کانادا در ژنو چه خواهد کرد؟

اتاوا – ۳ فوریه ۲۰۰۳ ؛ همزمان با ادامه ی اعتصاب غذای زندانیان سیاسی در گوهردشت و اعلام احکام زندانهای چند ساله برای فعالان دانشجویی، جلسه مشورتی وزارت خارجه کانادا با NGO های علاقمند به موضوع حقوق بشر در ایران پنجشنبه در ساعت ۳۰: ۳ آغاز شد و تا ۳۰: ۴ ادامه یافت. سپس همین نشست دقایقی را به چگونگی وضعیت حقوق بشر در عراق اختصاص داد. 
در این جلسه که به ریاست Mark Bailey مدیرکل بخش خاورمیانه وزارت خارجه کانادا و با حضور Paul Meyer سفیر کانادا در سازمان ملل ــ ژنو و نیز Benoit Girouard رئیس بخش ایران در وزارت خارجه کانادا تشکیل شده بود، بیش از ۳۰ تن ایرانی و کانادایی به نمایندگی ازسوی چندین NGO شرکت داشتند. 
انجمن قلم کانادا، Right & Democracy ، گزارشگران بدون مرز ــ کانادا، JEX(روزنامه نگاران در تبعید)، گروه شهروندان برای صلح، فعالین حقوق بشر در اروپا و آمریکای شمالی، انجمن دفاع از حقوق بشر در ایران‌ ــ مونتریال، کانون اندیشه، گفت وگو و حقوق بشر ــ تورنتو، زنان ایرانی ــ‌ کانادایی علیه بنیادگرایی اتاوا و همچنین نمایندگان جامعه ی بهایی کانادا از جمله NGOهای حاضر در نشست بودند. 
هدف این میزگرد که همه ساله توسط وزارت خارجه تشکیل میشود، استفاده از نظرات NGOها در زمینه ی حقوق بشر و پاسخگویی به سئوالات آنهاست. ضمن آنکه وزارت خارجه از نظرات مشورتی سازمانها و نهادهای دست اندرکار حقوق بشر برای طرح در سازمان ملل استفاده میکند. 
یکی از افراد شرکت کننده در این نشست، سئوالات مطرح شده در جلسه ی مذکور را این چنین خلاصه کرد: 
ــ آیا کانادا طرح قطعنامه محکومیت نقض حقوق بشر در ایران را به کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل در ژنو ارائه خواهد کرد؟
ــ کدام نگرانی ها و دلایل احیانا کانادا را از ارائه طرح مذکور باز میدارند؟ 
ــ آیا کانادا برای اعزام فرستاده ویژه کمیسیون حقوق بشر UN به ایران تلاش خواهد کرد؟ 
ــ آیا زهرا کاظمی فراموش شده است؟ 
او همچنین افزود:
در رابطه با این سئوال که کدام نگرانیها کانادا را در ارائه طرح قطعنامه محکومیت جمهوری اسلامی در ژنو به تامل وا میدارد پاسخ داده شد که کانادا دو قطعنامه در محکومیت ایران در مجمع عمومی سازمان ملل در۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ به تصویب رسانده است و شاید لازم باشد به آنها فرصت بدهیم تا واکنش نشان دهند. 
حسین ماهوتیها هماهنگ کننده “فعالین حقوق بشر در اروپا و آمریکای شمالی”، در گفت و گویی با شهروند “واکنش” جمهوری سلامی ایران را چنین توضیح میدهد: البته که آنها واکنش نشان دادند: اعدام فاطمه رجبی، دستگیری وبلاگ نویسان، شکنجه همکاران سایتهای اینترنتی، ادامه ی زندان صدها زندان سیاسی، بی حقوقی کودکان و زنان، ادامه صدور حکم اعدام برای کودکان زیر ۱۸ سال، نقض حقوق اقلیت های دینی از جمله بهائیان، سرکوب اعتراضات صنفی کارگران، ادامه ی قطع اعضای بدن انسانها به عنوان تنبیهات جزایی، و . . . در مجموع هر هشت ساعت یک مورد‌ نقض ثبت شده حقوق بشر در ایران کارنامه و واکنش جمهوری اسلامی پس از صدور قطعنامه محکومیت در مجمع عمومی سازمان ملل و عدم طرح وضعیت حقوق بشر در ایران، در نشست عمومی کمیسیون حقوق بشر در ماه مارچ سال گذشته بود. 
حسین ماهوتیها افزود: ظاهرا محکوم شدن ایران در مجمع عمومی سازمان ملل هزینه ی کمتری برای طرفین در بردارد زیرا که پیامد عملی نداشته و تنها یک آبروریزی دیپلماتیک محسوب میشود که ناقضان حقوق بشر در ایران به آن عادت کرده اند. اما از آنجا که طرح یک قطعنامه ی موفقیت آمیز در کمیسیون حقوق بشر میتواند اعزام گزارشگر ویژه را به دنبال داشته باشد برای طرفین مقرون به صرفه است که از آن چشم بپوشند . . . 

