندارد، زیرا برخى از این کانکس ها از جنس PVC هستند و روشن کردن بخارى در آنها امکان وقوع آتش سوزى را بسیار افزایش خواهد داد.
فریبرز رئیس دانا که یکى از پایه گذاران NGO سیب و از موثر ترین سامان دهندگان ستاد یارى رسانى بم به شمار مى رود دلیل اصلى حضور خود در بم را یک وظیفه انسانى مى داند و مى گوید: -دیدم که به کمک هموطنان مصیبت دیده بیایم، به ویژه اینکه با شهر بم یک ارتباط قلبى پیشین هم داشتم. بلافاصله خواستیم راهى شویم. آمدن ما ابتدا به بم با مشکل روبه رو بود، اما ما به هر صورت آمدیم و به فعالیت ها ادامه دادیم. ابتدا تنها بودیم ولى بعد هم دوستان متعددى این سو و آن سو به من پیشنهاد همکارى و کمک کردند. همین زمینه اى شد براى دعوت از بقیه دوستان. سازماندهى اولیه آغاز شد و در همان مراحل اولیه به ذهنم رسید که نام NGO سیب باشد. در همین راستا از على صداقتى خیاط، على دیوسالار و حاج بهرامیان و… کمک خواستم و آنها آمدند، دریادلانه کمک کردند. هموطنان دیگر هم سخاوتمندانه یارى رساندند و این سازمان به راه افتاد.کسانى چون سیمین بهبهانى و شاعرانى مثل سید على صالحى، دوستان دیگرى مانند سعید مدنى و آقاى عمویى، آقاى سحابى، آقاى پرویز بابایى نیز به کمک آ مدند.- -رئیس دانا- از تلاش هاى یاران سیب که آنها را بچه هاى اعماق مى نامد نیز سخن مى گوید و از فعالیت هاى آنها در زمینه امداد، آموزش و… مى گوید. رئیس دانا با اشاره به منابع مالى این NGO توضیح مى دهد: -NGO هاى خیریه اى جهانى و ایرانى هستند که وقتى از اینجا بازدید کردند، منابع مالى قابل توجهى را در اختیار ما قرار دارند و همانطور که مى بینید ساختمان هایى را ساختیم و فعالیت هایى را شروع کردیم.-
به گفته رئیس دانا به طور متوسط حدود ۱۶۰ کودک زیر نظر -سیب- قرار دارند، تعدادى که گه گاه به ۲۵۰ تا ۳۰۰ تا هم مى رسند!
افتتاح براى کودکان بى سرپرست
-این ها افرادى را از خانواده خود دارند که تحت نظارت آنها هستند ولى نظارت، آموزش، تغذیه، مشاوره، بهداشت، درمان و پرستارى توسط اینجا صورت مى گیرد.- مراسم رسمى افتتاح مرکز کودکان بى سرپرست که در آن یک مدرسه ۴ کلاسه و یک خوابگاه همراه با سرویس هاى بهداشتى با قطعات پیش ساخته دایر شده است با یک دقیقه سکوت به یاد قربانیان فاجعه بم، صداى آواز ایرج بسطامى و با نام دکتر ناصر زرافشان آغاز مى شود. برخى کودکان بمى سرودى دسته جمعى را با هماهنگى و نظارت فعالان سیب اجرا مى کنند. -فلفل نبین چه ریزه بشکن ببین چه تیزه!…- آقاى خراسانى که از بومیان بم است (متولى مکان مذکور وقف شده توسط پدرآقاى سینا ظهیر، آسید ابوالحسن ظهیر) شعرى را که سروده با همان لهجه محلى براى حضار مى خواند.
محمدعلى عمویى نیز معتقد است: -سیب با کمترین امکانات، توانسته پوشش مناسبى براى تعداد قابل توجهى از بچه هاى بم و مادران آنها فراهم کند. به این مختصر هم اکتفا نکرده، زمینى را در اختیار گرفته که تا آنجا که براى من توضیح دادند قرار است مجتمعى سه طبقه اى، فرهنگى و آموزشى احداث کنند.-
سحابى از جست وجوى فرصتى مى گوید براى کمک رسانى به زلزله زدگان بم که سرانجام آن را یافته است و مى گوید: -با دوستان آمدیم اینجا ببینیم چه مى توانیم بکنیم. در پى این جست وجو به دو کار رسیدیم، یکى اینکه به معلمین آموزش و پرورش که در اثر حادثه، از بین رفتن خانواده و… دچار افسردگى شدند کمکى بکنیم و دیگر اینکه کمک به تجارت خرما…-
-سحابى- در مورد برآیند تاثیر گذارى NGO در فضاى سیاسى جدید و پس از تحولات مجلس هفتم معتقد است: -NGO ها مى توانند بسیار موثر باشند. NGO ها مثل احزابند در امور سیاسى، سخنگوى مردمند.-
-سعید مدنى- نیز زمینه کار در چنین بستر هایى را بسیار مناسب ارزیابى مى کند. او نگاه جالبى به قضیه دارد: -…یک نوع ورود رادیکال به حوزه اجتماعى وجود دارد و یک نوع ورود و رویکرد لیبرال. تفاوت اینها همه در این است که رویکرد رادیکال در واقع به بنیان ها و ریشه هاى به وجود آمدن مشکلات و بحران هاى اجتماعى واقف است و با علم به آن وارد مى شود.
