رنگ‌های ممنوعه در اوین؛ روایت ویدا ربانی از زندان به زبان نقاشی

پیش از بازداشت در شرق و صدا قلم می‌زد، اما پس از اعتراضات ۱۴۰۱ و محکومیت به بیش از یازده سال زندان، نوشتن دیگر کافی نبود. دیوارهای اوین جلوی قلم را گرفتند، اما نمی‌توانستند چشم‌هایش را ببندند. آنچه را نمی‌شد نوشت، کشید. نخستین نقاشی‌ها روی دیوارها جان گرفتند: یوز ایرانی «پیروز» که بر بند دوید یا جنگلی که از دل ترک‌ها سر برآورد. این‌ها تنها تصویر نبودند، بیانیه‌هایی بصری بودند. وقتی مسئولان آثار را «سیاسی» خواندند و رنگ‌ها را جمع کردند، ربانی به درون برگشت؛ به تخت‌ها، پله‌ها، چهره‌ها و لحظه‌های ساده‌ی زندگی روزمره.

این نقاشی‌ها فقط هنر نبودند؛ هر ضربه‌ی قلم‌مو شکلی تازه از اعتراض بود. در زندانی که عکاسی ممنوع بود، پرتره‌های هم‌بندانش به آرشیوی بصری بدل شدند؛ چهره‌هایی که بی‌آن، شاید برای همیشه ناپیدا می‌ماندند. رنگ‌آمیزی دیوارها و پله‌ها در آستانه‌ی نوروز نیز لحظه‌ای کوتاه از جشن و خانه‌بودن را به فضایی سرد آورد

اکنون که او آزاد است، آثارش دیگر یادگاری شخصی نیستند. آن‌ها اسنادی بصری‌اند از زندگی زنان سیاسی در اوین؛ از درد و امید، از تنهایی و همبستگی، از مقاومت و زنده‌بودن. اگر روزی تاریخ بخواهد از دل اوین سخن بگوید، نقاشی‌های او بخشی از روایت خواهند بود؛ شهادتی که نشان می‌دهد حتی در زندان، می‌توان جهانی تازه خلق کرد.

ویدا ربانی امروز دیگر تنها یک روزنامه‌نگار نیست؛ او شاهدی است که با رنگ‌های ممنوعه، چهره‌های ممنوع و دیوارهای ممنوع را ثبت کرده است. نقاشی‌هایش یادآور این حقیقت‌اند که هنر در سخت‌ترین شرایط می‌تواند به زبان مقاومت بدل شود؛ زبانی که هم زندگی را روشن می‌کند و هم تاریخ را. در تابلوهای او، اوین دیگر فقط زندان نیست؛ بومی است که بر آن زندگی، امید و مقاومت نقش بسته است.

منبع:

 کانال تلگرامی بهمن دارالشفایی

https://t.me/bahmanshafa