در حین تنظیم این گزارش گفت و گویی با خانواده یک زندانی سیاسی در ایران داشتم. یکشنبه ۶ فوریه که او از ملاقات با زندانی خود در اوین بازگشته بود، میگفت که چگونه شاهد ضرب و شتم پیمان پیران توسط‌ نگهبان در اتاق ملاقات بوده است. او ادامه داد، مادر پیمان پیران شاهد بود که چگونه صورت فرزندش خون آلود شده است. یکی از حاضران در جلسه ی مشورتی وزارت خارجه به شهروند‌ گفت: اینها از “سرمایه گذاری” و “بهره دهی” در رابطه با حقوق بشر میگویند که مثلا آیا اعزام گزارشگر ویژه یک “سرمایه گذاری” با “بهره دهی” مناسب است یا خیر. نمیدانم که آیا ما هر دو از یک حقوق بشر سخن میگوییم؟
نماینده انجمن دفاع از حقوق بشر در ایران ــ مونتریال، آقای علی پاکنژاد و همچنین نماینده کانون اندیشه، گفت وگو و حقوق بشر ــ تورنتو در این جلسه حضور داشتند. علی پاکنژاد در رابطه با حضور خود در این نشست به شهروند گفت:
ــ این جلسه امکانی بود تا ما بتوانیم نگرانی ها و خواسته های خود را در رابطه با وضعیت حقوق بشر در ایران به اطلاع دولت کانادا برسانیم.
علی پاکنژاد افزود: نشست مذکور نسبت به جلسه مشابه در سال گذشته خیلی بهتر بود. اولا تعداد زیادی از علاقمندان به موضوع حقوق بشر شرکت کرده بودند. دیگر این که تبادل نظر انجام شده بسیار زنده تر از سال گذشته بود.
او در ادامه گفت: من در این جلسه تاکید کردم که در ایران مشکل بزرگی در رابطه با NGO های واقعی وجود دارد. عملا امکان فعالیت از آنها گرفته میشود و «GNGO»ها (سازمانهای «دولتی غیردولتی») به جای آنها فعالیت میکنند.
نماینده انجمن دفاع از حقوق بشر، مونتریال همچنین گفت: برخلاف نظر آقای نیک آهنگ کوثر که معتقد بود محکومیت ایران فایده ای ندارد و عملا به تشدید وخامت اوضاع می انجامد، من معتقدم ما باید به این تفاهم برسیم که این محکومیتها مهم هستند. اگر در ایران حقوق بشر نقض میشود، که میدانیم میشود، پس این عمل محکوم و قابل تقبیح است. نکته اینجاست که محکومیت کافی نیست و باید گامهای بیشتری برداشت که اعزام گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل به جمهوری اسلامی از آن جمله است.
علی پاکنژاد در پایان گفت: ما از پرونده هایی اطلاع داریم که افراد محکوم به اعدام در زندانهای ایران به اشکال تردیدبرانگیزی میمیرند. این و بسیاری دیگر نمونه هایی برای پیگیری توسط گزارشگر ویژه سازمان ملل هستند.
خانمی که مایل نبود نام او فاش شود پس از اتمام جلسه به شهروند گفت: به نظر می آمد تصمیمها گرفته شده اند. بعید میدانم که این گفت وگوها تاثیر زیادی در تصمیم کانادا در کمیسیون حقوق بشرUN در ماه آینده داشته باشد، اما حضور در این جلسات را در مجموع مثبت میدانم. آنها باید بدانند ما چه فکر میکنیم و برای ایران چه میخواهیم.
این خانم در پایان از شرکت وسیع زنان در نشست مذکور ابراز خشنودی کرد.
توضیح این که تقریبا نیمی از فعالان حقوق بشر حاضر در جلسه را زنان تشکیل میدادند.

حسین ماهوتیها که از سوی «فعالین حقوق بشر در اروپا و امریکای شمالی» با شهروند سخن میگفت، درباره نشست مذکور اظهار داشت:«این اولین تجربه حضور ما در جلسه مشورتی بود. ما در آنجا علاوه بر ابراز نظرات خود یاد گرفتیم که چگونه میتوان بهتر تاثیرگذار بود. در این نشست طرف کانادایی کلی گویی میکرد.
ماهوتیها درباره مواضع و خواسته های «فعالین» گفت: ما گزارش مفصلی درباره وضعیت اسفبار حقوق بشر در ایران تهیه و به سازمان ملل ارایه کردیم. گرچه گزارش ما مشت نمونه خروار است، اما همین نیز به خوبی نشان میدهد که نقض حقوق بشر در ایران گسترده، مستمر و برنامه ریزی شده است. سال گذشته موضوع ایران در کمیسیون طرح نشد زیرا نمایندگان اصلی حاضر در کمیسیون امیدوار بودند که ایران به قولهایی که ظاهرا داده بود وفادار بماند و خود به بهبود وضعیت حقوق بشر بپردازد، نتیجه این قول و قرارها بخشنامه چند ماده ای آقای شاهرودی بود که در آن برای دهمین و صدمین بار شکنجه ممنوع اعلام میشد. من لازم نمیبینم موارد آشکار شده شکنجه در زندانهای ایران را اینجا تکرار کنم اما شاید برخورد آقای آصفی به سفیر جدید کانادا در تهران، Gordon Venner بهترین سند برای آن بود که نقض حقوق بشر نه تنها توسط افراد خودسر صورت نمیگیرد بلکه یک شیوه عمل سیستماتیک بوده و حکومت از آن حمایت میکند.
آقای آصفی سخنگوی وزارت خارجه رو به سفیر جدید کانادا گفته بود که بهتر است او و کشور مطبوعش پرونده کاظمی را به فراموشی بسپارند و دیگر در آن دخالت نکنند.
ما از کانادا میپرسیم اگر قتل خانم کاظمی و هزاران مورد دیگر نقض حقوق بشر در ایران خودسرانه بوده است پس تلاش دستگاه های مختلف برای لاپوشانی حقیقت برای چیست؟
حسین ماهوتیها افزود:«در این جلسه از دبیرکل بخش خاورمیانه سئوال کردم که آیا کانادا قطعنامه محکومیت جمهوری اسلامی را ارائه خواهد کرد؟ او در پاسخ گفت: ما نمیخواهیم طوری عمل کنیم که ایران ایزوله شود. نکته اینجاست که اینها میخواهند از ایزوله شدن حکومت ایران جلوگیری کنند اما خواست مردم را فراموش کرده اند. به هر حال من فکر میکنم کانادا هنوز تصمیم قطعی نگرفته است و تلاشهای بسیار در دست انجام است تا توسط محکومیت نقض حقوق بشر در ایران در نشست ژنو، راه برای استقرار نظرات دائمی و تعیین ناظر ویژه بر وضعیت حقوق بشر ایران گشوده شود.»

سوزان تماس، عضو شورای کشوری جامعه بهایی در کانادا در مصاحبه ی کوتاهی مواضع و نگرانی های جامعه ی بهایی در رابطه با نقض حقوق این بزرگترین اقلیت مذهبی در ایران را با شهروند در میان گذاشت: 

نشست NGO ها با وزارت خارجه را چگونه ارزیابی میکنید؟ 
ــ به عقیده من دولت به نظرات NGO ها احترام میگذارد و در شکل دهی سیاستهای خود آنها را مدنظر قرار میدهد. 

آیا شما تقاضای مشخصی در رابطه با نحوه ی برخورد کانادا در نشست کمیسیون حقوق بشر در ژنو از دولت دارید؟‌
ــ واقعیت این است که نقض حقوق بهاییان در ایران به شکل خشنی ادامه دارد ‌و صدور قطعنامه ی محکومیت برای چنین مواردی در نظر گرفته شده است. ما از دولت خود برای اقداماتش در این زمینه سپاسگزار هستیم، در عین حال احساس ما این است که شرایط ایران چنین قطعنامه ای را میطلبد. 

آیا به نظر شما کانادا قطعنامه را ارایه خواهد داد یا خیر؟ 
ــ من به گمان دوم در سئوال شما نگاه نمیکنم. در مجموع به عقیده ی ما دولت ملاحظاتی دارد که شاید‌ ما از آنها مطلع نباشیم. فکر میکنم وظیفه ی ما این است که اطلاعات موجود را جمع آوری کرده و عرضه کنیم. سپس ما منتظر میمانیم و می بینیم که مسئولان با توجه به تمامی ملاحظاتشان چه تصمیمی میگیرند. 

به عنوان آخرین سئوال نگرانی اصلی شما در حال حاضر در رابطه با حقوق جامعه بهایی در ایران چیست؟ 
ــ ببینید جامعه بهایی بیش از ۲۵ سال است که از تمام حقوق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خود خلع شده است و تنها و تنها به این دلیل که یک اقلیت دینی است؛ و این وضعیت همچنان ادامه دارد. 

Benoit Girouard رئیس بخش ایران در وزارت خارجه کانادا در یک گفت و گوی کوتاه به سئوالات شهروند در رابطه با نشست روز پنجشنبه پاسخ گفت: 

جلسه را چگونه ارزیابی میکنید؟ 
ـ شخصا فکر میکنم جلسه ی خوبی بود. به نظرم این جلسه در رابطه با سیاست گذاری ما در آینده، برای چگونگی عمل در کمیسیون حقوق بشر UN مفید خواهد بود. 

به نظر شما نشست پنجشنبه چه وزنی در عرصه ی سیاستگذاری حقوق بشری کانادا در رابطه با ایران دارد؟ 
ــ در این رابطه مسئولان بخش حقوق بشر وزارت خارجه بهتر میتوانند پاسخ بگویند. نظر شخص من این است که جلسه ی مذکور دیدگاه ما را در رابطه با موضوع مورد بحث بیش از پیش گشود. ما به امکانات بیشتری میاندیشیم.

آقای Mark Bailey تاکید کرد که کانادا زهرا کاظمی را فراموش نکرده است. . . 
ــ ‌این صحیح است ما فراموش نکرده ایم. 

کدام تلاش های شما این ادعا را اثبات میکنند؟
ــ ما در حال حاضر در حال گفت و گو با افراد مختلفی در ایران هستیم. این افراد بهتر از ما میدانند که سیستم قضایی ایران چگونه عمل میکند. آنچه ما میتوانیم انجام دهیم بسیار محدود است. به نظر من خانم شیرین عبادی میدان عمل بهتری دارد تا ما. 

آیا این بدان مفهوم است که شما منتظر اقدام از سوی سیستم قضایی ایران هستید؟
ــ ما به راههای مختلفی میاندیشیم. ما از طریق راهکارهای حقوق بشری در حال اقدام هستیم. در عین حال به دنبال راههایی برای افزایش فشار بر سیستم قضایی ایران میگردیم. 

به عنوان مثال. . .؟ 
ــ من نمیتوانم همه آنچه انجام میدهیم بیان کنم. طبیعتا بخش حقوقی برای این موضوع مسئولیت دارد. 

نظر شخصی شما در رابطه با ارائه قطعنامه محکومیت ایران به خاطر نقض حقوق بشر در ژنو چیست؟‌
ــ همانطور که در جلسه ابراز شد، ما تاکنون ۲ قطعنامه داشته ایم که در محکومیت نقض حقوق بشر در ایران رای آورده اند. حال منتظر هستیم ببینیم ایران چه خواهد کرد. اما ما به طور جدی به ایده ی اعزام یک گزارشگر ویژه به ایران میاندیشیم. 

سئوال آخر اینکه آیا برای طرح یا عدم طرح قطعنامه ی محکومیت ایران در ژنو تصمیمی اتخاذ شده است یا خیر؟ 
ــ خیر! متخصصین ما در حال تحقیق درباره این اقدام هستند. آنها جوانب مختلف آن را میسنجند و سپس عمل خواهیم کرد. 

آقای Benoit Girouard از شما سپاسگزارم. 

گفت و گو جمعه ۴ فوریه ۲۰۰۵